I SA/Sz 435/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w osobie Referendarza Sądowego Aleksandry Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lipca 2003 r. do grudnia 2003 r. postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego Skarżąca, Syndyk Masy Upadłości A. S. w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 2.036 zł od wniesionej skargi złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z uzasadnienia wniosku oraz dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych nadesłanych przez skarżącą w wykonaniu wezwania z dnia 29 września 2008 r. wynika co następuje. Postępowanie upadłościowe wobec przedsiębiorcy R. B. jest na etapie końcowym, majątek wchodzący w skład masy upadłości został sprzedany w okresie poprzedzającym ostatnie 6 miesięcy, poza wierzytelnościami, których nie można odzyskać. Syndyk złożył wniosek o ich sprzedaż po obniżonej cenie jednak brak jest ewentualnych nabywców. W stosunku do jednego z dłużników toczy się postępowanie przed sądem i żaden z ewentualnych nabywców nie chce kupić wierzytelności przed zakończeniem postępowania o zapłatę. W ostatnich 6 miesiącach syndyk zaspokoił szereg wierzycieli I kategorii, wpłacając zobowiązania na konto wierzyciela lub na jego adres. Ponadto syndyk oświadczył, że zapłacił na rzecz urzędu skarbowego należny podatek z tytułu zaległego swojego wynagrodzenia, należne kwoty na konto ZUS z tytułu ubezpieczenia dla byłych pracowników upadłego. Ponadto wskazano, że opłacane są bieżące wydatki związane z postępowaniem upadłościowym i przedstawiono szczegółowy ich spis oraz faktury, paragony. Syndyk wykazał, że na dzień 29 września 2008 r. posiada w banku kwotę 985,45 zł, lokatę w kwocie 70.927,31 zł, a środki w kasie to kwota 5.777,99 zł. Na potwierdzenie powyższych informacji Syndyk przedłożył szereg dokumentów dotyczących postępowania upadłościowego, m.in. zestawienia z wykonania zaspokojenia poszczególnych wierzytelności kategorii I, sprawozdanie finansowe za okres od 1 kwietnia 2008 r. do 30 czerwca 2008 r. Syndyk przedłożył również: - zestawienie szczegółowe zobowiązań masy upadłości, stan na dzień 29 września 2008 r. w kwocie 1.253.455,19 zł, - zestawienie wierzytelności masy upadłości w kwocie 44.639,92 zł, - wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych w Banku [...] SA z okresu od czerwca do września 2008 r. bieżącego oraz lokat bankowych, - listę wierzytelności w postępowaniu upadłościowymi, - zestawienie wpływów i wydatków masy upadłości za okres od 1 lipca 2008 r. do 30 września 2008 r. oraz za okres od 1 marca 2008 r. do 30 czerwca 2008 r. Na wstępie należy wskazać, że wniosek o prawo pomocy w niniejszej sprawie złożony został przez Syndyka reprezentującego majątek upadłego przedsiębiorcy R. B. Co do zasady koszty postępowania sądowego wszczętego przez syndyka pokrywane są ze środków pochodzących z masy upadłości, która składa się z majątku upadłego istniejącego na dzień ogłoszenia upadłości i nabytego w trakcie postępowania upadłościowego (art. 62 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz.U Nr 60, poz. 535, ze zm.). Upadły będący osobą fizyczną nie ma możliwości dysponowania masą upadłości, majątek ten nie ma więc wpływu na bieżące utrzymanie upadłego i jego rodziny, ponieważ nie służy jego finansowaniu. Wobec tego wniosek Syndyka w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w niniejszym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy podlega ocenie na podstawie przesłanek wynikających z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Brak wskazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy wręcz uniemożliwia sądowi merytoryczną ocenę wniosku. Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analiza złożonego przez Syndyka oświadczenia o stanie masy upadłości, załączonych dokumentów źródłowych nakazuje uznać, że strona skarżąca nie wykazała, że zasługuje na sfinansowanie sprawy we wnioskowanym zakresie z Budżetu Państwa. Wprawdzie, jak wynika z akt sprawy postępowanie upadłościowe znajduje się na etapie końcowym, zobowiązania masy upadłości według stanu na dzień 29 września 2008 r. w kwocie 1.253,455,19 zł znacznie przekraczają pozostały po sprzedaży majątek w postaci wierzytelności w kwocie 44.639,22 zł, to jednak jak wynika z oświadczeń i wyciągów z rachunków bankowych (bieżącego i lokaty) w dyspozycji strony skarżącej znajdują się wolne środki w kwocie 77.690,75 zł (na rachunku bieżącym, na lokacie, w kasie), które pozwalają na sfinansowanie udziału strony we wszczętym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Instytucja prawa pomocy, stanowiąc wyjątek od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez wszystkich inicjujących postępowanie sądowe, jest stosowana tylko wtedy, gdy ponad wszelką wątpliwość uiszczenie kosztów sądowych wykracza poza możliwości płatnicze strony, uniemożliwiając realizację prawa do sądu. Biorąc pod uwagę powyższe, a także okoliczność, że Syndyk w dniu 27 października 2008 r. uiścił wpis od skargi w kwocie 2.036 zł, należy stwierdzić, że w tej sytuacji poniesienie wynagrodzenia pełnomocnika powołanego z wyboru, w sytuacji posiadania środków pieniężnych, nie stanowi obciążenia, któremu strona skarżąca nie może sprostać. Nie można bowiem uznać, że koszty postępowania upadłościowego mają charakter priorytetowy przez innymi kosztami postępowania toczącego się z udziałem syndyka (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 19 lutego 1997 r. sygn. akt I Acz 65/97). W tym miejscu należy wskazać też, że występowanie bez pełnomocnika procesowego na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, przed którym nie jest on wymagany (brak przymusu adwokackiego), nie pozbawia strony prawa do rozpoznania jej sprawy przez sąd, który jest obowiązany z urzędu dokonać wszechstronnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego, uznając, że strona skarżąca nie wykazała że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, należało orzec jak w sentencji.