I SA/Sz 387/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...] r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca B. W., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, zwróciła się na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że znajduje się w bardzo złej, wręcz tragicznej sytuacji finansowej oraz rodzinnej. Skarżąca oświadczyła, że komornik sądowy na poczet zobowiązań wobec urzędu skarbowego zlicytował samochód firmowy [...], zajął rachunki bankowe, wierzytelności u kontrahentów. Skarżąca wskazała także, że działania komornika spowodowały utratę płynności finansowej, co skutkowało zaprzestaniem spłaty rat kredytów i w związku z tym wypowiedzeniem umów kredytowych przez banki i żądaniem spłaty całości kredytów hipotecznych, których zabezpieczenie stanowi dom jednorodzinny oraz lokale użytkowe. Skarżąca wskazała również, że ma problemy z utrzymaniem gospodarstwa domowego; dostawcy mediów (prądu, gazu, wody) wypowiadają jej umowy dostawy oraz występują na drogę sądową. Skarżąca obawia się, że zła sytuacja finansowa oraz działania egzekucyjne i organów podatkowych doprowadzą jej firmę do upadłości. Ponadto skarżąca wskazała na trudną sytuację zdrowotną całej rodziny spowodowaną kłopotami finansowymi oraz trudności w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych rodziny. W oświadczeniu rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i czterema córkami w wieku: [...] lat. Natomiast w oświadczeniu majątkowym wykazała dom o pow. [...] m kw., nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz lokale użytkowe i mieszkanie, wyjaśniając, że mąż posiada udziały w tym majątku i że zarówno on jak i dzieci nie posiadają majątku odrębnego. Skarżąca nie wykazała oszczędności ani wartościowych ruchomości. Wskazała, że posiadany majątek jest obciążony hipotekami. W rubryce formularza dotyczącej dochodów rodziny skarżąca podała, że otrzymuje wynagrodzenie za pracę w [...] w wysokości [...] zł, ponosi stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto mąż skarżącej również prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje dochodów. Dochód z działalności gospodarczej skarżącej jest konsumowany przez banki oraz podatki lokalne. Wykonując wezwanie z dnia [...] r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację finansową, skarżąca nadesłała: 1. oświadczenie, iż jej zobowiązania wynoszą ok. [...] zł; 2. oświadczenie, iż rodzina skarżącej nie korzystała i nie korzysta z pomocy społecznej; 3. oświadczenie odnośnie posiadanych nieruchomości, z którego wynika, że skarżąca posiada [...] nieruchomości w tym: - [...] lokali użytkowych w [...] o pow. : [...] spośród których [...] stanowią źródło przychodu w postaci wynajmu; - grunt stanowiący łąki o pow. [...] ha, nie przynoszący dochodu; - lokal mieszkalny zakupiony od komornika, zajmowany przez byłego właściciela; - dom jednorodzinny; 4. kopię zeznania rocznego PIT 36 za [...] r. M. W., w którym zadeklarował on przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę w wysokości [...] zł oraz kopię informacji PIT/B, z której wynika, że mąż skarżącej prowadzi działalność w zakresie obrotu nieruchomościami; 5. kopie zeznania rocznego PIT-36 skarżącej, w którym zadeklarowała ona: przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł i z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł oraz łączny dochód w wysokości [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] zł oraz kopię informacji PIT/B, z której wynika, że skarżąca prowadzi działalność w zakresie obrotu nieruchomościami; 6. kopię zaświadczenia z dnia [...] r. pracodawcy skarżącej [...] w [...], stwierdzającego, że skarżąca za pracę na stanowisku [...] średniomiesięcznie otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł oraz że wynagrodzenie wolne jest od zajęć komorniczych; 7. oświadczenie M. W, iż w okresie ostatnich [...] r. z prowadzonej działalności gospodarczej po stronie przychodów, kosztów i dochodów