I SA/Sz 429/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 lutego 2009 r. sprawy ze skargi T. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę [...] złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej w związku z zażaleniem T.J. wydał postanowienie, w którym utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr [...], którym zarzuty T.J. w postępowaniu egzekucyjnym uznane zostały za nieuzasadnione. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego T.J., zamieszkałego w G. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...],[...] wystawionych przez wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.. Tytuły wykonawcze obejmowały należności wynikające z nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 14 stycznia 1999r. do 22 września 1999r. Należności te zostały określone w decyzji o odmowie prawa do zasiłku chorobowego z [...] [...]. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie, VII Wydział Ubezpieczeń Społecznych z 1 marca 2002r. (sygn. akt VII U 4221/01) oddalone zostało odwołanie zobowiązanego od powyższej decyzji. Odpis tytułów wykonawczych organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu 4 marca 2008r. Pismem z dnia 6 marca 2008r. T.J. wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczące przedawnienia egzekwowanego obowiązku, nieistnienia obowiązku, nieprawidłowego określenia obowiązku oraz prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ. Jednocześnie wniósł o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutów. Organ egzekucyjny mając na względzie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zarzutów wniesionych przez T.J.. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. postanowieniem Nr [...] z dnia [...] uznał za niedopuszczalne zarzuty przedawnienia oraz nieistnienia obowiązku, zaś w stosunku do zarzutu nieprawidłowo określonego obowiązku i prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ odmówił ich uznania. Wierzyciel nie wyraził też zgody na wstrzymanie ani na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wobec wypowiedzi wierzyciela Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione postanowieniem z dnia [...]. W zażaleniu na powyższe postanowienie T.J. podniósł zarzut przedawnienia zobowiązania wskazując, iż art. 84 ust.7 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dniu 1 marca 2002r. tj. w dniu wydania wyroku oddalającego odwołanie od decyzji o odmowie prawa do zasiłku chorobowego, będącej podstawą tytułów wykonawczych, przewidywał 5 letni okres przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w niniejszej sprawie obowiązkiem organu egzekucyjnego było wystąpienie do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie wszystkich zgłoszonych zarzutów. Wypowiedź wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1-5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest wiążąca. W uzasadnieniu swojego stanowiska wierzyciel wskazał, iż zgodnie z art. 84 ust.7 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004r. należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie ˛10 lat licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej należności. Na podstawie art. 24 ust.5 "b" ustawy o systemie ubezpieczeń, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z w/w tytułu której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z przyjętą zasadą ustawa ma zastosowanie do należności z w/w tytułów, które nie przedawniły się a tym samym nie wygasły przed wejściem w życie w/w przepisów. Organ odwoławczy wskazał, że wierzyciel odniósł się do zarzutu nieistnienia obowiązku podając, że wskazane w tytułach wykonawczych należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego ustalone zostały decyzją windykacyjną z [...] znak [...], a Sąd Okręgowy w Szczecinie, Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 1 marca 2002r. sygn. akt VII U 4221/01 oddalił odwołanie zobowiązanego od tej decyzji. Z kolei odnosząc się do zarzutu, że określenie egzekwowanego obowiązku jest niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, to organ odwoławczy wyjaśnił, że tak jak to przedstawił Zakładu Ubezpieczeń Oddział w S. należności te określone w tytułach wykonawczych wynikają wprost z decyzji windykacyjnych. Następnie organ odwoławczy powołał się na przepis art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w świetle którego organ egzekucyjny bada z urzędu jedynie dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W przeciwnym radzie organ egzekucyjny orzekałby o meritum sprawy, a to należy do organu wydającego rozstrzygnięcie będące podstawą egzekucji administracyjnej. W przedmiotowej sprawie nadzór nad egzekucją administracyjną