I SA/Sz 397/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędziowie: Sędzia WSA Alicja Polańska/spr/ Asesor WSA Kazimierz Maczewski Protokolant Anna Malinowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2004r. sprawy ze skargi I.S. P.H. "N" w M. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie długu celnego o d d a l a skargę.- I.S., prowadząca działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Handlowe "N" w M. w okresie od 19 lutego do 17 czerwca 1999 r. dokonała pięciu zgłoszeń celnych odzieży używanej, sortowanej i dezynfekowanej, importowanej z Niemiec, deklarując kwotę długu celnego obliczoną z zastosowaniem stawki celnej obniżonej na podstawie deklaracji eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towaru z Unii Europejskiej. Towar objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym zgodnie z wnioskiem. Ze względu na powstałe wątpliwości odnoszące się do dowodów pochodzenia w/w towaru, polskie władze celne zwróciły się do niemieckich władz celnych o przeprowadzenie weryfikacji deklaracji niemieckiego eksportera zamieszczonych na fakturach o pochodzeniu odzieży z Unii Europejskiej. W odpowiedzi, władze celne Niemiec pismami z dnia [...] nr [...] i z dnia [...] nr [...] poinformowały polskie organy celne, że przedmiotowy towar nie jest towarem pochodzącym z Unii Europejskiej w rozumieniu Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego. Na podstawie wskazanych wyżej informacji Dyrektor Urzędu Celnego postanowieniem z dnia [...] o nr [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie tych (5) zgłoszeń celnych, a następnie decyzją z dnia [...] nr [...] uznał te zgłoszenia celne za nieprawidłowe i ponownie określił kwotę długu celnego, przyjmując do jej wymiaru stawkę celną autonomiczną w wysokości 60 % wartości celnej towaru. Decyzja ta została doręczona stronie postępowania w dniu 19 lutego 2001 r. Od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego pełnomocnik I.S. wniósł odwołanie do Prezesa Głównego Urzędu Ceł podnosząc w uzasadnieniu m.in., że odwołująca się działała w dobrej wierze i sprowadziła odzież używaną za pośrednictwem wyspecjalizowanych przedstawicieli agencji celnej, która to agencja powinna ponosić odpowiedzialność za powstały dług celny. Prezes Głównego Urzędu Ceł, w wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia [...] o nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że status pochodzenia, zgłoszonej przez skarżącą do dopuszczenia do obrotu odzieży, według obniżonych, preferencyjnych stawek celnych, był niezgodny ze stanem faktycznym, gdyż przeprowadzona w Niemczech weryfikacja dowodu preferencyjnego pochodzenia odzieży, w postaci deklaracji sporządzonych na fakturach sprzedaży, wykazała ponad wszelką wątpliwość, iż odzież objęta tymi rachunkami nie posiada statusu preferencyjnego pochodzenia, wynikającego z postanowień Układu Europejskiego. Ponadto, organ odwoławczy stwierdził, że możliwość ustalenia, czy dany towar posiada rzeczywiście preferencyjne pochodzenie z Unii Europejskiej, uprawniające do zastosowania obniżonej stawki celnej, leży wyłącznie w gestii władz celnych kraju eksportu. Tylko urzędowe postępowanie wyjaśniające, przeprowadzone przez upoważnione władze celne kraju eksportu w trybie art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego, może potwierdzić lub zanegować pochodzenie towaru z Unii Europejskiej zadeklarowane przez importera w zgłoszeniu celnym. W sprawie strona zgłosiła w dokumentach SAD do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzoną z krajów Unii Europejskiej odzież używaną, deklarując w zgłoszeniach celnych jej preferencyjne pochodzenie i obniżone stawki celne, a ponieważ złożone przez stronę zgłoszenia celne odpowiadały wymogom formalnym, organ celny przyjął zgłoszenia i objął towary wnioskowaną procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, na warunkach określonych w zgłoszeniach. Organ celny w ramach weryfikacji zgłoszeń celnych, miał prawo uznać, że strona spełniła formalny warunek udokumentowania pochodzenia towaru dla zastosowania obniżonych stawek celnych, zgodnie z obowiązującymi wymogami prawa, tzn. przedłożyła dowód pochodzenia w postaci deklaracji eksportera na fakturach. W związku z tym organ uwzględnił wnioskowane przez stronę w zgłoszeniach celnych obniżone