wykazuje stany zerowe, z uwagi na brak od początku [...] r. umów związanych z działalnością , w związku z kryzysem w branży budowlanej; 8. kopię zajęcia komorniczego wynagrodzenia za pracę skarżącej z dnia [...] r. na kwotę [...] zł (należność główna, wierzyciel [...]); 9. kopie zawiadomień komorniczych z dnia [...] r. i [...] r. o zajęciu rachunków bankowych na kwotę należności głównej [...] zł oraz odsetki i koszty egzekucyjne na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w: I. SA, w Banku Z. SA, C. SA, k. SA, B. SA, Banku P. SA, Banku M. SA, A. SA, P. SA, W. n., G. SA, Bank G. SA; 10. kopię wezwania do zapłaty na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego należności podatkowych na kwotę [...] zł; 11. kopie pism z dnia [...] r. i z dnia [...] r. dotyczących bezskutecznej licytacji ruchomości skarżącej w postaci samochodu [...] oraz żądania wierzyciela dotyczącego wyznaczenia drugiej licytacji; 12. kopie faktur dotyczących ponoszonych wydatków oraz wezwanie do zapłaty z [...] r. z E. SA kwoty [...] zł oraz z dnia [...] r. z P. kwoty [...] zł z tytułu zaległości w opłatach; Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej zwana "P.p.s.a." - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu/referendarza sądowego kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Analiza złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń o stanie majątkowym prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Należy wskazać, że skarżąca pismem z dnia [...] r. została wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową, umożliwiających zweryfikowanie podanych w formularzu PPF danych, jak i uzupełniających wniosek, m.in. w zakresie ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie, wysokości dochodów, stanu majątkowego, sposobu wykorzystywania majątku i wysokości dochodów z tego majątku oraz sytuacji rodzinnej. Ze złożonego wniosku wynikało bowiem, że skarżąca prowadzi sześcioosobowe gospodarstwo domowe, ma na utrzymaniu cztery uczące się córki, otrzymuje dochody z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł, które podlega zajęciu komorniczemu, prowadzona przez nią jak i oddzielnie przez jej męża działalność gospodarcza przynoszą straty. Wskazano także na wypowiedzenie kredytów bankowych, prowadzenie egzekucji z rachunków bankowych, z wierzytelności, obciążenie nieruchomości hipotekami, licytację samochodu. Skarżąca została wezwana do potwierdzenia ww. okoliczności odpowiednimi dokumentami. Z akt sprawy wynika, że wszystkich określonych wezwaniem dokumentów nie przedłożyła, nie ustosunkowała się do wezwania w żaden sposób, nie wyjaśniła przyczyn potraktowania zobowiązania w sposób wybiórczy. Przede wszystkich skarżąca nie przedłożyła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani wyciągów z prowadzonych przez nią i jej męża ewidencji podatkowych. Niemożliwe jest w tej sytuacji ustalenie, czy faktycznie w ramach działalności gospodarczej oboje małżonkowie nie dysponują jakimkolwiek środkami pieniężnymi. Zgodnie z utrwalonym poglądem w orzecznictwie samo powoływanie się na ponoszenie strat podatkowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy, bowiem straty takie stanowią jedynie różnicę bilansową pomiędzy przychodami a kosztami ich uzyskania i nie oznaczają braku środków pieniężnych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto należy zauważyć, że skarżąca w złożonym formularzu PPF nie podała pełnych informacji dotyczących posiadanych nieruchomości, wskazała bowiem jedynie ogólnie, że posiada lokale użytkowe, mieszkanie, nie podając ich liczby i powierzchni. Dopiero wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r., ujawniła, że posiada aż [...] lokali użytkowych i to o znacznych powierzchniach, spośród których [...] są wynajmowane, przy czym nie podała wysokości dochodu uzyskiwanego z tego tytułu. Skarżąca została zobowiązana także do przedłożenia kopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, czego