I SA/Sz 424/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Marian Jaździński Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) Protokolant st. sekr. Krzysztof Kapelczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania odwołania w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2007r. 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. znak: [...], w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2007 r., Wójt Gminy D. wymierzył M. K. podatek w kwocie 86 zł, płatny w czterech ratach, od nieruchomości położonej w D. nr [...].Wymierzając podatek organ podatkowy uwzględnił użytki rolne o powierzchni 0,1300 ha oraz budynki mieszkalne o powierzchni 36,16 m² i budynki pozostałe o powierzchni 29,38 m². Od tej decyzji M. K. pismem z dnia 14 marca 2007 r. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., zarzucając, iż decyzja ta jest niezgodna z prawem, bowiem nie uwzględnia danych z księgi wieczystej nr [...] i wydana jest na podstawie sfałszowanych dokumentów. Podatnik wskazał, że zgodnie z ww. księgą wieczystą, w dniu 30 kwietnia 1958 r. "nadano działkę Nr [...] o obszarze 2540 m² gruntu. Z tego wojsko i ta złodziejska policyjna formacja zrabowali 1300 m² gruntu i zostało 1240 m². Działka [...] nie istnieje, a kontrybucję chcą za ten niby ‘13’ ar". Ponadto M. K. zażądał odtworzenia pomiarów geodezyjnych działki nr [...] zgodnie z księgą wieczystą nr [...] oraz wydania 1 ara gruntu z domem ok. 100 m² na faktyczne pokrycie działki nr [...] i od spełnienia tych żądań uzależnił płacenie podatku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. pismem z dnia 2 kwietnia 2007 r. wezwało M. K. do uzupełnienia braku formalnego odwołania - uznając, że nie spełniało ono wymogów wskazanych w art. 222 Ordynacji podatkowej, gdyż nie precyzowało zarzutów wobec decyzji, nie określało istoty i zakresu żądania oraz nie wskazywało dowodów - w terminie 7 dni, z pouczeniem, iż odwołanie zostanie pozostawione bez rozpatrzenia w razie braku odpowiedzi. Podatnik pismem z dnia 6 kwietnia 2007 r. poinformował, że przekazuje do Kolegium kserokopie dokumentów, na których podstawie można prześledzić bandycko-mafijną działalność na nim i na jego ojcu przez instytucje państwa, załączając do pisma te kopie. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 169 § 1 i § 4 w zw. z art. 222 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60, ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. pozostawiło odwołanie M. K. bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że braki podania nie zostały uzupełnione, bowiem podatnik nie wskazał zarzutów przeciwko decyzji i nie określił istoty i żądania będącego przedmiotem odwołania zgodnie z wymogami art. 222 Ordynacji podatkowej, do czego został wezwany pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia. Pouczony o prawie złożenia zażalenia od ww. postanowienia M. K. wniósł zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., zarzucając postanowieniu bezzasadność stwierdzenia, iż braki formalne odwołania nie zostały przez niego uzupełnione oraz ponowił zarzut o niezgodności wielkości gruntu z zapisami w księdze wieczystej. Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239, art. 169 § 1, art. 168 § 2 i art. 222 Ordynacji podatkowej, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że przepis art. 222 Ordynacji podatkowej stanowi, iż odwołanie od decyzji organu podatkowego powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania oraz wskazywać dowody, przy tym, treść odwołania dotyczyć ma przedmiotu decyzji organu podatkowego. W niniejszej sprawie przedmiotem decyzji zaskarżonej odwołaniem jest wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2007 r., natomiast odwołanie podatnika, a także jego pismo z dnia 6 kwietnia 2007 r., jak również zażalenie, nie odnoszą się do przedmiotu sprawy zakończonej wydaniem decyzji przez organ I instancji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego. Kolegium wskazało dalej, że podatnik we wskazanych pismach odnosi się do niezgodności w zakresie powierzchni będących jego własnością działek i żąda doprowadzenia stanu faktycznego do