prowadzoną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego sprawuje Dyrektor Izby Skarbowej. Organ odwoławczy wskazał, że w literaturze ukształtowany jest pogląd że nadzór ten oznacza między innymi kontrolę oraz możliwość wiążącego ingerowania w działalność jednostki nadzorowanej. Jednak Dyrektor Izby Skarbowej nie jest uprawniony do ingerowania w teść stanowiska wyrażonego przez wierzyciela na podstawie art. 34 § 1 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wypowiedź wierzyciela, jak to szczególnie podkreślił organ odwoławczy, w sprawie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1-5 ustawy egzekucyjnej jest wiążąca dla odwoławczego organu egzekucyjnego, sprawującego nadzór nad egzekucją administracyjną. Odnosząc się do zarzutu prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...]. Postępowanie to prowadzone jest na wniosek wierzyciela, który nie mając wiedzy o majątku zobowiązanego mogącym być przedmiotem egzekucji skierował tytuły wykonawcze do organu egzekucyjnego właściwego rzeczowo i miejscowo do prowadzenia egzekucji administracyjnej tj. do Naczelnika Urzędu Skarbowego. Dlatego zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ, Dyrektor Izby Skarbowej uznał za nieuzasadniony. Jednocześnie organ odwoławczy poinformował, że tytuł wykonawczy nr [...] nie stanowi podstawy niniejszego postępowania egzekucyjnego. Tytuł ten został wystawiony jedynie celem zabezpieczenia hipotecznego (art. 84 ust.4a w związku z art. 26 i 27 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący T.J. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący zarzucił, że w postępowaniu Dyrektora Izby Skarbowej nie zbadano zasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie zbadano czy zobowiązanie skarżącego nie wygasło na skutek przedawnienia. Skarżący stwierdził, że Dyrektor Izby Skarbowej naruszył obowiązujące prawo, gdyż decyzja tego organu nie może być mechanicznym powieleniem argumentacji wierzyciela ani też uzasadnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nieuzasadnione, zdaniem skarżącego jest też wydawanie w jednej sprawie i na to samo roszczenie kilku tytułów wykonawczych. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 83c ust.1 i ust.2 ustawy z dni 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 74, poz. 11 z 2007r.) do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działającego jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem odwoławczym jest dyrektor izby skarbowej. Od wydanych w takcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Ścisła wykładnia art. 83c ust.2 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych nie pozbawia zobowiązanego prawa do kontroli prawidłowości niezaskarżalnego odrębnie postanowienia ZUS, gdyż jako wydane w trakcie postępowania egzekucyjnego, podlega ono zaskarżeniu w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego, a tym samym kontroli organu odwoławczego (art. 142 Kpa związku z art. 18 i art. 23 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Przyjęty przez ustawodawcę tryb kontroli postanowień wydanych przez ZUS działający jako organ egzekucyjny bądź jako wierzyciel w postępowaniu prowadzonym przez skarbowy organ egzekucyjny, jest skutkiem jednoinstancyjnego organizacyjnie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i brak organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 pkt 3 Kpa, gdyż ZUS nie jest organem administracji publicznej. Fakt, że pobierane przez ZUS składki na ubezpieczenie społeczne są świadczeniami publicznoprawnymi, do których mają zastosowanie przepisy prawa cywilnego oraz że podlegają one ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uzasadniał powierzenie dyrektorom izb skarbowych nadzoru i kontroli instancyjnej nad prawidłowością i zasadnością poboru tych świadczeń (art. 23 § 1 i § 4 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 83c o systemie ubezpieczeń społecznych) związanie stanowiskiem wierzyciela dotyczy w takim przypadku jedynie organu egzekucyjnego (art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), a nie organu odwoławczego, który zobowiązany jest (podobnie jak w sytuacji, gdy organem egzekucyjnym jest ZUS) rozpoznać sprawę w pełnym zakresie objętym skierowanym doń zażaleniem, a więc również co do argumentów skierowanych wobec niezaskarżalnego odrębnie postanowienia ZUS. Z powyższych względów organ odwoławczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zobowiązany samodzielnie rozpoznać wszystkie kwestie, które były przedmiotem wypowiedzi wierzyciela zawartym w postanowieniu. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na podstawie art. 200 powołanej ustawy orzekł jak w sentencji.