I SA/Sz 40/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów w 2003 r. p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych K. B., wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. z dnia [...]r., Nr [...], złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący wskazał, że do listopada 2009 r. był osobą bezrobotną. W tym miesiącu, z uwagi na trudności w znalezieniu pracy, rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, która przyniosła dochód dopiero w grudniu 2009 r. - w wysokości ok. [...] zł. Skarżący wskazał także, że nie posiada w chwili obecnej żadnych innych źródeł utrzymania, ani oszczędności, gdyż posiadane wcześniej środki pieniężne przeznaczył na spłatę zobowiązań podatkowych. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżącego wynoszą ok. [...] zł (gaz, prąd, woda, telefon). Ponosi on także inne wydatki związane z wyżywieniem, zakupem środków czystości, koniecznej odzieży i lekarstw. Obecnie, w związku z podjęciem działalności gospodarczej, skarżący partycypuje w tych wydatkach, natomiast wcześniej, z uwagi na brak dochodów, wydatki te pokrywane były z pensji jego małżonki oraz pomocy uzyskiwanej od rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że: – wspólne gospodarstwo domowe tworzy z żoną – B. B.; – na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej posiada dom jednorodzinny w W. o powierzchni ok. 240 m2 oraz mieszkanie położone w Sz. przy ul. [...] o powierzchni 71 m2; nie posiada innego majątku nieruchomego, wartościowych ruchomości, ani też zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.); – na dochody rodziny składa się wynagrodzenie małżonki z tytułu umowy o pracę w kwocie ok. [...] zł netto oraz dochody skarżącego z działalności gospodarczej w kwocie ok. [...] zł (skarżący zaznaczył przy tym, że jest to kwota szacunkowa). W formularzu skarżący nadmienił także, że w sprawie karno-skarbowej reprezentuje go adwokat J. L. W związku z tym, że oświadczenia K. B. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia 29 stycznia 2010 r., wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Następnie, na wniosek strony, termin ten wydłużono do dnia 3 marca 2010 r. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżący nadesłał: – zaświadczenie z MOPR w Sz. z dnia [...] r., z którego wynika, że nie korzystał z pomocy społecznej tego Ośrodka; – informację o wysokości dochodów oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy B. B. PIT-11 w 2009 r., z którego wynika, że w ubiegłym roku podatkowym ze stosunku pracy małżonka skarżącego uzyskała przychód w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł; – informację o wysokości dochodów (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku 2009 uzyskanych przez K. B. (PIT-B), w której wykazano: przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i stratę w kwocie (-)[...] zł; – dokumenty potwierdzające wydatki na utrzymanie rodziny w postaci: dwóch faktur VAT za telefon – [...] z dnia [...] r. i [...] r. na kwotę [...] zł i [...] zł, fakturę VAT za gaz z dnia [...] r. na kwotę [...] zł, fakturę VAT za energię elektryczną z dnia [...] r. na kwotę [...] zł; – oświadczenie skarżącego dotyczące stanu zadłużenia, w którym podał, że obejmują one zaległości podatkowe wobec [...] Urzędu Skarbowego w Sz., o których umorzenie wniósł w tej sprawie i których dotychczasowa spłata dokonywana była z oszczędności, a środki na ostatnią wpłatę pochodziły z darowizny od córki. Skarżący wskazał także, że zadłużenie małżonki obejmuje zaległości podatkowe w [...] Urzędzie Skarbowym w Sz., przy czym postępowanie w tym zakresie nie jest jeszcze zakończone, wobec złożonego odwołania; – oświadczenia skarżącego, z którego wynika, że w domu w W. zamieszkuje tylko skarżący i jego żona, natomiast w mieszkaniu przy ul. [...] zamieszkuje jego córka ze swoją rodziną, a skarżący jest tam jedynie zameldowany. Wszelkie opłaty związane z utrzymaniem tego mieszkania ponosi córka i zięć, co zostało potwierdzone również oświadczeniem córki skarżącego i jej męża. – wyciąg z rachunku bankowego związanego z kartą kredytową [...] posiadaną w [...] Banku za okres od 18 stycznia 2010 r. do 17 lutego 2010 r., z którego wynika zadłużenie na karcie w kwocie [...] zł, dostępne środki w kwocie [...] zł oraz spłata w kwocie minimalnej [...] zł; – zaświadczenie z [...] Banku z dnia 27 lutego 2010 r., z którego wynika, że K. B. nie posiada i nie posiadał na ten dzień żadnych zobowiązań wynikających z umów z tym bankiem. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, postanowieniem z dnia 19 marca 2010 r., odmówił K. B. