I SA/Sz 439/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E W D o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego Skarżący E W D w związku ze złożoną skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami, a w oświadczeniu majątkowym, iż poza nieruchomością – dom o pow. [...] m kw – obecnie innego majątku nie posiadają. Nie wykazali także zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) ani żadnych przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. W rubryce formularza PPF dotyczącej dochodów wpisano zasiłek chorobowy otrzymywany przez E D oraz podano, iż pozostali członkowie rodziny obecnie nie otrzymują dochodów. W związku z przysługującym uprawnieniem wynikającym z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) dalej w skrócie p.p.s.a., referendarz sądowy pismem z dnia 6 lipca 2011 r. wezwał skarżących do przedłożenia: dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego przez E D świadczenia chorobowego, a także zaświadczenia o stanie zdrowia i zdolności do podjęcia pracy; zaświadczenia z urzędu pracy czy W Di jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; zaświadczenia z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący korzystają z pomocy społecznej czy ubiegali się o jej przyznanie, jeśli pomoc otrzymują – w jakiej wysokości; zaświadczeń o kontynuowaniu nauki przez synów skarżących oraz czy pobierają stypendium; wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; wykazu posiadanych przez skarżących rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych oraz wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy; dodatkowego oświadczenia czy skarżący prowadzą gospodarstwo rolne, jaka jest jego powierzchnia (grunty własne jak i dzierżawione), czy otrzymują dopłaty unijne, oraz o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego; kserokopii decyzji w sprawie podatku rolnego i od nieruchomości za 2011 r.; dodatkowego oświadczenia w zakresie nabytej w 2010 r. nieruchomości w postaci działek nr 71 i 72 w G, czy zostały sprzedane, wydzierżawione oraz o wysokości przychodów ze sprzedaży, dzierżawy tych działek, czy skarżący uzyskują z nich inne pożytki, w terminie 10 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Skarżący w zakreślonym terminie, ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożyli. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżących, ubiegających się prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazali oni, iż nie są w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżących oraz ich możliwości płatniczych. Natomiast skarżący, wezwani do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązali się należycie z nałożonego na nich zobowiązania, co sprawia, że ich oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełniają oni przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący w swoim wniosku podali ogólnikowe dane, z których wynikało, iż czteroosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z zasiłku chorobowego E D w wysokości 750 zł, zarówno mąż jak i synowie (ur. w 1990 r. i 1995 r.) pozostają bez dochodów. We wniosku nie wykazano większego majątku poza domem o pow. [...] m kw, ani też oszczędności. Natomiast z akt sprawy wynika, iż skarżący posiadają nieruchomości: W Di w ramach majątku odrębnego posiada ½ udziału w gruntach rolnych o pow. 1,15 ha (1,55 ha przeliczeniowych) położonych we wsi L oraz działkę nr 117 o obszarze 300 m kw. położoną w K, a w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej skarżący nabyli w 2010 r. nieruchomość rolną składającą się z działek nr 71 niezabudowanej i nr 72 zabudowanej budynkiem mieszkalnym o łącznym obszarze 0,45 ha. Ponadto skarżący twierdzą, iż prowadzą gospodarstwo rolne, o czym nie wspomnieli we wniosku o prawo pomocy. Wobec tego, iż złożone na formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych było niepełne i niewystarczające do oceny czy skarżący są w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, pismem procesowym z dnia 6 lipca 2011 r. zostali wezwani do nadesłania dokumentów potwierdzających wykazane dane oraz uzupełniających informacje dotyczących m.in. stanu majątkowego, dochodów, stanu zdrowia, wydatków rodziny. Skarżący nie wykonali powyższego zobowiązania, ani też w żaden sposób nie ustosunkowali się do niego. Niedostarczenie wymaganych dokumentów uniemożliwia pozytywne załatwienie wniosku. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu majątkowego, wszystkich źródeł dochodów rodziny i ich możliwości zarobkowych będzie można ustalić, czy skarżący mają realne możliwości aby samodzielnie (z własnych dochodów, oszczędności) ponieść koszty sądowe i wynagrodzenie pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, dopóki skarżący nie przedstawią pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej i ich możliwościach płatniczych i nie uzupełnią wniosku o określone dokumenty. W świetle powyższego należało uznać, iż skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.