I SA/Sz 406/11

Dnia 12 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Alicja Polańska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na akt Zarządu Województwa [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich p o s t a n a w i a: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 sierpnia 2011 r. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. S.I. pismem z dnia 14 marca 2011 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na opisany powyżej akt Zarządu Województwa [...]. Skarżąca, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł należnego od skargi, zwróciła się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem – K.I., który nie pracuje, choruje i ubiega się o rentę. Podała, że źródłem utrzymania rodziny jest jej emerytura w kwocie [...] zł brutto. Natomiast, odnośnie do majątku, skarżąca oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 120 m² oraz nieruchomość rolną (nieużytki) o powierzchni 0,40 ha. Innych nieruchomości oraz oszczędności skarżąca nie wykazała. Wezwana przez referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, które pozwoliłyby na usunięcie wątpliwości co do jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych, skarżąca przedłożyła część żądanych dokumentów, tj.: zaświadczenie urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego przez skarżącą i jej męża w 2009 r. (w wysokościach odpowiednio: [...] zł i [...] zł), cztery rachunki wystawione przez K.I. A. za "usługę hotelową" na kwotę [...] zł (dwie z miesiąca lutego oraz maja 2011 r., dwie pozostałe z nieczytelną datą wystawienia), dowody potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem (opłata za wodę za luty 2011 r. w kwocie [...] zł, za energię elektryczną za marzec 2011 r. - [...] zł, za wywóz odpadów komunalnych za grudzień 2009 r. - [...] zł), nieczytelną kopię decyzji ZUS wskazującą wysokość świadczenia przedemerytalnego skarżącej ([...]zł brutto). Postanowieniem z dnia 24 maja 2011 r., referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż skarżąca nie podała wysokości dochodów otrzymywanych przez męża, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających wysokość uzyskanych przez nią i jej męża dochodów w 2010 r. oraz wyciągów z rachunków bankowych, których dane mogłyby pomóc ocenić jej rzeczywistą sytuację finansową. Skarżąca nie wyjaśniła przyczyn nieusunięcia tego braku i nie złożyła w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem zawartym w powyższym postanowieniu, skarżąca złożyła sprzeciw. W dniu 6 lipca 2011 r., sąd zobowiązał skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na zobowiązanie skarżąca oświadczyła, że prowadząc agroturystykę, nie ma obowiązku prowadzenia ksiąg przychodów i rozchodów; oświadczyła, że nie posiada wraz z mężem kont i lokat, z wyjątkiem konta emerytalnego. Skarżąca przedłożyła nadto rachunki za usługi w ramach prowadzonej działalności męża na kwotę [...]zł oraz wydruk ze swojego rachunku bankowego (z odręczną adnotacją: "konto wspólne" z okresu od 1 lipca 2011 r. do dnia 19 lipca 2011 r.) z wykazaną kwotą zasiłku chorobowego "męża" (dopisek skarżącej) w wysokości 300 zł oraz stanem środków pieniężnych na koniec czerwca 2011 r. w kwocie [...] zł. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2011 r. sąd odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie uznając, że skarżąca nie podała na urzędowym formularzu pełnej informacji o sytuacji finansowej i majątkowej swojej rodziny, a odpowiadając na wezwanie o dodatkowe informacje, wykonała je wybiórczo, pomijając istotne elementy wezwania, co uniemożliwiło sądowi ocenę rzeczywistego stanu posiadanych środków finansowych skarżącej oraz jej męża. W wyniku wniesionego przez skarżącą zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uchylenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i postanowieniem z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 425/11, oddalił zażalenie skarżącej. Sąd II instancji podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, że skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, jakie są źródła utrzymania rodziny oraz, jaka jest rzeczywista wysokość posiadanych środków na utrzymanie, nie