I SA/Sz 402/25
WyrokWSA w Szczecinie2025-11-05
Skład orzekający: Anna Sokołowska, Wiesława Achrymowicz, Jolanta Kwiecińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo odmówił przyznania płatności ekologicznej z powodu rozbieżności między zadeklarowaną a stwierdzoną powierzchnią upraw, mimo zgłoszenia przez rolnika oczywistej omyłki lub błędu systemowego przy składaniu wniosku?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy ARiMR nie podjęły wystarczających czynności weryfikacyjnych, aby wyjaśnić rozbieżności między wnioskiem rolnika a stanem faktycznym, szczególnie w sytuacji, gdy rolnik zgłosił oczywistą omyłkę lub błąd systemowy. Brak takiej weryfikacji, mimo posiadanej wiedzy o potencjalnych nieprawidłowościach, narusza przepisy postępowania administracyjnego i może prowadzić do niesłusznego pozbawienia rolnika płatności, a nawet konieczności zwrotu środków za lata poprzednie. W związku z tym zaskarżona decyzja została uchylona.Stan faktyczny
Rolnik złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej. Organ I instancji odmówił przyznania płatności z powodu różnicy między zadeklarowaną a stwierdzoną powierzchnią upraw, wskazując na nieodpowiednią roślinę jako składnik uprawy wielogatunkowej na jednej z działek. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy. Rolnik w odwołaniu i skardze podniósł, że deklaracja była wynikiem oczywistej omyłki lub błędu systemowego, a na spornej działce znajdowała się uprawa kwalifikująca się do płatności. Sąd uznał, że organy nie zweryfikowały wystarczająco tych zarzutów.Rozstrzygnięcie
Uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy [...] po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie płatności ekologicznej na 2024 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. J. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z 19 maja 20205 r. nr 9016-2025-000275-65110 Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: " Organ odwoławczy", "Dyrektor ARiMR), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu [...] z siedzibą w [...] (dalej: "Kierownik Biura Powiatowego", "Organ I instancji")
z 20 lutego 2025 r. nr 0302-2025-001388 w sprawie odmowy M. J. (dalej: "Strona", "Skarżący") przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) i kwoty przeznaczonej na refundacje kosztów transakcyjnych na rok 2024.
Podstawę prawną decyzji Dyrektora ARiMR stanowiły: art. 138 § 1 pkt 1) ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "K.p.a.") w związku z art. 26 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r. poz. 2298, dalej: "u.w.r.o.w.") § 2, § 16, § 17 ust. 1aa rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. 2018, poz. 1784, z późn.zm., dalej: "rozporządzenie ekologiczne").
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Dnia 10 czerwca 2024 r., poprzez aplikację e-WniosekPlus, został złożony wniosek Strony o przyznanie płatności na 2024 r., w którym ubiegano się o przyznanie płatności ekologicznej w ramach Wariantu: 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji na powierzchni 18,45 ha oraz o refundację kosztów transakcyjnych na 2024 r.
Dnia 20 lutego 2025 r. Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję nr 0302-2025-001388 o odmowie przyznania Stronie płatności ekologicznej na 2024 r. do działek rolnych zadeklarowanych w Wariancie: 1.1. Uprawy rolnicze okresie konwersji oraz kwoty przeznaczonej na refundacje kosztów transakcyjnych na 2024 r.
Organ I instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji różnice stwierdzone między powierzchnią deklarowaną do płatności (18,45 ha) a powierzchnią stwierdzoną
(12,71 ha). Z płatności została wykluczona została bowiem działka rolna C
o powierzchni 5,74 ha z deklaracją: Mieszanka uprawa wielogatunkowa, w skład której wchodzą gorczyca biała oraz trawy w siewie czystym z przeznaczeniem na materiał siewny uprawa roczna.
Decyzja została skutecznie doręczona Stronie 21 lutego 2025 r.
