I SA/Sz 437/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o wyłączenie od rozpoznania sprawy o sygn. akt I SA/Sz 437/15 sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w osobach: M.K., A. S. i N.K.-G. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. M. T. (zwana dalej "Skarżącą") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Sprawa zainicjowana tą skargą została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Sz 437/15. Na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. Skarżąca wniosła o wyłączenie od rozpoznania ww. sprawy trzech sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w osobach: M. K., A. S. i N. K.-G., z uwagi na pozwanie do sądu powszechnego sędziów za dyskryminację M. T. oraz na skierowanie pozwu przeciwko Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie o odszkodowanie w wysokości [...] złotych. Skarżąca przedłożyła jednocześnie kserokopie: – postanowienia Sądu Rejonowego [...] Wydział Cywilny w Sz. z dnia [...] r. o sygn. akt [...] o przekazaniu sprawy z powództwa M. T. przeciwko A. S., N. K.-G., E. W. i G. J. o uznanie M. T. za dyskryminowaną i pokrzywdzoną – Sądowi Okręgowemu w Sz. jako właściwemu rzeczowo i miejscowo do jej rozpoznania i rozstrzygnięcia; – pozwu C. T. (tj. męża Skarżącej) z dnia 2 lutego 2015 r. przeciwko M.K. (cyt.) "za dyskryminację i nadużywanie władzy sędziego, za fałszowanie procesów o oszustwa sądowe" (z prezentatą Biura Podawczego Sądu Rejonowego [...] z dnia 3 lutego 2016 r.); – pozwu M. T. z dnia 15 lutego 2016 r. przeciwko A. S., A. W. i K. G.-M. (cyt.) "za dyskryminację, rasizm i nadużywanie władzy sędziego" (z prezentatą Biura Podawczego Sądu Rejonowego [...] z dnia 16 lutego 2016 r.). Wobec powyższego objęci wnioskiem sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie złożyli pisemne oświadczenia, że nie pozostają ze Skarżącą w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i nie zachodzą żadne okoliczności z powodu których zachodziłyby uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności przy orzekaniu w sprawie I SA/Sz 437/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Przepisy regulujące problematykę wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym zamieszczone zostały w rozdziale 5 działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), obejmującym artykuły od 18 do 24. Przepis art. 18 § 1 p.p.s.a. zawiera wyliczenie przypadków wyłączenia sędziego z mocy prawa. Zgodnie z tym przepisem sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Niezależnie od powyższych przyczyn, zgodnie z art. 19 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Jak zaś wynika z art. 22 § 2 p.p.s.a., postanowienie w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego powinno być poprzedzone złożeniem wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Charakter instytucji wyłączenia sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogłyby skutkować pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy. W tym zakresie istota wyłączenia sędziego w oparciu o przesłanki bezwzględne, wymienione enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a., jak też w oparciu o przesłanki względne z art. 19 p.p.s.a., jest taka sama. Ma ona zapewnić jak najpełniejszą realizację zagwarantowanego, między innymi na gruncie Konstytucji RP, prawa do sądu, poprzez stworzenie warunków umożliwiających każdemu rozpatrzenia jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004/7/67). Zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., w przypadku wniosku strony o wyłączenie, obowiązek wykazania i jednocześnie uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek, która to winna wskazać przyczyny wyłączenia oraz powołać okoliczności lub dowody uprawdopodobniające wątpliwość co do bezstronności sędziego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował zatem z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyny wątpliwości co do bezstronności sędziego. Niemniej jednak wskazać należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). W przypadku uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość i subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz konieczne jest wskazanie powodów, które obiektywnie uprawdopodobniałyby okoliczność stanowiącą przyczynę wyłączenia. Wnioskodawca, składając wniosek, winien tym samym wskazać fakty, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Jako niestanowiące uprawdopodobnienia w tym względzie uznać zaś należy formułowanie zarzutów ogólnych, o generalnym braku bezstronności, w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy. Jednocześnie samo uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione bowiem zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności powołanych we wniosku Skarżącej, wskazać należy, że nie pozostają one w związku z żadną z ustawowych przyczyn wyłączenia wskazanych w treści art. 18 p.p.s.a. Z powyższych względów należało dokonać analizy wniosku z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Art. 19 