zgodnego z zapisami odpowiednich ksiąg wieczystych, zaznaczając też, że wystąpił o dokonanie pomiarów geodezyjnych. Zdaniem Kolegium, kwestie podnoszone przez podatnika w związku z odwołaniem od decyzji organu podatkowego nie dotyczą przedmiotu decyzji wymierzającej podatek, a pomimo wezwania podatnik nie wskazał zarzutów, żądania i dowodów dotyczących przedmiotu tej decyzji i dlatego zasadnym było pozostawienie jego odwołania bez rozpatrzenia. Skarżąc to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie M. K. podniósł, że organ I instancji dopuścił się oszustwa, stwierdzając, iż decyzja wymierzającą podatek została oparta na informacji podatnika - co jest nieprawdą, oraz na danych z ewidencji gruntów i budynków – wiedząc, że dane te są sfałszowane i dlatego nie mogą stanowić podstawy do czynności prawnych. Skarżący wniósł o nakazanie "odpowiednim władzom" natychmiastowego odtworzenia pomiarów geodezyjnych działki nr [...] zgodnie z prawem, tj. z księgą wieczystą nr [...], oraz o nakazanie wydania skarżącemu domu o pow. 100 m² i 1 ara gruntu "na faktyczne pokrycie księgi wieczystej nr [...]". Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, wskazując, że kwestionowanie przez podatnika zapisów odpowiednich rejestrów w zakresie powierzchni gruntów nie można uznać za zarzut stawiany decyzji wymierzającej podatek, bowiem intencją strony nie jest dążenie do zmiany tej decyzji, lecz zapisów w księdze wieczystej i ewidencji gruntów i budynków, jako niezgodnych ze stanem faktycznym. Takiemu celowi służą bowiem inne procedury, a nie postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. Ponadto Kolegium stwierdziło, że zarzutu oszustwa polegającego na twierdzeniu w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, iż organ oparł się na informacji podatkowej, podatnik nie podniósł ani w odwołaniu, ani w piśmie odpowiadającym na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, ani w zażaleniu na postanowienie o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art. 134 ww. ustawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które związane są z materią zaskarżonego aktu. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 222 Ordynacji podatkowej (dalej w skrócie: "O.p."): "Odwołanie od decyzji organu podatkowego powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie". W myśl art. 228 § 1 pkt 3 O.p., organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli nie spełnia warunków wynikających z art. 222. Zgodnie jednak z art. 169 § 1 O.p. – mającym także zastosowanie w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 168 § 1 oraz art. 235 O.p. - postanowienie takie musi być poprzedzone przez organ podatkowy wezwaniem wnoszącego odwołanie, do usunięcia braków formalnych odwołania w terminie 7 dni, z równoczesnym pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy stwierdzenia, czy odwołanie od decyzji organu I instancji wniesione przez M. K. spełnia wymogi formalne określone w ww. przepisie art. 222 O.p. oraz czy - ewentualne - takie braki zostały przez niego usunięte po otrzymaniu wezwania organu odwoławczego. Oceniając treść przedmiotowego odwołania Sąd uznał, że - wraz z uzupełniającym pismem podatnika z 6 kwietnia 2007 r. - zawiera ono niezbędne wymogi formalne, pozwalające na jego rozpatrzenie przez organ odwoławczy. Wprawdzie w odwołaniu tym sformułowano jedynie ogólnikowy zarzut, iż decyzja podatkowa jest "niezgodna z prawem", jednak dalej sprecyzowano ten zarzut, wskazując, że chodzi o niezgodność z danymi zawartymi w księdze wieczystej nr [...] - a więc jest to zarzut dotyczący nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego, czyli naruszenia przepisów procesowych. Odwołanie zawiera także konkretny zarzut niezgodności decyzji ze stanem faktycznym, zarzucając, iż bezpodstawnie naliczono podatek za działkę [...] o pow. 1 ara, która - zdaniem odwołującego się – nie istnieje. Stwierdzić też należy, że przedmiotowe odwołanie zawiera określenie istoty i zakresu żądania – domagając się "odtworzenia pomiarów geodezyjnych" działki nr [...] oraz "wydania 1 ara gruntu z domem ... na faktyczne pokrycie działki nr [...]" – uzależniając płacenie podatku od spełnienia tych żądań. Wprawdzie żądania te nie dotyczą bezpośrednio treści decyzji, jednak – w ocenie Sądu – dorozumianą wolą strony jest uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności kwestii związanych z działką nr [...]