I SA/Sz 388/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 17 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawo pomocy Pismem z dnia 19 czerwca 2012 r. skarżący K. K., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata i radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że pozostaje na utrzymaniu matki, z którą wspólnie zamieszkuje, a której jedynym dochodem jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Skarżący ma poważne problemy zdrowotne, ma orzeczoną niepełnosprawność, od dnia [...] r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazał także, że nie otrzymał dotąd propozycji pracy i korzysta z pomocy społecznej. W oświadczeniu majątkowym wnioskodawca podał, że posiada nieruchomości w S. o pow. [...] m kw. i [...] m kw. oraz w K. o pow. [...] m kw. (ruina), a także nieruchomość rolną o pow. [...] ha (łąki podmokłe). Wnioskodawca wyjaśnił, że wskazane nieruchomości są w złym stanie technicznym, nie nadają się do zamieszkania ani do prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej i objęte są egzekucją komorniczą na licytację nie ma chętnych. Ponadto skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dochodów, ani też nie prowadzi działalności rolniczej. Do wniosku skarżący załączył: kopię karty bezrobotnego (ostatnia wizyta w urzędzie pracy [...] r.), kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., zaliczające skarżącego do lekkiego stopnia niepełnosprawności do [...] r. Pismem z dnia 24 lipca 2012 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i możliwości finansowe w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy, w tym o: - aktualne zaświadczenie z MOPS czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, czy ubiegał się o jej przyznanie w 2012 r., lub kopii decyzji wydanych w 2012 r. w kwestii pomocy społecznej; - aktualne orzeczenie o stanie zdrowia skarżącego i stopniu niepełnosprawności, - kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, rolnego za 2012 r.; - dokumenty potwierdzające prowadzenie nadal egzekucji z posiadanych nieruchomości; - dokument potwierdzający wysokość otrzymywanej przez matkę skarżącego emerytury; - dokumenty potwierdzające wysokość wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich dwóch miesięcy; - zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potwierdzające, że skarżący nie otrzymuje dopłat unijnych; - wyciągi z posiadanych przez skarżącego i jego matkę rachunków bankowych z ich stanem za okres od [...] r. do [...] r. W dniu [...] r. skarżący oświadczył, iż od dnia [...] r. przebywa na zwolnieniu lekarskim i w związku z powyższym nie może wykonać powyższego wezwania, informując jednocześnie, że zobowiązanie wykona po upływie zwolnienia lekarskiego, tj. po dniu [...] r. Do pisma dołączył zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA z dnia [...] r. oraz zaświadczenie nr [...] z dnia [...] r. o niezdolności do wykonywania czynności sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Na wstępie należy odnieść się do wniosku K. K. w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do brzmienia art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W sprawie, przedmiotem skargi K. K. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, która stanowi działanie organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, wskazane w powołanym przepisie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. Skarżący nie ma zatem z mocy ustawy obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Dlatego rozpoznaniu podlegał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a zatem, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wykazania wymagało przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd (referendarz sądowy) ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a., wzywając skarżącego do nadesłania dokumentów i oświadczeń potwierdzających jego sytuację majątkową i rodzinną. Skarżący, nie wykonał powyższego wezwania powołując się na zaświadczenie lekarskie o niezdolności do wykonywania czynności sądowych, która miała trwać do [...] r. i jednocześnie sam zobowiązał się do nadesłania określonych dokumentów po tym dniu. Skarżący do dnia wydania niniejszego postanowienia nie przedłożył żadnych dodatkowych dokumentów ani oświadczeń, nie złożył także wniosku o przedłużenie terminu na wykonanie wezwania. W tej sytuacji, analiza złożonych w sprawie oświadczeń nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, skarżący nie wykazał bowiem, że poniesienie kosztów sądowych w postaci wynagrodzenia pełnomocnika będzie stanowić uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania. Dane podane w formularzu okazały się zbyt ogólnikowe i nie zostały uzupełnione w sposób określony w wezwaniu z dnia 24 lipca 2012 r., co w konsekwencji spowodowało, że referendarz sądowy nie mógł w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalić sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych skarżącego. Skarżący we wniosku wskazał, że jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, jest niepełnosprawny, nie osiąga żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu matki, która otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, korzysta z pomocy społecznej. Podał, że posiada majątek w postaci nieruchomości gruntowych, których nie wykorzystuje w związku z ich zajęciem egzekucyjnym. Skarżący, poza statusem osoby bezrobotnej, powyższych oświadczeń nie potwierdził stosownymi dokumentami. Złożone oświadczenia nie usunęły wątpliwości co do źródeł utrzymania skarżącego, ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie oraz jego stanu majątkowego. Nie jest jak dotąd jasne, czy faktycznie ma orzeczenie o niepełnosprawności, ponieważ ze złożonej z wnioskiem kopii takiego orzeczenia z dnia [...] r. wynikało, że orzeczenie to zostało wydane do dnia [...] r. Trudno w tej sytuacji stwierdzić, czy skarżący nadal jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, oraz czy jego stan zdrowia ma wpływ na jego zdolność zarobkowania. W kwestii stanu zdrowia jako okoliczności uzasadniającej wniosek o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że zły stan zdrowia może być pośrednio przyczyną przyznania prawa pomocy tylko wtedy, gdy przekłada się on na sytuację materialną wnioskodawcy, powodując na przykład, że nie jest on w stanie zarobkować czy też zmuszony jest ponosić relatywnie wysokie (w odniesieniu do dochodów i posiadanych oszczędności, mienia) koszty leczenia. W niniejszej sprawie skarżący nie tylko nie uprawdopodobnił faktu, że jest niepełnosprawny, ale także ponoszenia wysokich kosztów leczenia, gdyż nie przedstawił także wykazu wydatków. Wobec tego, oświadczenie o złym stanie zdrowia należało uznać za niewystarczające dla uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. udowodnienia, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Jak wynika z akt sprawy skarżący jak dotychczas nie wywiązał się z zobowiązania i nie nadesłał żadnych dokumentów, pozwalających zweryfikować jego oświadczenia oraz uzupełnić dane dotyczące sytuacji materialnej, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do jego sytuacji finansowej i majątkowej oraz w konsekwencji uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń w tej kwestii. Wobec tego należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.