I SA/Sz 423/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za okres od marca do września 2009 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący C. J., jednocześnie ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny ze względu na brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Podał, że jego dochód roczny wynosi [...] zł, a wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą miesięcznie od [...] zł do [...] zł. W wydatkach tych partycypuje żona skarżącego w wysokości [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący wskazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają żona E. J., córka A. J. i syn M. J.. Z oświadczenia majątkowego wynika, iż skarżący nie posiada nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). E. J. posiada nieruchomość – szeregowiec o pow. [...] m kw., położony w S. przy ul.[...] oraz samochód osobowy marki [...] rocznik[...] . W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał stratę z działalności gospodarczej (bez podania jej wysokości) oraz dochód z umowy o pracę małżonki w wysokości [...] zł brutto. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2010 r. przedłożył: 1. dokumentację księgową firmy (M.): bilans za okres od 1 stycznia 2010 r. do 8 czerwca 2010 r., z którego wynika, że w okresie tym uzyskał przychód z działalności gospodarczej (ze sprzedaży towarów i usług) w kwocie [...] zł i poniósł wydatki w kwocie [...] zł (w tym na wynagrodzenia w kwocie [...] zł i pozostałe wydatki w kwocie [...] zł), stratę w kwocie [...] zł, oraz raport miesięczny z księgi przychodów i rozchodów za rok 2010, z którego wynika jak kształtowała się wysokość przychodów i kosztów w poszczególnych miesiącach w okresie od stycznia 2010 r. do maja 2010 r.; 2. odpis rocznego zeznania podatkowego PIT-36 L skarżącego za 2009 r., w którym zadeklarował przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, należną zaliczkę w kwocie [...] zł, podatek w kwocie 0 zł; 3. odpis rocznego zeznania podatkowego PIT-37 E. J., w którym zadeklarowała przychody ze stosunku pracy, działalności wykonywanej osobiście, innych źródeł w łącznej kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, zaliczkę pobraną przez płatnika w kwocie[...] ,zł, ulgę na dzieci w kwocie [...] zł (wykazaną w PIT/O), nadpłatę w kwocie [...] zł, nadesłano także informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT-11); 4. zaświadczenie Z. Uniwersytetu Technologicznego w S. z dnia 28 czerwca 2010 r. zaświadczającego, iż E. J. jest zatrudniona na stanowisku[...] , a jej średnie zarobki miesięczne z ostatnich 6 miesięcy to [...] zł netto; 5. zaświadczenie Z. Uniwersytetu Technologicznego w S. z dnia 1 lipca 2010 r., z którego wynika, że córka skarżącego A. J. w roku akademickim 2009/2010 jest studentką drugiego roku studiów stacjonarnych. Ponadto skarżący C. J. oświadczył, że syn M. J. (lat 11) w związku z kontynuowaniem nauki nie pobiera stypendium. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu), rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź mają je bardzo ograniczone i nie wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Ubiegający się o taką pomoc, winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuacja osobista, rodzinna, wiek, zawód, nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może uzyskać dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. - co do zasady - nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu sądowym. Ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i mają oni na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci – studiująca córkę (lat 23) i małoletniego syna (lat 11). Dzieci nie pobierają stypendium. Rodzina utrzymuje się ze stałych dochodów z działalności gospodarczej skarżącego (w zakresie usług transportowych) oraz wynagrodzenia za pracę małżonki. Małżonka posiada nieruchomość – szeregowiec o pow. [...] m kw. i samochód osobowy marki[...] ., skarżący podał, iż nie posiada majątku (choć z akt sprawy wynika, że w ramach działalności gospodarczej posiada trzy samochody ciężarowe, z tytułu 6 umów leasingowych korzysta także z samochodu ciężarowego, [...] naczep uniwersalnych, [...] ciągników siodłowych i samochodu osobowego[...] ), nie posiada także oszczędności. Na podstawie powyższych informacji, w ocenie referendarza sądowego, nie można przyznać skarżącemu prawa pomocy. Skarżący bowiem jest w stanie ponieść koszty sądowe, które sprowadzają się na obecnym etapie do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Zdaniem referendarza sądowego kwota ta nie stanowi poważnego wydatku w budżecie rodziny. Dalsze koszty postępowania, które mogą powstać na późniejszym etapie to wpis od skargi kasacyjnej ([...] zł,) opłata