W dniu 7 marca 2025 r. Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc
o jej uchylenie i przyznanie płatności w zakresie objętym wnioskiem. Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie przepisów art. 10a ust. 1 i 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a.,
art. 9 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a.
Strona nie zgodziła się z ustaleniami Organu I instancji w zakresie deklarowanej uprawy na działce rolnej C o pow. 5,74 ha, jako upraw wielogatunkowa w plonie głównym – trawy w siewie czystym z przeznaczeniem na materiał siewny. Strona wskazała,
że deklaracja na działce rolnej C - Mieszanka uprawa wielogatunkowa, w skład której wchodzą gorczyca biała oraz trawy w siewie czystym z przeznaczeniem na materiał siewny uprawa roczna była pomyłką oczywistą bądź wynikiem błędu systemowego. Wskazała ponadto, że w rzeczywistości na działce znajdowała się uprawa gorczycy białej z wsiewką trawy z przeznaczeniem na materiał siewny w roślinie ochronnej, a nie uprawa wielogatunkowa.
Strona zarzuciła Organowi I instancji, że mimo wiedzy iż w latach poprzednich deklarowana była na spornej działce mieszanka wieloletnia, mimo kolizji w deklaracji
nie wezwał Strony do wyjaśnień.
Dyrektor ARiMR, po rozpatrzeniu odwołania, w decyzji z 19 maja 20205 r.
o nr jw. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Organu I instancji.
Uzasadniając powyższe Organ odwoławczy na wstępie przytoczył treść przepisów prawa regulujących warunki przyznania płatności ekologicznej, a więc m.in.: § 2, § 9
ust. 1, a także § 17 ust. 1a rozporządzenia ekologicznego, dotyczący deklarowanych
do płatności upraw wielogatunkowych, określający uprawy lub gatunki roślin uprawnych uprawiane w ramach takiej uprawy wielogatunkowej oraz upraw, które nie spełniają definicji uprawy wielogatunkowej.
Następnie odnosząc się do ustaleń Organu I instancji wskazał, że z ustaleń
tych wynikało, że dla działki rolnej A na powierzchni 12,71 ha Strona zadeklarowała uprawę gorczycy białej, a na działce rolnej C na powierzchni 5,74 ha "Mieszankę uprawę wielogatunkową", w skład, której wchodzą gorczyca biała oraz trawy w siewie czystym
z przeznaczeniem na materiał siewny uprawa roczna". Wobec powyższego ustalono,
że dla działki rolnej C wskazano uprawę nieodpowiedniej rośliny jako składnika uprawy wielogatunkowej w plonie głównym - trawy w siewie czystym z przeznaczeniem
na materiał siewny uprawa roczna.
Organ odwoławczy wskazał dalej, że jak wynika z przytoczonych przepisów rozporządzenia ekologicznego, deklaracja takiej rośliny w ramach uprawy wielogatunkowej niedotowanej w ramach wariantu 1.1 jest niedozwolona. W związku
z czym, w ocenie Dyrektora ARiMR, Organ I instancji słusznie wykluczył działkę rolną
C o powierzchni 5,74 ha z płatności. Według Organu odwoławczego, powierzchnia deklarowana, na jakiej realizowany jest pakiet wynosiła 18,45 ha, zaś powierzchnia stwierdzona wyniosła więc 12,71 ha.
Odnosząc się do zarzutu Strony braku wezwania do wyjaśnień na etapie postępowania prowadzonego przez Kierownika Powiatowego, Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w przypadku realizacji zobowiązania w ramach Wariantu: 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji, nie ma obowiązku deklaracji corocznie tej samej uprawy
w ramach podjętego zobowiązania, istnieje możliwość zmiany zgodnie
z rozporządzeniem, a więc w przypadku odmiennej deklaracji uprawy w stosunku do roku nie było takiego wskazania i konieczności. Ponadto Dyrektor ARiMR stwierdził,
że nie może odnieść się do zarzutu, że omyłkowa deklaracja była spowodowana błędem aplikacji, gdyż Strona nie opisała ani nie przedstawiła dowodów świadczącym
o tym na czym ewentualny błąd aplikacji miałby polegać.
