I SA/Sz 40/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów w 2003 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Skarżący K. B. wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że do listopada 2009 r. był osobą bezrobotną, w związku z trudnościami ze znalezieniem pracy, od listopada 2009 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Działalność ta w listopadzie nie przyniosła dochodu, a w grudniu 2009 r. dochód ten wyniósł ok. [...] zł. Skarżący podniósł, że nie posiada w chwili obecnej żadnych innych źródeł utrzymania, nie posiada także żadnych oszczędności, a posiadane wcześniej środki pieniężne przeznaczył na spłatę zobowiązań podatkowych. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżącego wynoszą ok. [...] zł (gaz, prąd, woda, telefon). Skarżący ponosi także inne wydatki związane z wyżywieniem, zakupem środków czystości, koniecznej odzieży i lekarstw. Obecnie w związku z podjęciem działalności gospodarczej skarżący partycypuje w tych wydatkach, wcześniej, z uwagi na brak dochodów, małżonka ponosiła te wydatki ze swojego wynagrodzenia, pomagała także rodzina. We wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wykazał małżonkę B. B., a w oświadczeniu majątkowym dom jednorodzinny w W. o pow. ok. [...] m kw., stanowiący wspólność majątkową małżonków oraz mieszkanie położone w Szczecinie przy ul. M. o pow. [...] m kw. Jak wynika z dodatkowego oświadczenia skarżącego, w mieszkaniu tym zamieszkuje jego córka ze swoją rodziną, skarżący jest tam jedynie zameldowany, wszelkie opłaty związane z utrzymaniem tego mieszkania ponosi córka, co zostało potwierdzone również oświadczeniem córki skarżącego i jej męża. Skarżący nie wykazał innego majątku nieruchomego, wartościowych ruchomości, ani też zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). W rubryce formularza, dotyczącej dochodów skarżący wpisał dochody z działalności gospodarczej w kwocie ok. [...] zł, a także wynagrodzenie małżonki z tytułu umowy o pracę w kwocie ok. [...] zł netto. Wykonując nałożone na skarżącego zobowiązanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów skarżący nadesłał: - zaświadczenie z MOPR w S. z dnia 19 stycznia 2010 r., z którego wynika, że nie korzystał z pomocy społecznej tego Ośrodka, - informację o wysokości dochodów oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy B. B. PIT-11 w 2009 r., z którego wynika, iż w ubiegłym roku podatkowym ze stosunku pracy małżonka skarżącego uzyskała przychód w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł, - informację o wysokości dochodów (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku 2009 uzyskanych przez K. B. PIT - B, z którego wynika, przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i strata w wysokości [...] zł, - dokumenty potwierdzające wydatki na utrzymanie rodziny w postaci: dwóch faktur VAT za telefon – NETIA z dnia 9 grudnia 2009 r. i 11 stycznia 2010 r. na kwotę [...] zł i [...] zł, fakturę VAT za gaz z dnia 23 grudnia 2009 r. na kwotę [...] zł, fakturę VAT za energię elektryczną z dnia 14 stycznia 2010 r. na kwotę [...] zł, - oświadczenie skarżącego, dotyczące stanu zadłużenia, w którym podał, że obejmują one zaległości podatkowe wobec Urzędu Skarbowego, o których umorzenie wniósł w tej sprawie, a których dotychczasowa spłata dokonywana była z oszczędności, a środki na ostatnią wpłatę pochodziły z darowizny od córki. Skarżący wskazał także, że zadłużenie małżonki obejmuje zaległości podatkowe w Urzędzie Skarbowym, przy czym postępowanie w tym zakresie nie jest jeszcze zakończone, wobec złożonego odwołania, - wyciąg z rachunku bankowego związanego z kartą kredytową M. posiadaną w L. Banku za okres od 18 stycznia 2010 r. do 17 lutego 2010 r., z którego wynika zadłużenie na karcie w kwocie[...] zł, dostępne środki w kwocie [...] zł oraz spłata w kwocie minimalnej [...] zł, - zaświadczenie R. B. z dnia 27 lutego 2010 r., z którego wynika, iż K. B. nie posiada i nie posiadał na ten dzień żadnych zobowiązań wynikających z umów z tym bankiem. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu), rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Warto także przytoczyć inne stanowisko sądów, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywania takiej właśnie oceny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu sądowym. Ze złożonych oświadczeń i załączonych dokumentów wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, posiada majątek wspólny w postaci domu o pow.[...] m kw. oraz jest właścicielem zajmowanego przez córkę mieszkania położonego w S. o pow. [...] m kw. Skarżący nie ma innych osób na utrzymaniu, wraz z małżonką utrzymują się z jej wynagrodzenia za pracę oraz z jego dochodów z rozpoczętej w 2009 r. działalności gospodarczej. Już tylko na podstawie powyższych danych, w ocenie referendarza sądowego, można stwierdzić, że sytuacja skarżącego nie jest trudna ani wyjątkowa, a zatem nie spełnia przesłanek dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący i jego rodzina mają stałe źródła dochodów, z których ponoszą opłaty związane z utrzymaniem domu w W. (mieszkanie w S. utrzymuje córka skarżącego) w kwocie ok. [...] zł, a także pozostałe wydatki na bieżące potrzeby życiowe. Oświadczył, iż nie posiada oszczędności, a wcześniej zgromadzone środki pieniężne przeznaczył na spłatę zadłużenia wobec urzędu skarbowego (uzyskał także pomoc finansową w tym zakresie od córki). Poza zadłużeniem związanym z korzystaniem z karty kredytowej oraz zobowiązań podatkowych, wysokości innych zobowiązań finansowych skarżący nie wykazał. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów przez wszystkich członków rodziny, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać wnioskodawcę na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Konieczność przedstawienia konkretnych danych, dokumentów, dotyczących sytuacji finansowej, rodzinnej wnioskodawcy podyktowana jest charakterem instytucji, wynikającym z zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Ubiegający się o taką pomoc musi zatem liczyć się z określoną, prawnie uregulowaną ingerencją w sferę jego prywatności. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo też nie jest możliwe dokonanie ich weryfikacji z dokumentami źródłowymi, gdy istnieje wątpliwość co do ich wiarygodności. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Ponadto, samo subiektywne przeświadczenie strony o braku środków pozwalających na sfinansowanie pełnych kosztów sądowych nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych. Wysłane do skarżącego pismo procesowe z dnia 29 stycznia 2010 r. obejmowało żądanie do nadesłania w terminie 10 dni – oprócz wyżej wymienionych, nadesłanych dokumentów i oświadczeń – także wykazu posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych (osobistych oraz związanych z działalnością gospodarczą), w tym lokat, z ich stanem z okresu ostatnich trzech miesięcy, a także oświadczenia dotyczącego miejsca zamieszkania strony oraz osób zamieszkujących wspólnie ze skarżącym w domu w W. Skarżący zobowiązania w tym zakresie nie wykonał, pomimo uzyskania przedłużenia wyznaczonego terminu do dnia 3 marca 2010 r. Przedłożył jedynie wyciąg z posiadanej karty kredytowej z zadłużeniem na kwotę [...] zł, zaświadczenie innego banku o nieposiadaniu w nim zobowiązań z tytułu umów oraz oświadczenie córki skarżącego i jej męża o ponoszeniu wszelkich kosztów utrzymania mieszkania w S.. Skarżący nie ustosunkował się w żaden sposób do wezwania w omawianym zakresie, albowiem nie wyjaśnił przyczyn, z jakich nie było możliwe przedłożenie wskazanych dokumentów i oświadczeń. Wobec tego, niewykonanie w całości przez skarżącego nałożonego wezwaniem z dnia 29 stycznia 2010 r. zobowiązania, nakazuje uznać złożone oświadczenie o braku oszczędności i stanie rodzinnym za niepełne i nie wystarczające dla pozytywnego załatwienia wniosku. W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.