I SA/Sz 436/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2015 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K., wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w części przekraczającej [...] zł, wskazując, że wyznaczona w sprawie opłata sądowa przekracza jej możliwości finansowe. Spółka wyjaśniła, że jej trudna sytuacja finansowa, wynika z konieczności wstrzymania działalności gospodarczej w związku z postępowaniami egzekucyjnymi prowadzonymi przez Naczelnika Z. Urzędu Skarbowego w S.. W załączeniu przedstawiła: Protokół Zgromadzenia Wspólników zatwierdzający bilans za 2017 r. wraz ze sprawozdaniem finansowym; tytuły wykonawcze przeciwko spółce; protokół o ustaleniu majątku w toku egzekucji; dowód uiszczenia na rachunek sądu kwoty [...]zł. Skarżąca podała, że jej przeważająca działalność to wykonywanie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. W oświadczeniu o stanie majątkowym podano wysokość kapitału zakładowego spółki w kwocie [...]zł, wartość środków trwałych w kwocie [...]zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...]zł. Spółka podała, że nie posiada środków na rachunku bankowym, ma zamknięty rachunek bankowy w Banku Ochrony Środowiska. Do lipca 2018 r. spółka poniosła wydatki w wysokości [...] zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących sytuację finansową, spółka przedłożyła: pismo z [...]. z dnia 02.03.2018 r. o wypowiedzeniu umowy rachunku bankowego; kopie deklaracji VAT-7 za miesiące czerwiec 2018 r., lipiec 2018 r., sierpień 2018 r.; kopie aktu notarialnego z 07.12.2009 r. Umowa spółki z o.o. oraz protokół Zgromadzenia Wspólników [...] C. H. spółki z o.o. z siedzibą w W.; oświadczenie Prezesa zarządu o niedokonaniu w ostatnich sześciu miesiącach dopłat przez jedynego udziałowca [...] Sp. z o.o. w W. oraz o istnieniu przeszkody w dokonaniu takich dopłat w postaci zakończenia roku 2017 r. stratą w wysokości [...] zł; sprawozdanie zarządu za rok 2017 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2017 r.; oświadczenie Prezesa zarządu spółki, że spółka nie prowadzi kasy. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. (Wszystkie orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się także, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie podnosi się również, iż podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk, mając zapewnioną swobodę działalności gospodarczej i tym samym możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością, nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Biorąc powyższe pod uwagę, a także wysokość wpisu od skargi ([...] zł) i oceniając sytuację finansową skarżącej, na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż strona nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego, powoływane przez spółkę okoliczności – zaprzestanie prowadzenia działalności, brak majątku, brak środków na rachunku bankowym, likwidacja rachunku bankowego, prowadzone egzekucje administracyjne, wykazywanie straty podatkowej i zadłużenia - nie mogą automatycznie przemawiać za uwzględnieniem wniosku i przyznaniem prawa pomocy w niniejszej sprawie, gdyż spółka pomimo podnoszonych okoliczności zamierza kontynuować działalność, posiada znaczny potencjał finansowy i w ocenie referendarza sądowego jest w stanie zdobyć środki pieniężne na poniesienie kosztów sądowych. Z nadesłanych dokumentów wynika, że Spółka rok obrotowy 2016 i 2017 zakończyła stratą w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł. Zobowiązania spółki na 31 grudnia 2017 r. wynosiły [...] zł. Wskazać należy jednakże, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym w zakresie prawa pomocy, odnotowywanie straty w dokumentach księgowych i podatkowych nie oznacza braku płynności finansowej. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym (w przypadku skarżącej jest to aż [...] zł), majątku lub środkach finansowych (z kolei należności wg bilansu na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosiły [...] zł), a spłata zobowiązań nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych (por. postanowienie z 22.03.2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11, 19.11.2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, 01.08.2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13,). Ponadto, miarodajnym dla oceny skali prowadzonej działalności i możliwości finansowych spółki jest kategoria przychodu, który w przypadku skarżącej był znaczny i wynosił w 2017 r. [...] zł, zaś w 2016 aż [...] zł. Oceniając zatem sytuację skarżącej na podstawie przedłożonych