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że skarżący nie wykazał, że zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem doręczono stronie w dniu 25 marca 2010 r. W dniu 1 kwietnia 2010 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając temu aktowi błąd w ustaleniach faktycznych, stojących u podstaw zaskarżonego postanowienia, wyrażający się w nieprawidłowej ocenie sytuacji finansowej strony, która skutkowała odmową przyznania jej prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko, skarżący wskazał, że podtrzymuje, iż jego sytuacja finansowa, ujawniona w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty, nie pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych wynikłych z wniesienia skargi do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Wobec tego, że w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 19 marca 2010 r., stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", rozstrzygnięcie to utraciło moc, zaś sprawa przyznania prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Natomiast istotą instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji tym podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej, uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych, a do podmiotów tych zalicza się przede wszystkim bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalne niezbędne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o braku możliwości poniesienia pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, nie może więc mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody lub posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, oraz stan faktyczny rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w szczególnie trudnej czy wyjątkowej sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze złożonych oświadczeń i załączonych dokumentów wynika mianowicie, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, posiada majątek wspólny w postaci domu o powierzchni 240 m2 oraz jest właścicielem zajmowanego przez córkę mieszkania położonego w Sz. o pow. 71 m2. Skarżący nie ma innych osób na utrzymaniu, nie korzysta z pomocy społecznej. Wnioskodawca wraz z małżonką posiadają stałe źródła dochodów (wynagrodzenie małżonki za pracę oraz dochody z rozpoczętej przez skarżącego w 2009 r. działalności gospodarczej), z których ponoszą opłaty związane z utrzymaniem domu w W. w kwocie ok. [...] zł (mieszkanie w Szczecinie utrzymuje córka skarżącego), a także pozostałe wydatki na bieżące potrzeby życiowe. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, a wcześniej zgromadzone środki pieniężne przeznaczył na spłatę zadłużenia wobec urzędu skarbowego (uzyskał także pomoc finansową w tym zakresie od córki). Poza zadłużeniem związanym z korzystaniem z karty kredytowej oraz z tytułu zobowiązań podatkowych, wysokości innych zobowiązań finansowych skarżący nie wykazał. Podkreślić przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów przez wszystkich członków rodziny, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać wnioskodawcę na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymóg przedstawienia konkretnych danych, dokumentów, dotyczących sytuacji finansowej, rodzinnej wnioskodawcy podyktowana jest charakterem instytucji, wynikającym z zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a). Sprawą zainteresowanego jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Natomiast samo subiektywne przeświadczenie strony o braku środków pozwalających na sfinansowanie pełnych kosztów sądowych nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych. Wysłane do skarżącego pismo procesowe z dnia 29 stycznia 2010 r. obejmowało żądanie do nadesłania w terminie 10 dni m.in. wykazu posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych (osobistych oraz związanych z działalnością gospodarczą), w tym lokat, z ich stanem z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżący zobowiązania w tym zakresie nie wykonał, pomimo przedłużenia na jego wniosek wyznaczonego terminu do dnia 3 marca 2010 r. Przedłożył jedynie wyciąg z posiadanej karty kredytowej z zadłużeniem na kwotę [...] zł oraz zaświadczenie innego banku o nieposiadaniu w nim zobowiązań z tytułu umów. Braku tego nie uzupełnił również na etapie zgłoszenia sprzeciwu, przy czym ani na wcześniejszym etapie postępowania, ani w złożonym sprzeciwie, nie wskazał przyczyn, które uniemożliwiły mu przedłożenie wskazanych dokumentów. W tej sytuacji, wobec niewykonania w całości zobowiązania, nałożonego na skarżącego wezwaniem z dnia 29 stycznia 2010 r., uznać należy, że oświadczenie strony o braku oszczędności jest niepełne i niewystarczające dla pozytywnego załatwienia wniosku. W tym stanie sprawy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.