stawki celne. Wynik jednakże kontroli celnej, przeprowadzonej po zwolnieniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym, dowiódł, że towar ten nie miał preferencyjnego pochodzenia z Unii Europejskiej. Organ odwoławczy podniósł także, że organ celny kraju importu nie jest powołany do oceny prawidłowości i rzetelności wystawienia dowodu pochodzenia oraz statusu pochodzenia towarów nim objętych, tzn. oceny, czy prawidłowy formalnie dowód pochodzenia został wystawiony na towar, któremu rzeczywiście przysługuje status produktu pochodzącego z Unii Europejskiej. Ocena materialna dowodu pochodzenia może być przeprowadzona wyłącznie w trybie art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego przez upoważnione do tego władze celne kraju eksportu. Weryfikacja przeprowadzana przez władze celne kraju eksportu jest jedyną przewidzianą przez Protokół Nr 4 formą kontroli dowodów pochodzenia towarów. Wynik tej weryfikacji jest wiążący dla władz celnych kraju importu i nie może być przez nie podważany. Odnosząc się do twierdzenia strony, iż to agencja celna powinna ponosić odpowiedzialność za powstały dług celny, organ odwoławczy wyjaśnił, że agencja celna w sprawie działała na zasadzie pełnomocnictwa bezpośredniego, co oznacza, że przedstawiła zgłoszenia celne w imieniu i na rzecz importera. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pełnomocnik I.S. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie skargę domagając się w niej uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze pełnomocnik podniósł zarzut naruszenia: 1/ art. art. 122, 180, 187 §1, 188, 193 § 8 Ordynacji podatkowej, 2/ art. art. 4 i 19 Kodeksu celnego i nieprawidłowe zastosowanie art. 65 § 4 pkt 2 lit. a i art. 253 § 2 Kodeksu celnego. Z uzasadnienia skargi wynika, iż skarżąca dopatruje się naruszenia wskazanych wyżej przepisów w obciążeniu jej długiem celnym, mimo jej działania w dobrej wierze, a nie wyspecjalizowanej agencji celnej, która powinna była zostać powiadomiona o wszczęciu postępowania i uczestniczyć w nim, czym naruszono art. 253 § 2 Kodeksu celnego, a także w niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz w fakcie przesłania stronie decyzji za pośrednictwem Komendy Powiatowej Policji, co spowodowało negatywne konsekwencje dla skarżącej. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Prezes Głównego Urzędu Ceł wyjaśnił, że w ramach kontroli dokonanej w trybie art. 83 Kodeksu celnego mieści się możliwość sprawdzania dokumentów, na podstawie których importer wnioskował o uzyskanie preferencji celnych w postaci obniżonej stawki celnej. W przypadku towarów pochodzących z Unii Europejskiej, których pochodzenie importer udokumentował dowodem pochodzenia w postaci deklaracji eksportera na fakturze, możliwość weryfikacji takiego dowodu pochodzenia wynika także z postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego. Przepis ten wprowadza możliwość wszczęcia procedur weryfikacji dowodów pochodzenia przez władze celne kraju importera wyrywkowo lub, gdy mają one uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dokumentu lub rzetelności informacji dotyczących prawdziwego pochodzenia sprawdzanych produktów. Przeprowadzona na zasadach art. 83 Kodeksu celnego i art. 32 Protokołu Nr 4 weryfikacja, przedłożonych przez stronę dowodów pochodzenia, spełniała podane w art. 32 Protokołu Nr 4 kryteria i ujawniła stan faktyczny odmienny od zadeklarowanego przez stronę w zgłoszeniach celnych. Władze celne kraju eksportu poinformowały, że deklaracje eksportera na fakturach zostały wystawione bezpodstawnie. Wynik weryfikacji dowiódł, iż w przedmiotowej sprawie towary przywiezione na polski obszar celny warunku pochodzenia z krajów Unii Europejskiej nie spełniały. W świetle powyższego organy celne miały podstawy prawne do uznania, że zadeklarowane w zgłoszeniach celnych pochodzenie towarów, nie odpowiadało rzeczywistości, a to uzasadniało korektę kwoty długu celnego ze stawki celnej preferencyjnej na autonomiczną stawkę celną. Ponadto organ II instancji wyjaśnił, że podmiotem wprowadzającym towar na polski obszar celny była I.S. i to ten podmiot jest zobowiązany do uiszczenia powstałych należności - cła. Odnosząc się do zarzutu niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego Prezes Głównego Urzędu Ceł wskazał, iż wnioskowany