kancelaryjna za doręczenie wyroku z uzasadnieniem –[...] zł, opłata w postępowaniu zażaleniowym –[...] zł, również nie są wygórowane, biorąc pod uwagę rozmiar prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Wprawdzie skarżący od początku roku 2010 r. wykazuje stratę w wysokości [...] zł, jednak nie można uznać tej okoliczności jako przemawiającej za zasadnością wniosku. Strata podatkowa bowiem to wynik bilansowy kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodów jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Nie oznacza zatem realnego braku środków pieniężnych i nie uzasadnia kredytowania należnych opłat sądowych, zwłaszcza w sprawie, która dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. Z przedłożonych dokumentów księgowych wynika, że skarżący w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 8 czerwca 2010 r. poniósł wydatki (koszty) w ramach działalności w wysokości [...] zł (z akt wynika, że obok wynagrodzenia 5 zatrudnionych pracowników, stanowią je m.in. spłaty kredytów, rat leasingowych, debetu na koncie firmowym). Ze złożonego oświadczenia wynika, że w wydatkach związanych z utrzymaniem rodziny partycypuje głównie żona w wysokości [...] zł, tyle też wynoszą jej dochody brutto za pracę. Natomiast, podana kwota wydatków na utrzymanie miesięcznie to[...] –[...] zł. Wynika, z tego, iż skarżący większość środków pieniężnych, którymi dysponuje przeznacza na wydatki związane z działalnością gospodarczą, a główny ciężar utrzymania czteroosobowej rodziny spoczywa na jego żonie. Powyższa okoliczność nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Przyjmuje się, że ustawodawca używając w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sformułowania "utrzymanie konieczne" założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać koszty zamieszkania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji, a nie wydatków związanych z działalnością gospodarczą. Skarżący podał jedynie kwotę przybliżoną wydatków na utrzymanie, nie wiadomo zatem czy wszystkie ponoszone w ostatnim okresie wydatki uznać można za niezbędne i czy jest możliwość dokonania pewnych oszczędności ich kosztem, aby uiścić wpis od skargi. Niemniej jednak, zdaniem referendarza sądowego, rozmiary prowadzonej działalności gospodarczej (o czym świadczą przychody z roku ubiegłego w wysokości [...] zł, jej koszty w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł), a także od początku 2010 r. (przychód w kwocie [...] zł, koszty w kwocie [...] zł) pozwalają uznać, że skarżący jest w stanie wygospodarować kwotę [...] zł ze środków pieniężnych jakimi dysponuje w ramach działalności i odbędzie się to bez uszczerbku dla bieżących potrzeb rodziny, zwłaszcza, że koszty sądowe sprawy stanowią, ze względu na jej przedmiot element tej działalności. Niezależnie od powyższego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie również z tej przyczyny, iż skarżący nie przedstawił wszystkich danych dotyczących sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Pomimo wezwania, nie nadesłał wyciągów z posiadanych przez siebie oraz małżonkę rachunków bankowych (związanych z działalnością gospodarczą jak i osobistych), ani szczegółowego wykazu wydatków na konieczne utrzymanie wraz z dokumentami źródłowymi z ostatnich dwóch miesięcy, o czym wspomniano już wyżej. Skarżący nie ustosunkował się w żaden sposób do żądania w tym zakresie. Wobec braku ujawnienia pełnych danych dotyczących możliwości finansowych skarżącego, nie sposób zweryfikować jego twierdzeń o braku środków pieniężnych i oszczędności. Skarżący nie może wobec tego oczekiwać, iż jego wniosek zostanie załatwiony pozytywnie. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej oraz rodzinnej strony. Dokładne dane dotyczące wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponuje rodzina, w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie jednoznacznej oceny czy stać wnioskodawcę na poniesienie kosztów postępowania. Konieczność przedstawienia konkretnych danych, dokumentów, dotyczących sytuacji finansowej, rodzinnej wnioskodawcy podyktowana jest wyjątkowym charakterem instytucji, wynikającym z zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Ubiegający się o taką pomoc musi zatem liczyć się z określoną, prawnie uregulowaną ingerencją w sferę jego prywatności. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo też nie jest możliwe dokonanie ich weryfikacji z dokumentami źródłowymi, gdy istnieje wątpliwość co do ich wiarygodności. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Ponadto, samo subiektywne przeświadczenie strony o braku środków pozwalających na sfinansowanie pełnych kosztów sądowych, nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.