Organ odwoławczy wskazał również dalej, odwołując się do poglądów orzecznictwa, że odpowiedzialność za treść merytoryczną wniosku ponosi producent rolny, m.in. także za skutki zgłoszenia danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy.
Zdaniem Dyrektora ARiMR, w sprawie niezaprzeczalnym jest jednak fakt,
że Jednostka Certyfikująca potwierdziła na wykazie przekazanym do ARiMR
15 października 2024 r., że na działce rolnej C o powierzchni 5,74 ha prowadzona
jest uprawa: Mieszanka uprawa wielogatunkowa, w skład której wchodzą gorczyca biała oraz trawy w siewie czystym z przeznaczeniem na materiał siewny uprawa roczna,
a nie jak wskazuje Strona uprawa wieloletnia.
W konsekwencji, w ocenie Organu odwoławczego, nie ulega więc wątpliwości,
że Organ I instancji w sposób wyczerpujący wyjaśnił i rozpatrzył cały materiał dowodowy i na jego podstawie odmówił przyznania płatności.
Na koniec, Dyrektor ARiMR przedstawił wyliczenie procentowej różnicy między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych kwalifikowanych w ramach Wariantu: 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji a powierzchnią stwierdzoną, według podanego wzoru, stwierdzając, że różnica wyniosła 45,16%.
Powyższe, w ocenie Organu odwoławczego, zgodnie z art. 19 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia (UE) nr 640/2014 uzasadnia odmowę przyznania płatność,
gdyż wyliczona różnica przekracza 20 % powierzchni stwierdzonej. Wobec powyższego zdaniem Organu odwoławczego zasadnie odmówiono również przyznania kwoty
na refundacje kosztów transakcyjnych, o których mowa w § 16 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego.
Skarżący wywiódł skargę na powyższą decyzję Dyrektora ARiMR z 19 maja
2025 r. nr 9016-2025-000275-65110, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od Organu odwoławczego zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji,
a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. wyrażające
się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do ustalenia zgodnego z prawda stanu faktycznego sprawy oraz braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i dobrej praktyki rolniczej, skutkującą niezasadnym uznaniem przez Organ, że na terenie działki C znajduje się uprawa, która nie może być objęta przedmiotem wsparcia, a w rzeczywistości znajduje się tam uprawa spełniająca wymogi;
2) przepisu § 17 ust. 1a w zw. z ust. 1aa rozporządzenia ekologicznego, polegające
na uznaniu przez Organ, że na terenie działki rolnej C znajduje
się uprawa wykluczona z dopłat, gdyż w rzeczywistości na tym terenie znajdowała się uprawa kwalifikująca się do tej formy wsparcia.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że wbrew twierdzeniom Organu odwoławczego na terenie wykluczonej działki C nie znajdowała się żadna uprawa, która została wymieniona jako wykluczona z dopłat. W ocenie Skarżącego, na terenie działki C znajdowała się uprawa gorczycy białej wraz z trawami w siewie czystym
z przeznaczeniem na materiał siewny, będąca uprawą roczną. Wykluczenie z płatności uprawy trawy dotyczy zaś mieszanki wieloletnich traw, a nie traw na materiał siewny.
Dyrektor ARiMR w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267 t.j.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j.; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, w tym decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności jego wykładni. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego
w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 P.p.s.a.). Z kolei, w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Sąd wskazuje również, że zgodnie z przepisem art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest
to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Orzekając, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, a rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Spór w sprawie dotyczył zasadności odmowy Skarżącemu płatności ekologicznej w ramach Wariantu: 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji na powierzchni 18,45 ha oraz o refundacji kosztów transakcyjnych na 2024 r.