przez stronę dowód w postaci przesłuchania pracowników agencji celnej, która w imieniu skarżącej przedstawiła do odprawy celnej odzież używaną, nie wniósłby niczego nowego do sprawy, dlatego też nie został uwzględniony, natomiast odnosząc się do zarzutu doręczenia decyzji (organu pierwszej instancji) za pośrednictwem funkcjonariuszy Posterunku Celnego w M. w Komendzie Policji w M., Prezes Głównego Urzędu Ceł wyjaśnił, że zastosowano taki tryb doręczenia, gdyż występowały trudności z doręczeniem tej decyzji za pośrednictwem poczty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, właściwy do rozpoznania skargi z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona, nie ma bowiem podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za niezgodną z prawem. Organ celny na mocy art. 83 Kodeksu celnego był uprawniony do przeprowadzenia kontroli zgłoszenia celnego po zwolnieniu towaru (kontrola postimportowa), a ponadto podjęcie czynności kontrolnych przez organ nie wymagało wszczęcia postępowania, bowiem dopiero w razie ustalenia, że zgłoszenie celne oparte było o nieprawdziwe, nieprawidłowe lub niekompletne dane lub dokumenty, organ celny podejmuje niezbędne działania w celu właściwego zastosowania przepisów prawa celnego, biorąc pod uwagę wynik postępowania weryfikacyjnego, tzn. wszczyna i przeprowadza postępowanie celne, a następnie wydaje decyzję na podstawie art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego przed upływem 3 lat od przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 65 § 5). W rozpatrywanej sprawie powołane wyżej przepisy nie zostały naruszone, jak również Sąd nie stwierdził naruszenia innych wskazanych w skardze przepisów prawa. Podstawą wnioskowanej przez importera w zgłoszeniach celnych obniżonej stawki celnej były reguły preferencyjnego pochodzenia towaru określone w postanowieniach Układu Europejskiego będącego umową międzynarodową, ratyfikowaną i ogłoszoną w Dzienniku Ustaw Nr 11 z 1994 r., pod poz. 38, oraz stanowiący integralną część Układu Europejskiego Protokół Nr 4, zmieniony Porozumieniem podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997r. ( Dz. U. z 1997r. Nr 104, poz. 662 ). Układ Europejski należy do kategorii umów międzynarodowych, o których mowa jest w art. 241 ust.1 Konstytucji i ma zagwarantowane pierwszeństwo stosowania przed przepisami prawa krajowego z mocy art. 91 Konstytucji. Pierwszeństwo w stosowaniu przepisów prawa, do których zalicza się umowy międzynarodowe, wynika także z następujących przepisów Kodeksu celnego: art. 2 § 2, art.13 § 3 pkt 4 i § 4, art. 20 § 1 i 2. Oznacza to, że w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów pochodzących z Unii Europejskiej, wnioskowanych do obniżonej stawki celnej, prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełnienia warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobu dokumentowania tego pochodzenia. Art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego przewiduje, że w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności dokumentów, statusu pochodzenia towaru lub spełnienia innych wymogów Protokołu, władze celnej kraju importu zwracają się o weryfikację, której dokonują władze celne kraju eksportu, a następnie informują wnioskodawcę o wynikach weryfikacji. Wyniki te muszą umożliwiać ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i, czy towar można uznać za pochodzący z Unii Europejskiej. Jeżeli odpowiedź umożliwia wyraźne ustalenie, że sprawdzana deklaracja eksportera, zamieszczona na fakturze, nie spełnia kryteriów przewidzianych przepisami Protokołu Nr 4, gdyż została wystawiona dla odzieży używanej, która nie spełnia unijnego, preferencyjnego pochodzenia towaru, to władze celne kraju importu odmawiają, jeżeli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji. Zauważyć również należy, że postępowanie weryfikacyjne toczy się w kraju eksportera, a jego stroną jest eksporter towaru, który na podstawie przepisów art. 21 Protokołu Nr 4 samodzielnie, bez udziału organów celnych, wystawia dowód pochodzenia w formie deklaracji na fakturze oraz bierze na siebie odpowiedzialność za prawidłowość ustalenia statusu pochodzenia towaru i rzetelność deklaracji. W toku postępowania weryfikacyjnego władze celne kraju eksportu mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą. Przepisy