przesłała też, na żądanie sądu, wyciągów z rachunków bankowych, a ponadto nie wyjaśniła przyczyny braku tych dokumentów. S.I., wezwana zarządzeniem z dnia 15 listopada 2011 r. do uiszczenia wpisu od wniesionej przez nią skargi, złożyła do sądu pismo z dnia 24 listopada 2011 r., które z uwagi na treść zostało potraktowane przez sąd jako ponowny wniosek strony o prawo pomocy w sprawie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wykazała, że: gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem – K.; na majątek skarżącej i jej męża składa się dom o powierzchni 120 m², nieruchomość rolna o powierzchni 0,40 ha przeliczeniowe oraz inne nieruchomości o powierzchni 60 m2; źródłem dochodu rodziny skarżącej jest uzyskiwana przez nią emerytura w kwocie [...] zł brutto. Ponownie wezwana do złożenia stosownych dokumentów, skarżąca w piśmie z dnia 11 stycznia 2012 r. oświadczyła, że jej mąż nie posiada rachunku bankowego, gdyż nie ma co na nim przechowywać i, że przedkłada do akt wydruk ze wspólnego rachunku, tj. jej emerytalnego. Wskazała, że dopóki mąż nie otrzyma emerytury lub renty, dopóty będzie utrzymywał tzw. działalność agroturystyczną, gdyż "w tym wypadku to jedyne źródło dochodu". Skarżąca nadmieniła, że w różnych okresach 2011 r., z uwagi na budowę drogi S-3, u niej i jej męża zamieszkiwali robotnicy, i że pensjonat jest nieczynny, wymaga remontu, pozostał jeszcze niespłacony dług za jego wykonanie i wyposażenie. Do pisma skarżąca załączyła historię zapisów księgowych na jej rachunku bankowym od dnia 15 października 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., kserokopie rachunków dokumentujących wydatki z tytułu opłat, kserokopie sześciu rachunków, tj. czterech wystawionych w październiku 2011 r. na łączną kwotę [...] zł (w tym jeden opiewający na kwotę [...] zł przekreślony i "anulowany"), jeden wystawiony w listopadzie 2011 r. na kwotę [...]zł i jeden bez czytelnej daty wystawienia opiewający na kwotę 35 zł (przekreślony i "anulowany"). Wydając w dniu 3 lutego 2012 r. postanowienie sąd uznał, że skarżąca, składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wskazała, iż w jej przypadku nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej, ani nie wykazała nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny jej zdolności płatniczych. Sąd wskazał, że z nadesłanych przez skarżącą dokumentów jednoznacznie wynika, iż w okresie od października do grudnia 2011 r., oprócz stałego świadczenia w postaci środków z ZUS w kwocie [...] zł netto, na jej rachunek wpływała także należność tytułem zasiłku chorobowego w wysokości [...]zł ([...]zł w grudniu). Ponadto, dochód rodziny skarżącej powiększały wpływy z działalności prowadzonej przez męża, które w październiku stanowiły [...] zł (kwota z rachunku płatnego gotówką [...] zł + [...]zł + [...]zł, tj. kwoty z rachunków płatnych przelewem wg wydruku z historii konta), a w listopadzie - [...] zł ([...] zł + [...]zł kwoty z rachunków płatnych przelewem wg wydruku z historii konta). Jakkolwiek skarżąca, dokumentując ponoszone wydatki, przedłożyła dokumenty, których nie przedstawiła przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj.: faktury VAT za gaz, dokumenty dotyczące opłat z tytułu podatku od nieruchomości, dzierżawy za grunt, składek KRUS), sąd nie uznał, że skarżąca wykazała, iż kwota wydatków ponoszonych przez nią na konieczne utrzymanie rodziny uległa znaczącemu podwyższeniu. Dokonując zaś zestawienia średnich miesięcznych wydatków w kwocie ok. [...] zł (średnia miesięczna opłata za: gaz [...] zł, prąd [...] zł, wodę [...] zł, śmieci 1[...] zł, składek KRUS [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł, dzierżawa gruntu [...] zł), z dochodami uzyskiwanymi przez skarżącą i jej męża we wskazanym okresie, według sądu, nie sposób uznać, że skarżąca nie mogła poczynić żadnych oszczędności, celem poniesienia opłat sądowych w sprawie. Sąd podkreślił, że w tym czasie skarżąca dokonała przelewów m.in. tytułem: "dla [...]" ([...] zł w listopadzie 2011 r.), "z najlepszymi życzeniami od m" ([...] zł w grudniu 2011 r.), zwrot pożyczki ([...] zł w grudniu 2011 r.). Sąd podkreślił, że skarżąca w dalszym ciągu posiada majątek (dom o powierzchni 120 m2, nieruchomość rolna o obszarze 0,40 ha), a jej stan posiadania zwiększył się - w stosunku do wykazywanego w pierwotnym wniosku - o tzw. inne nieruchomości o powierzchni 60 m2. Ponadto, skarżąca ponownie uchyliła się od przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego z okresu od 1 kwietnia 2011 r. do 30 czerwca 2011 r., nie uzasadniając w żaden sposób braku tego dokumentu. Jak wynika z uzasadnienia tego postanowienia, powyższe ustalenia doprowadziły sąd do przekonania, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącej w istocie nie uległy pogorszeniu w stosunku do tych, które przedstawiła ona w poprzednio złożonym wniosku w sprawie i które zostały przyjęte przy wydawaniu postanowienia z dnia 23 sierpnia 2011 r. Wobec tego, sąd uznał, że skarżąca nie spełniła przesłanki koniecznej do dokonania zmiany rozstrzygnięcia w zakresie kosztów sądowych, zawartego we wcześniejszym postanowieniu. Rozpoznając zażalenie skarżącej wniesione na postanowienie z dnia 3 lutego 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił je, wydając w dniu 13 marca 2012 r. postanowienie o sygn. akt II GZ 78/12. W jego uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd sądu I instancji odnośnie do oceny możliwości finansowych skarżącej. Sąd znał, że sytuacja finansowa skarżącej nie uległa pogorszeniu w stosunku do tej, którą skarżąca przedstawiła w poprzednio składanym wniosku. Skarżąca, wezwana zarządzeniem z dnia 23 kwietnia 2012 r. do uiszczenia wpisu od wniesionej przez nią skargi, wystąpiła z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który z uwagi na treść, został potraktowany jako wniosek o zamianę postanowienia sądu z dnia 23 sierpnia 2011 r. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Składając wniosek na druku PPF, skarżąca wykazała, że źródłem utrzymania 2-osobowej rodziny jest jej emerytura w kwocie [...] zł brutto. Natomiast, odnośnie do majątku, skarżąca oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 120 m² oraz nieruchomość rolną (nieużytki) o powierzchni 0,40 ha. Innych nieruchomości oraz oszczędności skarżąca nie wykazała. W wykonaniu wezwania sądu do nadesłania stosownych dokumentów, skarżąca przedłożyła rachunek za energię za okres od marca do maja 2012 r. na kwotę [...]zł; rachunek za 2 ratę 2012 r. podatku od nieruchomości w kwocie - [...] zł; rachunek za wywóz odpadów komunalnych za okres od lipca do grudnia 2012 r. w kwocie - [...]zł; rachunek za dzierżawę gruntów - 2 rata 2012 r. w kwocie [...]zł; rachunek za gaz za okres kwiecień - maj 2012 r. w kwocie [...]zł; rachunek za wodę za marzec w kwocie [...]zł i maj w kwocie [...] zł; dowód uiszczenia w kwietniu 2012 r. składki KRUS w kwocie [...] zł; zeznanie roczne o wysokości osiągniętych przez małżonków dochodów w 2011 r. w łącznej kwocie [...] zł (w tym z innych źródeł w kwocie [...]zł); kopię decyzji o wysokości przyznanej skarżącej emerytury od lutego 2012 r. w kwocie [...]zł (z dopiskiem: "po potrąceniu podatków [...] zł"); wyciąg z rachunku bankowego za okres od stycznia do 18 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Należy zauważyć, że w sprawie był już rozpoznawany wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W wyniku rozpoznania tego wniosku, postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że strona nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki do przyznania tego rodzaju zwolnienia. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2011 r. o sygn. akt II GZ 425/11, a wniosek skarżącej o zmianę tego postanowienia został rozpoznany postanowieniem z dnia 3 lutego 2012 r. wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, prawomocnym, na skutek orzeczenia jakie zapadło przed Naczelnym Sądem Administracyjnym z dnia 13 marca 2012 r., o sygn. akt II GZ 78/12. Składy orzekające uznały bowiem, że sytuacja finansowa skarżącej nie uległa pogorszeniu od tej, którą skarżąca przedstawiła w poprzednio składanym wniosku. Ponieważ pismem z 27 kwietnia 2012 r., uzupełnionym następnie na urzędowym formularzu PPF, skarżąca wystąpiła z ponownym wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości i przyznanie adwokata z urzędu, sąd uznał, że aktualny wniosek powinien być rozpatrywany jako żądanie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 sierpnia 2011 r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 165 p.