I SA/Sz 425/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę skarżącej R. M. W dniu 9 listopada 2012 r. skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z uzasadnienia wniosku, dodatkowych dokumentów i oświadczeń wynikało, że skarżąca pozostaje w związku z małżeńskim. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura skarżącej w wysokości [...] zł brutto oraz emerytura jej męża w wysokości [...] zł brutto (łącznie [...] zł brutto, [...] zł netto). Skarżąca wskazała, że jest osobą poważnie chorą na serce, co kwartał jeździ do Szpitala Morskiego w G. na konsultacje lekarskie, jej mąż natomiast od wielu lat choruje na cukrzycę i nadciśnienie w związku z czym wymaga stasowania odpowiedniej diety, która jest bardzo kosztowna (miesięcznie ok. [...] zł). Odnośnie do domu, w którym mieszka wraz z mężem, podniosła, że przekazała go synowi wraz ze służebnością osobistą jej i męża. Syn od 5 lat mieszka z rodziną w S., a wszystkie koszty utrzymania domu ponosi skarżąca z mężem, łącznie z kupnem opału. Poza tym z uwagi na to, że mieszka na wsi wszystkie sprawy takie jak lekarz, poczta, apteka musi załatwiać w mieście, co wiąże się z wydatkami na paliwo. Odnośnie do majątku skarżąca wskazała, ze posiada oszczędności w kwocie [...] zł oraz samochód osobowy. Do wniosku dołączono: - kserokopię decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] r. przeliczającej kwotę emerytury rolniczej otrzymywanej przez skarżącą na łączną kwotę [...] zł, kwota do wypłaty – [...] zł; - odcinki emerytury otrzymywanej przez męża skarżącej za sierpień, wrzesień i październik 2012 r. w kwocie [...] zł miesięcznie; - wyciągi z rachunku bankowego w PKO BP za okres od 10 sierpnia do 12 listopada 2012 r. z saldem końcowym [...] zł; - faktury VAT za zużycie wody za listopad 2012 r. ([...] zł), październik 2012 r. ([...] zł), wrzesień 2012 r. ([...] zł), sierpień 2012 r. ([...] zł); - fakturę VAT za wywóz nieczystości za I-IV kwartał 2012 r. w kwocie [...] zł; - faktury VAT: z dnia 27 września 2012 r. za zakup leków w kwocie [...] zł oraz z dnia 11 października 2012 r. za zakup leków na kwotę [...] zł; - faktury VAT za energię elektryczną za okres od 21 maja do 24 lipca 2012 r. w kwocie [...] zł oraz za okres od 24 lipca do 22 września 2012 r. w kwocie [...] zł; - odpis zeznania podatkowego PIT-37 za 2011 r., z którego wynika przychód małżonków w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód wysokości [...] zł, nadpłata [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwana "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę, będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Koszty sądowe na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł (określonej w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). Jest to minimalna opłata sądowa wymagana ww. przepisem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Oceniając zasadność wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, należy stwierdzić, że nie wykazała ona, że spełnia przesłanki aby ją zwolnić całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Analiza sytuacji materialno – bytowej skarżącej nie wskazuje, aby wraz mężem cierpieli jakikolwiek niedostatek. Mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, a pobierane przez nich świadczenia emerytalne w łącznej wysokości [...] zł. brutto ([...] zł. netto) miesięcznie stanowią dla nich stałe i co najważniejsze nie należące do najniższych źródła dochodu, które z uwagi na brak innych osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i w utrzymaniu których musieliby partycypować, mogą przeznaczyć wyłącznie na własne wydatki. W ujęciu abstrakcyjnym, ewentualny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny zostać zaniechane lub ograniczone do niezbędnego minimum. Do takich niezbędnych wydatków należy zaliczyć przede wszystkim te przeznaczane na zakup żywności i lekarstw oraz najważniejsze opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania. Jak wskazała skarżąca dom, w którym zamieszkuje wraz z mężem przekazała synowi, ustanawiając jednakże na przysługującym mu prawie własności służebność osobistą na rzecz jej i męża. Uśrednione wydatki miesięczne ponoszone przez skarżącą, z uwzględnieniem ponoszonych wydatków (stosownie do podanych przez nią danych, w tym leków i żywności) wynoszą ok. [...] zł, do dyspozycji skarżącej pozostaje zatem kwota ok. [...] zł miesięcznie. Biorąc zatem pod uwagę w szczególności fakt, iż skarżąca wraz mężem ma stałe źródło dochodów w formie dwóch emerytur o łącznej wysokości [...] zł netto, nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. spłata kredytu bankowego, nie posiada innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, posiada zgromadzone środki na rachunku bankowym w kwocie [...] zł – zdaniem Sądu nie zaistniały obecnie przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości. Ponadto zaznaczyć należy, iż skarżąca potrafiła wygospodarować środki finansowe m.in. na korzystanie z płatnych porad prawnych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy nawet jedynie w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie byłoby adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Jak już wcześniej wskazano, każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 i art. 203 p.p.s.a. będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne bowiem konieczność poniesienia przez wnioskodawczynię aktualnie wymaganych kosztów sądowych nie naraża skarżącej na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. W niniejszej sprawie oceniając sytuację finansową wnioskodawczyni należy uznać, że nie wykazała ona, iż znajduje się w sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie Sąd pragnie nadmienić, iż w dniu 26 listopada 2012 r. skarżąca uiściła wpis od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.