dokumentów trzeba uznać, że osiąga ona, a przynajmniej posiada potencjał, aby osiągać znaczne przychody, co jest równoznaczne z utrzymaniem płynności finansowej, mimo deklarowanych trudności związanych z zanotowaną stratą oraz wszczęciem postępowań egzekucyjnych. Odnotowano wprawdzie, że spółka obecnie nie osiąga obrotów, wykazuje jedynie wydatki (wg. deklaracji VAT-7 za [...], [...], [...] nabycia towarów i usług w kwocie [...]zł miesięcznie), ale jednocześnie nie wykazuje aby formalnie zawiesiła działalność, toczyło się wobec niej postępowanie upadłościowe czy likwidacyjne, okoliczności takie nie wynikają z przedłożonego odpisu KRS. Co więcej, w sprawozdaniu zarządu z działalności za rok 2017 deklaruje zamiar kontynuowania działalności w zgłoszonym przedmiocie i zakresie. Co do przedstawianych tytułów wykonawczych oraz postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych ze względu na ich bezskuteczność, okoliczności te same w sobie nie są podstawą do uwzględniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy przy wydawaniu orzeczenia dotyczącego przyznania prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami organu egzekucyjnego, a jedynie może wziąć je pod uwagę. Jak wskazano na wstępie, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej, nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Zdaniem referendarza sądowego, składając przedmiotowy wniosek spółka nie wykazała, że podejmuje jakiekolwiek działania w celu zdobycia środków na pokrycie kosztów postępowania. W przypadku skarżącej, która jest spółką prawa handlowego przypomnieć również wypada, iż zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.), umowa spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 A. Kidyba, Komentarz do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX). W orzecznictwie przyjmuje się, że z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14 oraz z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15). Z powyższego wynika, że brak jest zatem przeciwwskazań, aby skarżąca w celu poniesienia kosztów wpisów sądowego od skargi mogła skorzystać z powyższych rozwiązań. Zdaniem referendarza sądowego, strona skarżąca nie przedstawiła wiarygodnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólnika dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów oraz dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania pożyczki. Zauważyć należy, że jedyny udziałowiec skarżącej, którym jest również spółka kapitałowa, również posiada znaczny kapitał zakładowy (w wysokości [...] zł), zaś w 2017 r. uzyskał znaczne przychody (w wysokości [...] zł), ale również ma znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem posiada możliwość dofinansowania spółki w środki finansowe niezbędne do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł i inne koszty postępowania, bez konieczności ubiegania się o pomoc ze Skarbu Państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z istoty umowy spółki (celu dla jakie spółka powstaje) wynika, iż udziałowcom spółki winno zależeć aby spółka czynnie uczestniczyła w obrocie gospodarczym i działalność jej była efektywna. Dlatego udziałowiec powinien podjąć w niniejszej sprawie starania by uzyskać środki na pokrycie kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego z akt sprawy nie wynika aby takie starania udziałowiec podejmował ani też, żeby skarżąca się ubiegała o wsparcie finansowe u udziałowca. Reasumując, analiza sytuacji spółki prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw aby to budżet Państwa miał kredytować skarżącą w zakresie kosztów sądowych, jako, że niedopuszczalne jest przerzucanie na Państwo skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Spółka nie może zatem oczekiwać, że decyzje udziałowca i prezesa zarządu spółki co do sposobu prowadzenia działalności (wstrzymanie działalności gospodarczej), będą stanowiły uzasadnienie dla przerzucenia kosztów prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa, a zatem wszystkich podatników. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy ze środków publicznych prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi. Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, a ma jedynie charakter "ratunkowy" i stosowana być może tylko w wyjątkowych sytuacjach. Taka jednak w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi. Stąd też, przyznanie prawa pomocy skarżącej poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, byłoby niezasadne. W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzec jak w sentencji.