Organ uznał bowiem – powołując brzmienie przepisu § 17 ust. 1a rozporządzenia ekologicznego, że Skarżący zadeklarował na działce rolnej C o pow. 5,74 ha uprawę nieodpowiedniej rośliny jako składnika uprawy wielogatunkowej w plonie głównym
– trawy w siewie czystym z przeznaczeniem na materiał siewny uprawa roczna, której deklaracja w ramach uprawy wielogatunkowej niedotowanej w ramach wariantu 1.1.
jest niedozwolona. Tym samym konieczne było wykluczenie działki rolnej C z płatności, co skutkowało ustaleniem powierzchni stwierdzonej 12,71 ha, a wyliczona przez Organ różnica pomiędzy powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych kwalifikowalnych
w ramach Wariantu: 1.1. a powierzchnią stwierdzoną wyniosła 45,16%. W ocenie Organu, powołującego się na art. 19 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014,
w przypadku różnicy pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną do płatności a stwierdzoną przekraczającej 20 % powierzchni stwierdzonej nie przyznaje się żadnej płatności. Ponadto wobec powyższego, z powołaniem § 16 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego, Organ odmówił Skarżącemu również przyznania kwoty na refundację kosztów transakcyjnych za 2024 r.
Z kolei, zgodnie ze stanowiskiem Skarżącego, w tym prezentowanym w toku postępowania administracyjnego, brak było podstaw do odmowy przyznania
mu wnioskowanych płatności, albowiem Organ nie zrekonstruował w sprawie
jej zupełnego stanu faktycznego w odniesieniu do faktycznej uprawy znajdującej
się na działce rolnej C o pow. pow. 5,74 ha. Jak bowiem wynikało z akt sprawy Skarżący już w odwołaniu od decyzji Organu I instancji wskazywał, że doszło w tym zakresie
do oczywistej omyłki czy też błędu systemowego, który mógł powstać podczas deklarowania uprawy na działce rolnej C w systemie e-wniosek plus. Skarżący wskazywał, że Organ posiadał wiedzę, że w poprzednich latach na działce tej znajdowała się właściwa upraw wieloletnia – a zatem w przypadku kolizji pomiędzy treścią wniosku a znanym Organowi z urzędu realizowanemu przez Skarżącego programowi wieloletniemu Organ winien wezwać Skarżącego do złożenia wyjaśnień – czego zaniechał. W rzeczywistość – jak wskazano w odwołaniu i skardze – na ww. działce rolnej znajdowała się uprawa gorczycy białej z wsiewką trawy z przeznaczeniem na materiał siewny w roślinie ochronnej/uprawa roczna. Ponadto, w ocenie Skarżącego, Organ naruszył przepis § 17 ust. 1a w zw. z art. 1aa rozporządzenia ekologicznego. Na pytanie Sądu – w toku rozprawy 5 listopada 2025 r. pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił,
że przedstawiciel jednostki certyfikującej ustalił uprawę na działce rolnej C na podstawie złożonego wniosku, w którym była błędnie zadeklarowana uprawa.
Mając na uwadze powyższą istotę sporu Sąd w pierwszej kolejności wskazuje,
że zgodnie z przepisem art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2025.1363 t.j.; dalej: "ustawa o ARiMR") jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań
w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10,
art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.
Jak z kolei stanowi przepis art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR W postępowaniach,
o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie
się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Jak z kolei stanowi art. 10a ust. 1b ww. ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Stosownie z kolei do art. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U.2023.2298; dalej: "ustawa PROW") z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), zwanej dalej "Kodeksem postępowania administracyjnego", chyba że ustawa stanowi inaczej.
Zgodnie z ar. 27 ust. 1 ustawy PROW w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia
im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Jak stanowi zaś art. 27 ust. 2 ustawy PROW strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W myśl zatem tak art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR jak i art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o PROW zasadniczo w postępowaniu organy ARiMR nie stosują tych przepisów k.p.a., które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona jest, co do zasady, stronie, co nie wyłącza jednak obowiązku organów wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego na mocy art. 80 K.p.a. Organ ARiMR zobowiązany jest zgodnie z treścią art. 107 § 3 K.p.a. wskazać adresatowi decyzji fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł,
co oczywiście zawiera także obowiązek przedstawienia tych dowodów stronie, a także sądowi administracyjnemu, na wypadek uruchomienia kontroli sądowoadministracyjnej przez stronę.