również nie wykonała. Odnośnie mieszkania, nadal nie jest znana jego powierzchnia, podano bowiem jedynie informację, iż zostało nabyte od komornika i jest zajmowane przez byłego właściciela. Wobec powyższego, w ocenie referendarza sądowego oświadczenie skarżącej o jej stanie majątkowym i dochodach z tego majątku należało uznać za niepełne. Niezależnie od powyższego należy wskazać, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skarżąca, posiadając [...] lokali użytkowych, grunt rolny, dom jednorodzinny, mieszkanie, nie może być zaliczona do osób ubogich. Skarżąca nie potwierdziła także powoływanej we wniosku okoliczności dotyczącej znacznego zadłużenia z tytułu wypowiedzianych kredytów bankowych. Odnośnie stanu swojego zadłużenia udokumentowała jedynie wysokość i fakt dochodzenia w drodze egzekucji zaległości podatkowych. Z nadesłanych dokumentów wynika, że zadłużenie skarżącej wynosi [...]. Natomiast skarżąca nie uprawdopodobniła, iż jej zobowiązania wynoszą ok. [...] jak podaje. Wątpliwości budzą również jej oświadczenia dotyczące zajęcia majątku (wierzytelności), gdyż poza zawiadomieniami dotyczącymi zajęć kont bankowych skarżąca innych zajęć nie przedłożyła. Referendarz sądowy zauważył także, że przedłożone zaświadczenie pracodawcy przeczy oświadczeniu skarżącej o aktualnym zajęciu jej wynagrodzenia za pracę. Ponadto z dokumentu tego wynika, że kwota wynagrodzenia netto wynosi [...] zł, a nie [...] zł brutto jak podano w formularzu. Referendarz sądowy ma także wątpliwości co do wysokości ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny i nie przekonują go również twierdzenia skarżącej o trudnościach w opłacaniu bieżących wydatków związanych z życiem, skarżąca bowiem przedłożyła rachunki za opłaty jak i wezwanie z gazowni wystawione na nią jako przedsiębiorcę (na firmę P.), nadto na rachunkach tych wskazywane są dwa różne adresy. Należy zauważyć, że przy ocenie istnienia przesłanki uszczerbku dla koniecznego utrzymania mogą być brane pod uwagę wyłącznie wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb życiowych rodziny, a więc związane z wyżywieniem, wykształceniem, czy opłaty za mieszkanie, w którym mieszka skarżąca i jej rodzina, nie zaś wydatki skarżącej jako przedsiębiorcy. Należy także wskazać, że zarówno egzekucja zobowiązań skarżącej, jak i ich dobrowolna spłata bez względu na ich rodzaj (publicznoprawne czy prywatnoprawne) nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy, bowiem co do zasady żadnych zobowiązań wnioskodawcy nie można traktować z pierwszeństwem przez obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie udokumentowała także w sposób należyty okoliczności, że na jej utrzymaniu pozostają cztery uczące się córki, nie przedłożyła bowiem zaświadczeń ze szkół potwierdzających te okoliczności, a należy zauważyć, że dwie córki skarżącej są już pełnoletnie. Odnosząc się końcowo do podnoszonej kwestii stanu zdrowia skarżącej i jej rodziny, należy podkreślić, że zły stan zdrowia może być pośrednio przyczyną przyznania prawa pomocy tylko wtedy, gdy przekłada się on na sytuację materialną wnioskodawcy, powodując na przykład, że nie jest on w stanie zarobkować czy też zmuszony jest ponosić relatywnie wysokie (w odniesieniu do dochodów i posiadanych oszczędności, mienia) koszty leczenia. W niniejszej sprawie natomiast skarżąca nie uprawdopodobniła faktu złego stanu zdrowia i ponoszenia wysokich kosztów leczenia, a jej oświadczenia w tym zakresie są zbyt ogólne. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, oświadczenia te są niepełne, podane informacje są zbyt ogólnikowe i budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, a skarżąca nie wykazała w sposób należyty, poprzez złożenie wszystkich żądanych dokumentów, że opłacenie przez nią wpisu sądowego będzie stanowić uszczerbek dla koniecznego utrzymania rodziny. Wobec tego, uznając, że skarżąca nie wykazała przesłanek prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.