. Oceny tej nie zmienia fakt, że organ podatkowy nie jest właściwym adresatem wszystkich żądań podatnika, bądź też fakt związania organu podatkowego danymi zawartymi w ewidencji gruntów. Podobne stanowisko wyrażono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2000 r. (sygn. akt III SA8293/98), w którym stwierdzono, że "podatnik w odwołaniu od decyzji podatkowej nie musi używać terminu ‘zarzuty’, wystarczy, że ze sformułowań odwołania wynika kwestionowanie rozstrzygnięcia, zwłaszcza gdy odwołanie wskazuje na istnienie innego stanu faktycznego niż to wynika z treści zaskarżonej decyzji. Z kolei twierdzenia o istnieniu odmiennego stanu faktycznego mogą służyć zarzutom o sprzeczności ustaleń z treścią zebranego materiału i zarzutom o błędnym zastosowaniu przepisów prawa materialnego. Tego rodzaju sytuacja zmusza organ odwoławczy do przyjęcia, iż strona domaga się powtórnego merytorycznego załatwienia sprawy". Przepis art. 222 O.p. wymaga również wskazania dowodów uzasadniających żądanie odwołania. Oznacza to obowiązek wskazania takich dowodów, uzasadniających - zdaniem strony – jej odwołanie. W niniejszej sprawie podatnik na wezwanie organu odwoławczego dołączył do pisma z dnia 6 kwietnia 2007 r., kopie dowodów uzasadniających jego żądanie. Ocena wartości dowodowej tych wskazanych przez stronę dokumentów powinna być dokonana w postępowaniu podatkowym (odwoławczym), bowiem to na organie odwoławczym ciąży obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy materialnej. Niezależnie od powyższego, należy zauważyć, że zbytni rygoryzm organu odwoławczego w ocenie wymagań formalnych odwołania, określonych w art. 222 O.p., zamyka stronie prawo do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, a zatem naruszać może konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności, konieczne jest więc w tym zakresie sięgnięcie do zasady proporcjonalności, co oznacza by przy ocenie spełnienia tych warunków przyjąć jako punkt wykładni prawo strony do odwołania, a nie dążenie do ograniczenia tego prawa (por. - B. Adamiak w: "Ordynacja podatkowa. Komentarz 2004" praca zbiorowa, Oficyna Wydawnicza "UNIMEX" Wrocław 2004, str. 752). Mając na względzie także i ten aspekt sprawy, nie przesądzając wszakże ostatecznego wyniku sprawy podatkowej, Sąd uznał, że pozostawienie bez rozpatrzenia odwołania M. K. nastąpiło z naruszeniem prawa procesowego (art. 169 § 4 O.p.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – nie istniały bowiem wystarczające podstawy do stwierdzenia, iż odwołanie to nie spełnia wymogów formalnych przewidzianych w art. 222 O.p. Niezależnie od tego należy zauważyć, że podstawę prawną dla wydania przez organ odwoławczy postanowienia o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia powinien stanowić art. 228 § 1 pkt 3 O.p., a nie art. 169 § 4 O.p., a zatem postanowienie takie nie powinno zawierać pouczenia o prawie wniesienia zażalenia, bowiem przepis art. 228 § 2 O.p. stanowi, że "postanowienia w sprawach wymienionych w § 1 są ostateczne". Organ odwoławczy nie powinien więc rozpoznawać wniesionego zażalenia i wydawać zaskarżonego postanowienia. Uchybienie to nie miało jednak istotnego znaczenia dla wyniku rozstrzygnięcia Sądu, wobec dalej idącego stwierdzenia, że brak było podstaw prawnych do pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia oraz wynikającej z tego, konieczności uchylenia postanowienia organu odwoławczego z dnia [...] r. W takiej sytuacji niezbędne zatem było również uchylenie zaskarżonego postanowienia – utrzymującego w mocy postanowienie z dnia [...] r. Mając wszystko powyższe na względzie orzeczono jak w pkt. 1 sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O niewykonywaniu zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152, natomiast o zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącego – na podstawie art. 200 tej ustawy.