Sąd podkreśla również, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zasadnie wskazuje się ponadto, że – co do zasady - w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy o PROW, obowiązek organu został ograniczony jedynie
do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Inicjatywa dowodowa obciąża zatem, co do zasady - stronę postępowania.
Takie ukształtowanie ciężaru dowodu podyktowane jest także tym, że postępowanie toczy się z inicjatywy strony ubiegającej się o przyznanie określonego uprawnienia.
W interesie strony jest zatem wykazanie przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku, w myśl art. 27 ust. 2 ustawy PROW (wyrok NSA z 10 stycznia 2025 r.,
I GSK 1211/21). Przy czym Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę,
co do zasady, zgadza się również z prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, że świetle art. 27 ust. 2 ustawy PROW - aktywność wnioskującego o pomoc finansową nie może sprowadzać się tylko do negowania dokonanych przez organ prowadzący postępowanie ustaleń (por. wyrok NSA z 24 maja 2024 r., I GSK 1387/20).
A zatem to na osobie ubiegającej się o przyznanie płatności ciąży obowiązek,
by udzielane informacje były zgodne z rzeczywistością. Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie płatności, odpowiada występująca o nie strona. Rozpatrywanie
przez organ wniosków o przyznanie płatności odbywa się zatem w systemie bazującym z jednej strony na zaufaniu do informacji zamieszczanych we wniosku o przyznanie płatności lecz, co Sąd szczególnie podkreśla, z drugiej strony również
na odpowiedzialności Organu ARiMR za ich rzetelność, weryfikowaną przy stosowaniu różnych metod i środków kontroli, którymi ARiMR dysponuje (por. wyrok WSA
w Olsztynie z 10 września 2025 r., I SA/Ol 300/25).
W ocenie Sądu powyżej wskazana odpowiedzialność Organów ARiMR
za rzetelność informacji zawartych we wnioskach producentów rolnych nie dotyczy tylko tych sytuacji, które zagrażają wydatkowaniem środków publicznych niezgodnie
z ich celem lecz również i tych sytuacji gdy Organ powinien, lub na podstawie posiadanych informacji może powziąć wątpliwość, co do zgodności danych zawartych
we wniosku ze stanem faktycznym skutkujących odmową przyznania wnioskowanej płatności, pomimo faktycznego spełniania przez producenta rolnego warunków
do jej przyznania.
Powyższa odpowiedzialność Organu nabiera, w ocenie Sądu, szczególnego znaczenia w sytuacjach gdy zachodzi możliwość zaistnienia rozbieżności pomiędzy stanem faktycznym na działkach rolnych zgłoszonych do płatności a treścią wniosku,
tj. gdy ze stanu faktycznego wynika kwalifikowalność do płatności całości działek rolnych zaś treść wniosku o płatność wskazuje na brak kwalifikowalności do płatności części działek rolnych, co – bez weryfikacji przez Organ informacji zawartych we wniosku - skutkuje pozbawieniem producenta rolnego płatności za ostatni rok podjętego i de facto wykonanego również w latach poprzednich zobowiązania wieloletniego. Powyższe z kolei skutkować może również koniecznością zwrotu przez producenta rolnego przyznanych
i wypłaconych w ramach tego programu płatności również za lata poprzednie, pomimo zrealizowania wieloletniego zobowiązania. Obowiązek Organu ARiMR w zakresie weryfikacji rzetelność zawartych we wniosku o płatność informacji w powyższej sytuacji, aktualizuje się w szczególności w sytuacjach gdy sam producent rolny zgłasza Organom ARiMR w najwcześniejszym możliwym terminie wystąpienie rozbieżności pomiędzy treścią wniosku a stanem faktycznym wskazując na oczywistą omyłkę przy wypełnianiu wniosku bądź błąd systemu elektronicznego, za pośrednictwem którego złożony został wniosek o płatność.
