I SA/Sz 390/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.G.– B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] [...] w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca G. G. – B., w związku ze skargą na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach oraz akt sprawy wynika, co następuje. M. G. – B. jest osobą bezrobotną, prowadzi gospodarstwo domowe z mężem J. B., posiada mieszkanie o pow. [...] m kw. wynajmowane od TBS P., nie posiada wartościowych rzeczy ruchomych, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Z akt sprawy wynika, że skarżąca w drodze dziedziczenia ustawowego nabyła po zmarłym ojcu spadek w 1/3 części, ale ze względu na toczące się postępowanie cywilne o wyjawienie składników majątku spadkowego oraz konflikt ze spadkobierczynią, będącą żoną zmarłego, skarżąca nie może dysponować tym spadkiem. Miesięczne dochody rodziny to emerytura J. B. w kwocie [...] zł oraz zasiłek z pomocy społecznej M. G. – B. w kwocie [...] zł przyznany do sierpnia 2010 r. Skarżąca ponosi miesięcznie wydatki na opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, telefon, telewizję kablową, lekarstwa w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto spłaca pożyczkę w L. Banku w miesięcznej racie w wysokości [...] zł, spłaca (w drodze egzekucji) zadłużenie mieszkania w kwocie [...] zł i fundusz alimentacyjny w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu), rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź mają je bardzo ograniczone i nie wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Ubiegający się o taką pomoc, winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuacja osobista, rodzinna, wiek, zawód, nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może uzyskać dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie, wykazała ona bowiem, że nie stać jej bez uszczerbku dla siebie i rodziny na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania sądowego. Sytuacja skarżącej podlegała juz ocenie w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 391/10, w której przyznano skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z dnia 30 lipca 2010 r.), o co się ubiegała. Jak wynika ze złożonego w rozpoznawanej sprawie kolejnego wniosku skarżącej jej sytuacja nie uległa zmianie. Skarżąca i jej małżonek, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe utrzymują się z łącznych dochodów, wynoszących miesięcznie ok. [...] zł otrzymywanych z emerytury oraz zasiłku z pomocy społecznej. Miesięczne uzasadnione wydatki rodziny na utrzymanie (opłaty za mieszkanie i media) oraz spłatę zadłużenia wynoszą łącznie [...] zł miesięcznie i konsumują prawie w całości miesięczne dochody. Powyższe okoliczności, a także bezrobocie skarżącej, brak oszczędności, majątku, którym skarżąca mogłaby dysponować, korzystanie z pomocy społecznej (przyznanej do końca sierpnia 2010 r.) świadczą o tym, że jej sytuacja finansowa jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy również w rozpoznawanej sprawie. Dlatego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.