Protokołu Nr 4 nie wymagają uzasadnienia ani wniosku o weryfikację, ani też wyniku weryfikacji, czy też wyjaśnienia w oparciu, o jakie zasady władze celne dokonujące weryfikacji jej dokonały. Oznacza to, iż polskie organy celne nie mają możliwości ingerowania w metody działania zagranicznych służb celnych dokonujących sprawdzenia, ani kwestionowania uzyskanych oficjalna drogą wyników weryfikacji, tym bardziej, że nie posiadają podstaw prawnych, aby domagać się od władz weryfikujących szczegółowego wyjaśnienia, w jaki sposób władze te ustaliły, iż deklaracje na fakturach nie stanowią prawidłowego dowodu pochodzenia, uprawniającego do zastosowania obniżonych stawek celnych. W pełni należy również podzielić pogląd organów celnych odnoszący się do zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu weryfikacyjnym, zgodnie z którym, weryfikacja dowodu pochodzenia, oparta o tryb art. 32 Protokołu Nr 4, przeprowadzana jest na zasadzie współpracy organów celnych Państw Stron Układu Europejskiego. Dopiero wynik weryfikacji wskazujący, iż podmiotowi dokonującemu importu bezpodstawnie przyznane zostały preferencje celne, przewidziane Protokołem Nr 4, uzasadnia wszczęcie postępowania celnego, w którym stronie należy zapewnić czynny udział Z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że do przeprowadzenia weryfikacji uprawnione są wyłącznie władze celne kraju eksportu, a wynik tej weryfikacji jest wiążący dla organów celnych kraju importu. Unormowanie zagadnienia weryfikacji dowodów pochodzenia w art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ma charakter zupełny, przez co wyłączone jest stosowanie w tym zakresie przepisów Kodeksu celnego, jak i Ordynacji podatkowej. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ( vide: wyrok z 21 kwietnia 2004 r. sygn. akt GSK 61/04, wyrok z 28 kwietnia 2004 r. sygn. GSK 44/04 ). Nieuzasadniony jest też podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez organy celne norm przepisu art. 253 § 2 Kodeksu celnego przez jego nieprawidłowe zastosowanie i brak przyjęcia, że wobec działania strony skarżącej w dobrej wierze i za pośrednictwem agencji celnej, (która powinna była uczestniczyć w postępowaniu), jest ona zwolniona z obowiązku uiszczenia niedoboru należności celnych, a odpowiedzialność za dług celny powinna ponosić pośrednicząca agencja celna. W aktach sprawy (k-56) znajduje się upoważnienie strony skarżącej do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego wystawione Agencji Celnej "L" Sp. z o.o. w L. Zgodnie z treścią art. 253 § 1 pkt 1 w związku z art. 254 § 4 Kodeksu celnego w przypadku ustanowienia przedstawicielstwa bezpośredniego, tj. gdy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby, czynności dokonane przez przedstawiciela w granicach upoważnienia pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla osoby, która ustanowiła przedstawiciela. Tak więc, stroną postępowania i podmiotem zobowiązanym do uiszczenia powstałego długu celnego w przedmiotowej sprawie jest skarżąca, a nie agencja celna, działająca w sprawie jako przedstawiciel bezpośredni. Sąd nie uznał za uzasadniony również zarzut niewłaściwego doręczenia stronie decyzji organu I instancji. Znajdujący zastosowanie w sprawie przepis art. 148 § 3 Ordynacji podatkowej, w związku z treścią art. 262 Kodeksu celnego, zezwala na doręczenie pisma osobie fizycznej w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie, jeżeli jest to uzasadnione. Doręczenie decyzji stronie w tej sprawie za pośrednictwem funkcjonariusza Posterunku Celnego w M. w Komendzie Policji w M. uzasadnione było zbliżającą się datą 3-letniego przedawnienia do wydania decyzji przez organ celny I instancji na podstawie art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Reasumując, uznać należy, że w rozpatrywanej sprawie organy celne zasadnie uznały wymienione w zaskarżonej decyzji zgłoszenia celne za nieprawidłowe i odmówiły zastosowania obniżonej stawki celnej, bowiem wynik weryfikacji przeprowadzonej przez władze celne kraju eksportera nie potwierdził pochodzenia towaru z Unii Europejskiej, jak również nie zaistniały inne, wyjątkowe okoliczności. Zarzucane naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, w sprawie nie występuje, wobec czego skarga, jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 /.