Wprawdzie Sąd nie kwestionuje, że – co do zasady - obowiązki organów ARiMR w zakresie rekonstrukcji stanu faktycznego podlegają powyżej już wskazanym ograniczeniom, jednakże w ocenie Sądu, ograniczenia te – jak już powyżej wskazano - nie zwalniają organów ARiMR od obowiązku rzetelnej weryfikacji informacji zawartych
we wniosku, w tym ze stanem faktycznym. W szczególności w tych sytuacjach które mogą budzić wątpliwości, producent rolny informuje Organy ARiMR
o ww. rozbieżnościach powstałych na skutek oczywistej omyłki lub błędy systemowego
a brak rzetelnej weryfikacji zgłaszanych przez producenta rolnego rozbieżności może prowadzić do pozbawienia go płatności za de facto zrealizowane wieloletnie zobowiązanie w ramach płatności ekologicznej.
W ocenie Sądu taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Jak bowiem wynika z akt sprawy, Skarżący dopiero z decyzji Organu I instancji powziął wiedzę, że w złożonym wniosku doszło do rozbieżności w zakresie charakteru rzeczywistej uprawy na zadeklarowanej do płatności działce rolnej C o pow. 5,74 ha
a treścią wniosku. Skarżący zatem we wniesionym odwołaniu od decyzji Organu I instancji wskazał Organom ARiMR na nieprawidłowości w zakresie danych, którymi dysponował Organ w rozpoznawanej sprawie w odniesieniu do uprawy na działce rolnej C. Skarżący wskazał przy tym, że powyższa rozbieżność musiała być skutkiem bądź oczywistej omyłki przy wypełnianiu wniosku bądź też błędu systemowego, który mógł powstać podczas deklarowania uprawy na działce rolnej C w systemie e-wniosek plus. Skarżący wskazał (w odwołaniu i skardze), że w rzeczywistość na ww. działce rolnej C znajdowała się uprawa gorczycy białej z wsiewką trawy z przeznaczeniem na materiał siewny w roślinie ochronnej/uprawa roczna, która kwalifikował się do wnioskowanej płatności. Skarżący akcentował również, że Organ posiadał wiedzę, że również w latach poprzednich na działce tej znajdowała się właściwa upraw wieloletnia – a zatem
w przypadku kolizji pomiędzy treścią wniosku a znanym Organowi z urzędu realizowanemu przez Skarżącego programowi wieloletniemu Organ winien wezwać Skarżącego do złożenia wyjaśnień – czego zaniechał. Ponadto Sąd wskazuje,
że na pytanie Sądu – w toku rozprawy 5 listopada 2025 r. pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że przedstawiciel jednostki certyfikującej ustalił uprawę na działce rolnej C
na podstawie złożonego wniosku, w którym – zgodnie z powyższym stanowiskiem Skarżącego - była błędnie zadeklarowana uprawa.
Pomimo powyższych zastrzeżeń zgłoszonych przez Skarżącego Organ odwoławczy nie podjął, w ocenie Sądu, wystarczających czynności w zakresie realizacji ciążącego na nim obowiązku weryfikacji informacji zawartych we wniosku Skarżącego
ze stanem faktycznym opierając się de facto jedynie na informacji przekazanej ARiMR przez jednostkę certyfikującą, która zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca
2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej (Dz.U.2023.1235 t.j.) przekazuje Głównemu Inspektorowi oraz Prezesowi Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa, za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, wykazy producentów, o których mowa
w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności
(Dz. U. z 2023 r. poz. 885), którzy spełnili określone wymagania dotyczące produkcji ekologicznej zgodnie z przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego w zakresie:
1) produkcji roślinnej, do dnia:
a) 15 października każdego roku - w przypadku producentów, względem których jednostka certyfikująca stwierdziła spełnienie tych wymagań do dnia 1 października danego roku,
b) 30 listopada każdego roku - w przypadku producentów innych niż wskazani
w lit. a, względem których jednostka certyfikująca stwierdziła spełnienie tych wymagań do dnia 15 listopada danego roku;
2) produkcji zwierzęcej, do dnia:
a) 15 października każdego roku - w przypadku producentów, względem których jednostka certyfikująca stwierdziła spełnienie tych wymagań do dnia 1 października danego roku,
b) 30 listopada każdego roku - w przypadku producentów innych niż wskazani
w lit. a, względem których jednostka certyfikująca stwierdziła spełnienie tych wymagań do dnia 15 listopada danego roku.
