I SA/Sz 406/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S I o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na A Z W Z z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca S I w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, a Skarżąca złożyła od tego postanowienia sprzeciw. Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uzasadnienia wniosku, dodatkowych dokumentów i oświadczeń, w tym zawartych w sprzeciwie, wynika, co następuje. Skarżąca gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem K. Podała dalej we wniosku, że jej mąż nie pracuje, choruje i ubiega się o rentę. Oświadczyła, że źródłem utrzymania rodziny jest jej emerytura w kwocie [...] zł brutto. Odnośnie do majątku, Skarżąca podała, że posiada dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną (nieużytki) o powierzchni [...] ha. Innych nieruchomości oraz oszczędności Skarżąca nie wykazała. Uznając w/w oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych strony oraz uwzględniając dane wynikające z akt sprawy, pismem z dnia [...] r. Strona została zobowiązana do nadesłania: - zeznania podatkowego Skarżącej i jej męża za [...] r. o wysokości osiągniętego dochodu, - dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez Skarżącą emerytury (np. odcinek przekazu pocztowego bądź przelew za ostatni miesiąc), - wykazu posiadanych rachunków bankowych (w tym lokat) i wyciągów z tych rachunków za okres od [...] r., - dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem w okresie ostatnich trzech miesięcy ( np. opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, itp.), - dokumentów potwierdzających posiadanie przez męża Skarżącej statusu osoby bezrobotnej z prawem/bez prawa do zasiłku albo decyzję o przyznaniu renty, - dodatkowego oświadczenia, czy Skarżąca wraz z mężem, jest nadal wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonej w L przy ul. L (księga wieczysta nr [...] ), i w jaki sposób wykorzystuje posiadaną nieruchomość, - oświadczenia skarżącej o tym, czy część posiadanego majątku stanowi/nie stanowi źródła przychodu, np. na podstawie umowy najmu, dzierżawy z podaniem wysokości ewentualnych dochodów z tego tytułu, w terminie do [....] dni od doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Skarżąca, wykonując w/w wezwanie, oświadczyła, że "mąż jeszcze prawnie jest rolnikiem z [...] ha ziemi", "budynek jest wykorzystywany jako agroturystyka ze słabym powodzeniem". W załączeniu pisma Skarżąca przedłożyła: - zaświadczenia urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego przez skarżącą i jej męża w [...] roku ( w wysokościach odpowiednio [...] zł), - cztery rachunki wystawione przez K I A "Z" za "usługę hotelową" na kwotę [...] zł (dwie z miesiąca lutego oraz maja b.r., dwie pozostałe z nieczytelną datą wystawienia), - dowody potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem (opłata za wodę za luty [...] r. w kwocie[...] , energię elektryczną za marzec [...] r. w kwocie [...] zł, wywóz odpadów komunalnych za grudzień [...] r. w kwocie [...] zł), - kopię decyzji ZUS wskazującą wysokość świadczenia przedemerytalnego skarżącej ([...] zł brutto). Wbrew wezwaniu Skarżąca nie podała wysokości otrzymywanych dochodów męża, nie przedłożyła dokumentów potwierdzających wysokość uzyskanych przez nią i jej męża dochodów w [...] r. oraz wyciągów z rachunków bankowych, których dane mogłyby pomóc ocenić jej rzeczywistą sytuację finansową. Skarżąca nie wyjaśniła przyczyny tego braku, nie złożyła w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Składając "zażalenie" od postanowienia, potraktowanego przez Sąd jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, Skarżąca zarzuciła, że rozstrzygnięcie referendarza utrudnia jej dostęp do Sądu. Wskazała, że z dołączonych dokumentów jednoznacznie wynika, że kwota [...] zł jest "jedyną gwarantowaną" na dwie osoby. Wyjaśniła, że nie złożyła wymaganego wezwaniem zeznania podatkowego za [...] r. ze względu na konieczność dwukrotnego wyjazdu do Pyrzyc w tym celu i oczekiwania na powyższe przez okres dwóch tygodni. Wraz ze sprzeciwem przedłożyła zaświadczenie urzędu skarbowego z dnia [...] r. potwierdzające, że zadeklarowała za[...] . dochód w łącznej wysokości [...] natomiast mąż Skarżącej zadeklarował przychód i dochód w wysokości [...] zł. Skarżąca dodała, że podane przez nią kwoty (jej dochodu) świadczą same o sytuacji materialnej "bez zbędnych uzasadnień na co jest wydawana." Zarządzeniem Sędziego z dnia [...] r. Skarżąca została zobowiązana do nadesłania oświadczenia o wysokości dochodów uzyskanych przez męża skarżącej z tytułu prowadzonej działalności (K I, A "Z") w okresie od [...] do [...] r. wraz z kopią prowadzonej przez męża skarżącej ewidencji przychodów i dochodów z okresu od [...] do [...] r. oraz wykazu posiadanych rachunków bankowych ( w tym lokat) skarżącej i jej męża oraz wyciągów bankowych z okresu od [...] do [...] r. W odpowiedzi na powyższe Skarżąca oświadczyła, że prowadząc agroturystykę nie ma obowiązku prowadzenia ksiąg przychodów i rozchodów, oświadczyła, że nie posiada wraz z mężem kont i lokat, w za wyjątkiem konta emerytalnego. Zwrócić należy uwagę Skarżącej, że wezwanie Sądu nie dotyczyło kopii ksiąg przychodów i rozchodów, lecz jedynie kopii prowadzonej przez męża skarżącej ewidencji przychodów i dochodów, to jest jakiegokolwiek zestawienia otrzymywanych należności, z ewentualnym uwzględnieniem ponoszonych kosztów. Skarżąca przedłożyła nadto rachunki za usługi w ramach prowadzonej działalności męża na kwotę [...] zł oraz wydruk ze swojego rachunku bankowego (z odręczną adnotacją "konto wspólne" z okresu od [...] r. do dnia [...] r.) z wykazaną kwotą zasiłku chorobowego "męża" (dopisek Skarżącej) w wysokości [...] zł. Skarżąca na koniec [...] r. posiadała na rachunku bankowym zgromadzone środki pieniężne w wysokości [...] zł. Wykonując wezwanie Skarżąca nie wyjaśniła dlaczego nie przedłożyła wyciągu bankowego z żądanego okresu, tj. od [...] do [...]Wojewódzki Sąd Administracyjny w S zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o prawo pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wskazać w tym miejscu należy, jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] r. sygn. akt I FZ 621/06 niepubl. , że celem podjęcia działań wynikających z art. 255 ustawy było możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawę prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, o czym Skarżąca została już pouczona w treści uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z [...] Pomimo świadomości negatywnych konsekwencji związanych z nieprawidłowym wezwaniem Sądu (Referendarza) w zakresie prawa pomocy, Skarżąca po raz kolejny nie wykonała w całości kierowanego do niej wezwania. Skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jakie są źródła utrzymania rodziny i jaka jest wysokość posiadanych środków na utrzymanie, nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wbrew wezwaniu, przedłożyła jedynie wyciągi z okresu [...] r.,. nie wyjaśniając przyczyny braku wyciągów z wymaganego okresu, tj. od [...] do [...] b.r. Takie zaniechanie Skarżącej może poddawać pod wątpliwość prawdziwość jej oświadczenia o posiadanych środkach finansowych, zgromadzonych oszczędnościach i źródłach utrzymania rodziny. Jak wynika z akt sprawy (rachunki – k. 134) mąż Skarżącej prowadzi działalność pod firmą K I A "Z",. Ul. [...] . Przedłożone rachunki w sprawie wskazują, że mąż Skarżącej otrzymał z tego tytułu w bieżącym roku kwotę [...] zł. Z kolei z przedłożonego rachunku bankowego wynika nadto, że mąż skarżącej otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości [...] zł, a Skarżąca podawała pierwotnie, że źródłem utrzymania rodziny jest jedynie jej świadczenie przedemerytalne w wysokości [....] zł netto. Niezależnie od tego, że deklarowane do opodatkowania dochody Skarżącej za 2010 r. stanowią kwotę łącznie [...] zł, a mąż Skarżącej nie zadeklarował za [...] dochodów do opodatkowania (zaświadczenie k.149), oraz że udokumentowane wydatki na utrzymanie stanowią kwotę ok. [...] zł, Sąd, posiadając wyżej opisane informacje o stanie majątkowym i źródłach dochodu S i K I, zobowiązany był do podjęcia czynności mających na celu ustalenie aktualnej sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny. Skoro Skarżąca nie podała na urzędowym formularzu pełnej informacji o sytuacji finansowe i majątkowej swojej rodziny, a odpowiadając na wezwanie o dodatkowe informacje w sprawie swojej sytuacji finansowej, wykonała je wybiórczo, pomijając istotne elementy wezwania, niemożliwe jest dokonanie oceny rzeczywistego stanu posiadanych środków finansowych Skarżącej oraz jej męża, co tym samym wiąże się z negatywnymi dla niej konsekwencjami w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak na wstępie.