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niekończących postępowania w sprawie zaliczane są postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kwestią podstawową wymagającą przesądzenia w przypadku złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji istnienia prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie, będzie ustalenie, czy nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę wydanego wcześniej w sprawie postanowienia. Z nadesłanych przez skarżącą dokumentów jednoznacznie wynika, że w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 18 czerwca 2012 r., skarżąca oprócz stałego dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, należności z tytułu zasiłku chorobowego męża w wysokości [...] zł i [...] zł (odpowiednio za luty i marzec 2012 r.) uzyskiwała wpływy z tytułu działalności prowadzonej przez męża (opisane jako zapłata za fakturę) oraz z innych źródeł (opisane jako wpłaty na rachunek bankowy). Zarówno świadczenie emerytalne jak i dochody z działalności gospodarczej męża wzrosły, gdyż - jak wynika z pierwotnego wniosku skarżącej - otrzymywała ona świadczenie emerytalne w zadeklarowanej przez nią kwocie [...] zł brutto, zaś od lutego 2012 r. - jak wynika z decyzji emerytalnej - jest to kwota [...] zł. Ponadto, z zestawienia kwot na rachunku bankowym skarżącej, wyłącznie za okres od stycznia 2012 r. do czerwca 2012 r., wynika, że wpływy z tytułu prowadzonej przez męża działalności agroturystycznej oraz pozostałe wpłaty opisane jako (wpłata na rachunek, wpłata, przekazanie środków) do dnia 18 czerwca 2012 r. łącznie wyniosły [...] zł (z wyłączeniem świadczeń z ZUS), co wskazuje na tendencje wzrostową w stosunku do wykazanych przez skarżącą w pierwotnym wniosku dochodów za cały 2009 r. w kwocie [...] i w zeznaniu rocznym złożonym za 2011 r. w kwocie [...] zł z tytułu prowadzonej przez męża działalności gospodarczej. Dlatego też, sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, że jedynym źródłem utrzymania jest emerytura skarżącej, gdyż wpłaty wykazane na rachunku bankowym temu przeczą. Z kolei, na podstawie przedłożonych przez skarżącą rachunków dokumentujących ponoszone miesięczne wydatki (tj.: faktury za gaz, energię, wodę, odpady, opłaty z tytułu podatku od nieruchomości, dzierżawy za grunt, składek KRUS), nie można przyjąć, że kwota wydatków ponoszonych przez nią na konieczne utrzymanie rodziny przekracza osiągane przez nią dochody. Z zestawienia średnich miesięcznych wydatków w kwocie ok. [...] zł (średnia miesięczna opłata za: gaz [...] zł, prąd [...] zł, wodę [...] zł, śmieci [...] zł, składka KRUS [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł, dzierżawa gruntu [...] zł), z dochodami uzyskiwanymi przez skarżącą i jej męża we wskazanym okresie (średni miesięczny dochód stanowiący sumę świadczeń od ZUS oraz wpłat wykazanych na rachunku bankowym wynosi [...] zł), nie można uznać, że skarżąca nie mogła poczynić żadnych oszczędności, celem poniesienia opłat sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł. Na podkreślenie zasługuje przy tym fakt, że w tym czasie skarżąca dokonała przelewów, m.in. tytułem: spłata długów w kwotach trzy razy po [...] zł, zwrotu pożyczki w kwocie [...] zł. Uznać zatem należało, że skarżąca posiadała dostateczne środki, poza świadczeniem emerytalnym, którego wysokość w zupełności wystarcza na pokrycie miesięcznych stałych opłat, również środki pieniężne na poniesienie innych wydatków, w wysokości znacznie przekraczającej kwotę [...]0 zł tytułem należnego wpisu sądowego. Powyższe ustalenia doprowadziły sąd do przekonania, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącej w istocie nie uległa pogorszeniu w stosunku do tej, którą przedstawiła ona w poprzednio złożonym wniosku w sprawie i która została przyjęta za postawę wydawania postanowienia z dnia 23 sierpnia 2011 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie przepisów art. 165 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd postanowił jak na wstępie.