Choć, zgodnie z powyższym, co do zasady, odpowiedzialność za treść merytoryczną wniosku ponosi producent rolny m.in. za skutki zgłoszenia danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy zaś ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest uprawnienie do płatności obciąża rolnika, który wnioskował
o przyznanie płatności to jednak Organy ARiMR zobowiązane są do realnej i wnikliwej weryfikacji informacji podanych we wniosku w sytuacji gdy zachodzi w tym zakresie możliwość zasadniczej dla rozstrzygnięcia organu rozbieżności a Organy te mają o tym fakcie wiedzę.
Organy w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, nie dokonały dostatecznej weryfikacji rzetelności informacji zawartych we wniosku Skarżącego wobec zgłoszonych przez Skarżącego zasadniczych rozbieżności pomiędzy treścią wniosku a stanem faktycznych, które wynikały – jak wskazywał Skarżący - z oczywistej omyłki lub błędu systemu i skutkować mogły nie tylko pozbawieniem Skarżącego bieżącej płatności ekologicznej ale i możliwością zwrotu płatności za lata poprzednie pomimo realizacji przyjętego zobowiązania wieloletniego. W takich okolicznościach – mając na uwadze treść odwołania Skarżącego i przepis art. 27 ust. 1 ustawy PROW (organ stoi na straży praworządności; w sposób wyczerpujący rozpatruje cały materiał dowodowy; udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych
i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania) - w ocenie Sądu, organy powinny podjąć działania mające na celu wyjaśnienie/weryfikację zaistniałej ww. rozbieżności z poszanowaniem przepisów dotyczących prowadzonego postępowania. W szczególności Organ powinien wskazać Skarżącemu, że jego dotychczasowe wyjaśnienia w sprawie Organ uznaje
za niewystarczające i tym samym realnie umożliwić Skarżącemu realizację ciążących
na nim ww. przez Sąd obowiązków w zakresie wykazania stanu faktycznego, w tym
w szczególności w zakresie:
- uprawy znajdującej się na zadeklarowanej do płatności działce rolnej C,
- przyczyn powstania rozbieżności pomiędzy treścią wniosku a rzeczywistym rodzajem uprawy na działce rolnej C.
Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 2 ustawy PROW to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą
i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która
z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Wszelkie złożone przez Skarżącego w toku postepowania oświadczenia oraz ewentualnie złożone dodatkowo dowody Organ odwoławczy winien ocenić zgodnie
z art. 80 k.p.a. oraz ar. 27 ust. 1 ustawy PROW mając jednak uprzednio na względzie zasadę dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 15 K.p.a.
Dopiero tak dokonana przez Organy ARiMR weryfikacja treści wniosku Skarżącego stanowiła będzie realizację odpowiedzialności Organu ARiMR za rzetelność informacji zawartych we wniosku i realizację zasady, zgodnie z którą organ stoi na straży praworządności.
Tym samym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, tj. art. 27 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy PROW, art. 80 K.p.a., w stopniu który niewątpliwie mógł wpłynąć na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do zarzutu skargi w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uznając, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł - zgodnie z wnioskiem Skarżącego - o uchyleniu zaskarżonej decyzji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania sądowego składa się wpis od skargi.
Wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w przedmiotowym uzasadnieniu dostępne są na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło