I SA/Sz 430/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków M.Ż. i Z.Ż o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu Spółki z o.o. "M." za zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości za okres od stycznia do maja 2008 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi p o s t a n a w i a: odmówiono przyznania prawa pomocy M..Ż i Z. Ż. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego (w kwocie [...] zł) od skargi na decyzję SKO z dnia 18 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu Spółki z o.o. "M." za zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości za okres od stycznia do maja 2008 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniach wniosków (PPF) skarżący wskazali, że ze względu na trudną sytuację finansową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w kwocie [...] zł bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Skarżący są małżeństwem i pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Oświadczyli, że są najemcami mieszkania komunalnego o pow. [...] m2 (bez łazienki i WC, ogrzewanie i ciepła woda we własnym zakresie). Ponadto przysługuje im prawo wieczystego użytkowania – gruntu niezabudowanego przeznaczonego pod budowę warsztatu przemysłowego o pow. [...] m2 (obecnie działka zajęta przez komornika). Skarżący nie posiadają zasobów pieniężnych, natomiast są posiadaczami udziałów w M. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (po 35 %), a ponadto Skarżąca posiada 54 % udziałów w A. Sp. z o.o. w S. (spółki nie generują przychodów, obecnie ww. udziały są zajęte przez komornika). Skarżący otrzymują z tytułu umowy o pracę wynagrodzenia w wysokości po 1.680 zł brutto (1.237 zł netto) – łącznie 3.360 zł brutto (2.474 zł netto). Skarżący poinformowali, że w stosunku do nich komornik dokonuje zajęć, w związku z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi. Działania komornika uniemożliwiają Skarżącym osiąganie wyższych dochodów niż wskazane w formularzu PPF. Całość dochodów miesięcznych rodziny jest przeznaczana na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb bytowych: czynsz ([...]zł), energia elektryczna [...] zł, gaz (gotowanie, ciepła woda –[...] zł), telefon (2 x [...] zł), bilety komunikacyjne ([...] zł za 2 osoby), środki czystości i higieny ([...] zł za 2 osoby), wyżywienie ([...] zł za 2 osoby), leki ([...] zł za 2 osoby), inne wydatki (opłaty bank, poczta, części i konserw, AGD, obuwia, odzieży itp. –[...] zł za 2 osoby). W wezwaniach z dnia 17.06.2014 r. referendarz sądowy zobowiązał Skarżących do przedłożenia dodatkowych dokumentów (wezwania doręczone 7.06.2014 r.). Zobowiązanie obejmowało: 1) zeznania podatkowe Skarżących o wysokości dochodów osiągniętych w 2013 r., 2) wyciągi z wszystkich rachunków bankowych Skarżących za okres od 15 kwietnia do 15 czerwca 2014 r., 3) zaświadczenia pracodawców Skarżących o wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy, 4) dokumenty potwierdzające prowadzone wobec Skarżących postępowania egzekucyjne, 5) dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez Skarżących wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy, 6) decyzje właściwego organu podatkowego/organów podatkowych ustalające Skarżącym wysokość zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości na 2014 r. Skarżącym wyznaczono 14 dniowy termin do przedłożenia wymaganych dokumentów liczony od dna doręczenia wezwań, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wyznaczony termin upłynął w dniu 21.07.2014 r. We wskazanym w wezwaniu terminie oraz do dnia wydania postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego Skarżący nie nadesłali wymaganych dokumentów. Postanowieniem z dnia 20.08.2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, po zbadaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia z dnia 15.09.2014 r. Skarżący wskazali, że błędnie została oceniona ich sytuacja finansowa pomimo złożenia oświadczeń o wysokości uzyskiwanych dochodów na poziomie minimalnych wynagrodzeń za pracę oraz wykazu wydatków miesięcznych ponoszonych na utrzymanie. Zdaniem Skarżących referendarz sądowy nie dokonał właściwej analizy zawartych już we wniosku kwot, bowiem z doświadczenia życiowego wynika, iż wysokość dochodów podanych w oświadczeniach pozwala jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Uzyskiwane dochody nie pozwalają Skarżącym na poczynienie oszczędności i zapłatę wymaganego wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Ponadto Skarżący wskazali, iż wysokość wpisu jest drastycznie wysoka, a brak zwolnienia z obowiązku jej ponoszenia odbiera prawo do sądu. Wezwaniem z dnia 30.09.2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał do przedłożenia przez Skarżących dokumentów zawierających dodatkowe informacje. Wezwanie obejmowało: 1. aktualne dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanych przez Skarżących wynagrodzeń ze stosunków pracy (zaświadczenia pracodawcy o wynagrodzeniu za okres ostatnich trzech miesięcy lub dokumenty potwierdzające ustanie stosunków pracy), 