p.p.s.a. nie zawiera żadnych wskazówek co do tego, kiedy między sędzią a stroną zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby on wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego i pozostawia tą ocenę swobodnemu uznaniu sądu. W orzecznictwie przyjmuje się, że podstawą wyłączenia w takim przypadku mogą być stosunki o charakterze emocjonalnym (przyjaźń, sympatia, niechęć, nienawiść), ale także osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe. Jednakże nawet samo istnienie stosunku osobistego nie jest wystarczającą przesłanką wyłączenia, albowiem stosunek ten ma wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Nie wystarcza zaś jakikolwiek stosunek osobisty, chociażby można go uważać za nieprzychylny, inaczej bowiem strona mogłaby w każdej sprawie żądać wyłączenia sędziego, jeżeli tylko uważa go za nieprzychylnego sobie. Prowadziłoby to do konsekwencji przez ustawodawcę niezamierzonych. Jaki stosunek osobisty między sędzią a stroną mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, o tym decydują okoliczności danej sprawy. Muszą one jednak uzasadniać przypuszczenie, że sędzia przy rozpoznawaniu sprawy z racji swojego nastawienia do danej osoby będzie prowadził sprawę stronniczo. Innymi słowy stosunek ten musi uzewnętrzniać się w sposób usprawiedliwiający w powszechnym odczuciu wspomniane wyżej przekonanie, zwłaszcza w sytuacji, kiedy o wyłączenie wnioskuje strona, a nie sędzia. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma bowiem zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, ONSAiWSA 2008 nr 6, poz. 97 z glosą aprobującą A. Gomułowicza, OSP 2008 z. 11, s. 916 i nast.). W rozpatrywanej sprawie argumentacja przytoczona przez Skarżącą, uzasadniająca jej zdaniem wyłączenie objętych wnioskiem sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie od rozpoznania sprawy, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca wskazała bowiem jedynie na złożenie do sądu powszechnego pozwów przeciwko m.in. wymienionym we wniosku sędziom "za dyskryminację M. T." oraz na skierowanie pozwu przeciwko Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie o odszkodowanie w wysokości [...] złotych, Na dowód tego Skarżąca przedłożyła kserokopie dwóch pozwów - złożonych przez nią (pozew z 16 lutego 2016 r.) i jej męża (pozew z 2 lutego 2016 r.) oraz kserokopię postanowienia Sądu o przekazaniu według właściwości jej pozwu Sądowi Okręgowemu w Sz. Tymczasem samo wniesienie pozwów, o których mowa we wniosku, nie świadczy o istnieniu pomiędzy Skarżącą a ww. sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie takiego stosunku osobistego, który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów. Sam fakt wytoczenia powództwa przeciwko sędziemu orzekającemu w sprawie, co do zasady nie ma bowiem wpływu na jego bezstronność. Sędziowie winni być do takich sytuacji przywykli i traktować je, jak zwykłą rzecz związaną z tym zawodem. Pozbycie się sprawy w takiej sytuacji, wręcz mogłoby być poczytane jako zachowanie nieetyczne w stosunku do innych sędziów. Dodatkowo należy zauważyć, że gdyby uznać, że pozwanie przez stronę postępowania sędziego rozpoznającego sprawę winno uzasadniać wyłączenie go od jej rozstrzygania, to dawałoby stronie możliwość wpływania na skład personalny Sądu orzekającego w jej sprawie, czego z oczywistych względów nie można zaaprobować. Wszak wystarczyłoby wnieść pozew przeciwko niewygodnemu lub nawet mało sympatycznemu (zdaniem strony) sędziemu, aby wyłączyć go ze sprawy. W mniejszych sądach doprowadziłoby to do blokady ich funkcjonowania (vide: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie – Wydział I Cywilny z dnia 21 lutego 2013 r., sygn. akr I ACz 122/13, LEX nr 1344037). Powyższe potwierdza także brak złożenia przez sędziów żądania o wyłączenie z uwagi na okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Sędziowie ci złożyli natomiast pisemne oświadczenia, z których wynika, że nie jest im znana jakakolwiek okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Niezależnie od powyższego, istotne jest też zdaniem Sądu to, iż podjęte przez Stronę czynności te nie wywołały do tej pory skutku w postaci zawiśnięcia sporu sądowego pomiędzy Skarżącą, a ww. sędziami. Jak wynika z złożonych przez Stronę dokumentów, jako adres pozwanych sędziów m.in. A. S. i M. K. wskazano adres Sądu. Sądowi z urzędu wiadome jest, że do chwili obecnej sędziom tym nie zostały doręczone pozwy w tych sprawach. Wobec powyższego należy uznać, że Skarżąca nie przytoczyła żadnych okoliczności wskazujących na istnienie tego rodzaju stosunku osobistego, który uzasadniałby włączenie wskazywanych przez nią sędziów od rozpoznania sprawy I SA/Sz 437/15. Również z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby zachodziły okoliczności powodujące konieczność wyłączenia tych sędziów od orzekania w sprawie. W tym stanie rzeczy, uznając wniosek Skarżącej za niezasadny i pozbawiony podstaw, na podstawie art. 19 oraz art. 22 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak na wstępie.