I SA/Sz 422/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 sierpnia 2009 r. wniosku P.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania za wykonanie operatu szacunkowego w sprawie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Skarżący P.M., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...], od wniesionej skargi na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z uzasadnienia wniosku oraz dodatkowych dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2009 r. wynika, co następuje. P.M. wskazał, że jest emerytem posiadającym orzeczenie inwalidzkie od 1995 r. Przewlekłe i nieuleczalne choroby wymagają stałego zażywania leków, na które przeciętnie wydaje miesięcznie ok. [...], z tych względów każde dodatkowe obciążenie finansowe jest dla skarżącego poważnym problemem (faktura za leki – k. 59). Ponadto, z uwagi na stan zdrowia skarżącego i jego małżonki oboje są zmuszeni do stosowania specjalnej diety, która znacznie podwyższa koszty utrzymania, co potwierdza nadesłana dokumentacja medyczna (k. 34 - 35). Skarżący oświadczył, iż gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką – T.M., a w oświadczeniu majątkowym, iż wraz z małżonką jest współwłaścicielem mieszkania o pow. 45,70 m kw., posiada zasoby pieniężne (oszczędności) w kwocie ok. [...], na lokatach terminowych i w obligacjach Skarbu Państwa, stanowiące zabezpieczenie na tzw. "czarną godzinę". Dokumentując powyższe, skarżący przedłożył kopie umów lokat terminowych oraz wyciągi z lokat posiadanych przez niego w [...] Banku (do 23 lipca 2009 r. na kwotę [...]), w [...] Banku (do 28 listopada 2009 r. na kwotę [...]), w [...] Banku (z 14 lipca 2009 r. na kwotę [...] oraz na kwotę [...]), w banku [...] (do 17 sierpnia 2009 r. na kwotę [...]), w [...] (do 2 kwietnia 2010 r. na kwotę [...]). Posiadane oszczędności w obligacjach Skarbu Państwa strona udokumentowała wystawioną przez Centralny Dom Maklerski [...] dyspozycją ich kupna z 1 grudnia 2005 r., z której wynika ich wartość nominalna w walucie obcej w kwocie [...], w cenie [...] (k. 51). Skarżący przedłożył także kopie umów lokat terminowych posiadanych przez małżonkę w Spółdzielczej [...] (do 25 lutego 2010 r. na kwotę [...]), dwóch lokat w Banku [...] (do 30 stycznia 2010 r. na kwotę [...] oraz na kwotę [...]). Skarżący wyjaśnił w dodatkowym oświadczeniu, że powyższe oszczędności to odkładane wynagrodzenie za pracę na kontrakcie w [...] z lat 1983-1985. Małżonkowie udzielili sobie wzajemnie pełnomocnictw do dysponowania powyższymi oszczędnościami. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał dochód z emerytury swojej w kwocie [...] brutto, oraz emeryturę małżonki w kwocie [...] brutto (odpisy decyzji organu emerytalnego o waloryzacji emerytur od 1 marca 2009 r. – k. 32 i 33). Odnośnie odziedziczonego udziału w wysokości ¼ nieruchomości położonej w [...], skarżący w dodatkowym oświadczeniu wyjaśnił, że nie uzyskuje z tego udziału żadnych korzyści, tylko straty i kłopoty. Skarżący zdecydował o jego przekazaniu, po zakończeniu sprawy innemu spadkobiercy, który tam zamieszkuje. W załączeniu oświadczenia skarżący nadesłał odpis decyzji organu podatkowego w sprawie ustalenia podatku z tytułu nabycia spadku w wysokości [...], dowód wpłaty ww. podatku w dniu 5 lutego 2009 r., a także odpis postanowienia sądu rejonowego z 22 grudnia 2003 r. o nabyciu praw do spadku (k. 27-31). Wnioskodawca nadesłał także odpisy zeznań rocznych za 2008 r. własne i małżonki, w którym skarżący zadeklarował przychód z emerytury w kwocie [...], z działalności wykonywanej osobiście w kwocie [...], koszty uzyskania przychodu w kwocie [...], dochód z tych źródeł w kwocie [...]; natomiast jego małżonka zadeklarowała przychód z emerytury w kwocie [...], z działalności wykonywanej osobiście w kwocie [...], koszty uzyskania przychodów w kwocie [...], stratę z działalności wykonywanej osobiście w kwocie [...], dochody w kwocie [...]. Skarżący przedłożył także tytułem udokumentowania miesięcznych koniecznych wydatków: - informację od Spółdzielni Mieszkaniowej z 30 stycznia 2009 r., dokumentującą ponoszenie miesięcznie na czynsz kwoty [...], - faktury VAT za telefon w kwocie [...], - faktury VAT za energię elektryczną w kwotach po [...], płatne co dwa miesiące, - faktury VAT za gaz w kwotach ok. [...], płatne co dwa miesiące. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 w/w ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 w/w ustawy). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 w/w ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w/w ustawy), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalne niezbędne (zob. postanowienie NSA z 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (w którym mowa o braku jakichkolwiek możliwości na poniesienie kosztów sądowych), co do zasady nie może więc mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadających majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z 18 stycznia 2005 r. OZ 1099/04). Po przeanalizowaniu sytuacji skarżącego należy stwierdzić, że prawo pomocy w zakresie całkowitym nie może mu zostać przyznane. Nie kwestionując podeszłego wieku skarżącego oraz stanu zdrowia obojga małżonków należy stwierdzić, obiektywnie rzecz oceniając, że skarżący jest w stanie ponieść samodzielnie koszty sądowe niniejszej sprawy, w tym wynagrodzenie pełnomocnika procesowego. Skarżący wraz z małżonką, co wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, posiada stałe dochody z emerytury w łącznej kwocie ok. [...] netto miesięcznie, znaczne oszczędności pieniężne w formie lokat terminowych a także obligacji Skarbu Państwa (w kwocie ok. [...]), a także jest właścicielem mieszkania w [...] i odziedziczył udział w mieszkaniu w [...]. Nie wykazał innych osób na utrzymaniu. Jego sytuacja wskazuje więc niewątpliwie, iż nie znajduje się w skrajnie trudnej sytuacji. Odnosząc się do stwierdzenia zawartego we wniosku, iż oszczędności zgromadzone są na "czarną godzinę", zabezpieczają ewentualną niewypłacalność organu emerytalnego, stwierdzić należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy badana jest aktualna sytuacja majątkowa wnioskodawcy. Stąd też bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy pozostają zdarzenia niepewne, mające wystąpić w przyszłości. Instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa przeznaczoną tylko dla osób, które nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania, zaś ustalone okoliczności faktyczne nie pozwalają zaliczyć skarżącego do ww. kręgu osób. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.