2. wykaz posiadanych przez Skarżących rachunków bankowych (w tym lokat oraz kart kredytowych) i wyciągów ze stanem tych rachunków za okres trzech ostatnich miesięcy), 3. odpisy rocznych zeznań podatkowych Skarżących za 2013 r. wraz z potwierdzeniem ich złożenia w urzędzie skarbowym, 4. dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez Skarżących miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich trzech miesięcy, 5. dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec Skarżących postępowań egzekucyjnych, 6. decyzje właściwych organów podatkowych ustalających Skarżących wysokość zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za 2014 r., 7. innych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji finansowej i braku możliwości płatniczych Skarżących. Wezwanie zostało doręczone Skarżącym w dniu 24.10.2014 r., a termin do nadesłania dokumentów objętych wezwaniem upłynął w dniu 7.11.2014 r. Skarżący uczynili zadość ww. wezwaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej zwanej: "p.p.s.a.", wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek osoby fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Należy również wskazać, że zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną do podjęcia działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej Skarżących, ale również stanowi regulację, która pozwala im na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie okażą się wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasada postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. W orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest forma dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). Po rozpoznaniu wniosku Skarżących o przyznanie prawa pomocy w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty i oświadczenia, przedstawiające ich sytuację majątkową, należy uznać, że Skarżący nie wykazali w sposób wystarczający, że nie posiadają dostatecznych środków na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący pomimo deklarowania trudność finansowych uzyskują miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości po [...] zł brutto ([...]zł netto) – łącznie [...] zł brutto ([...] zł netto). Ponadto oboje Skarżący dysponują prawem wieczystego użytkowania gruntu niezabudowanego przeznaczonego pod budowę warsztatu przemysłowego o pow. [...] m2. Ponadto Skarżący wskazali, że prowadzone są w stosunku do nich postępowania egzekucyjne. Jednakże suma przedstawionych w oświadczeniach Skarżących wydatków ponoszonych na potrzeby utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Wskazana kwota przewyższa łączną kwotę uzyskiwanych przez Skarżących dochodów z tytułu umów o pracę ([...] zł). Skarżący nie przedstawili w treści złożonych formularzy PPF informacji o innych źródłach dochodów (w tym o pomocy finansowej otrzymywanej od osób trzecich, instytucji finansowych, instytucji pomocy społecznej). Skarżący zostali zobowiązani przez referendarza sądowego do przedłożenia zeznań podatkowych o wysokości dochodów osiągniętych w 2013 r., wyciągów z rachunków bankowych za okres od 15 kwietnia do 15 czerwca 2014 r., zaświadczeń pracodawców o wysokości wynagrodzeń za okres ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających prowadzone postępowania egzekucyjne, dokumentów potwierdzających wysokość kosztów utrzymania z okresu ostatnich trzech miesięcy, decyzji właściwego organu podatkowego ustalających wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na 2014 r. Nałożony na Skarżących obowiązek nie został wypełniony. Skarżący nie przedłożyli wymaganych dokumentów, także po wezwaniu skierowanym przez WSA w Szczecinie z dnia 30.09.2014 r., na etapie rozpatrywania sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdza że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w oczekiwanym przez Skarżących zakresie. Podstawą pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosków o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze Skarżących ubiegających się o przyznanie tego prawa. W niniejszej sprawie Skarżący uchylali się od złożenia niezbędnych do oceny sytuacji materialnej dokumentów, a ponadto nie uczynili za dość wezwaniu Sądu z dnia 30.09.2014 r. Skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów wpisu sadowego w kwocie [...] zł. Bez dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków i rzeczywistych dochodów Skarżących, Sąd nie ma podstaw do zastosowania instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez Skarżących zakresie, byłoby możliwe po wykazaniu, że nie są oni (każde z osobna oraz wspólnie, a także przy pomocy rodziny) w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Nie wykonanie przez Skarżących wezwań Sądu, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wnioskach okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania im prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie sprawy, mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, że Skarżący nie wykazali, że znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.