I SA/Sz 448/16

Dnia 24 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2016 r. wniosku E.O. E. O. S. z o. o. z siedzibą w S. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Anny Sokołowskiej, Nadziei Kaczmarczyk-Gawęckiej oraz Patrycji Joanny Suwaj od rozpoznania sprawy ze skargi E.O. E. O. S. z o. o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. E.O. E. O. S. z o. o. z siedzibą w S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r.nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. W dniu 20 czerwca 2016 r. Spółka złożyła wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie: Anny Sokołowskiej, Nadziei Kaczmarczyk-Gawęckiej oraz Patrycji Joanny Suwaj. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że sędzia WSA Nadzieja Kaczmarczyk-Gawęcka oraz sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, uczestniczyły w rozstrzyganiu sprawy o sygn. akt: I SA/Sz 5/16, która jest bezpośrednio i nierozerwalnie związana z przedmiotową sprawą, bowiem dotyczy analogicznego stanu faktycznego lecz innego okresu. Zdaniem strony, przy rozstrzyganiu sprawy I SA/Sz 5/16 popełniono istotne uchybienia proceduralne, z uwagi na niezapoznanie się przez skład sędziowski z całością akt administracyjnych. Jako przyczynę wyłączenia sędzi WSA Anny Sokołowskiej wskazano natomiast na możliwy wpływ na bezstronność sędziego spowodowany wyłączeniem ww. dwóch sędziów ze składu sędziowskiego. Spółka wskazała, że 11 kwietnia 2016 r. jej pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy I SA/Sz 5/16 i zauważył, że są one niekompletne, tj. w aktach sprawy nie znalazły się żadne dokumenty źródłowe, które przedstawiane były przez Spółkę zarówno w toku kontroli podatkowej, jak również na etapie postępowania podatkowego. Dokumenty te były kluczowe dla ustalenia stanu faktycznego. W przeddzień wyznaczonego terminu rozprawy, tj. 12 kwietnia 2016 r., pełnomocnik Spółki złożył pismo, w którym poinformował Sąd o brakach w aktach. Dyrektor Izby Skarbowej w S. tego samego dnia dołączył brakujące akta sprawy. Skład sędziowski w dniu 13 kwietnia 2016 r., wbrew art. 133 p.p.s.a., nie odroczył jednak rozprawy, lecz wydal wyrok. W ocenie Spółki, sposób rozpoznania sprawy o sygn. akt: I SA/Sz 5/16 świadczy o tym, że Sąd jeszcze przed wydaniem wyroku wyrobił sobie wyraźne stanowisko co do sporu, będącego przedmiotem skargi. W związku z tym dodatkowa analiza akt sprawy, czy dokumentów źródłowych w ocenie Sądu nie była konieczna. Spółka podkreśliła, że opisane wyżej naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez skład sędziowski ma bezpośredni i nierozerwalny związek ze sprawą o sygn. akt I SA/Sz 448/16, której rozstrzygnięcie wyznaczono na dzień 23 czerwca 2016 r. Stan faktyczny obu spraw jest taki sam, a twierdzenia Strony opierają się na tych samych dokumentach źródłowych, które to nie zostały przeanalizowane przez Sąd przy poprzednim rozstrzygnięciu. Różnica w stanie faktycznym pomiędzy obiema sprawami to okres, jakiego sprawa dotyczy. Na poparcie swoich twierdzeń o tej zbieżności, Spółka powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2006 r. sygn. akt V KK 107/05. Jednocześnie Spółka podkreśliła, że wyłączenie wyłącznie dwóch sędziów ze składu sędziowskiego w sposób oczywisty może negatywnie wpłynąć na bezstronność pozostałego sędziego. Strona jest bowiem zdania, że wyłączenie z procedowania osób pozostających w relacjach służbowych i koleżeńskich, z powodu uchybień proceduralnych popełnionych we wcześniejszej sprawie, może w wyraźnym stopniu ukierunkować pozostałego sędziego i wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy o sygn. akt: I SA/Sz 448/16. Sędziowie WSA Nadzieja Kaczmarczyk-Gawęcka, Anna Sokołowska oraz Patrycja Joanna Suwaj złożyły do akt sprawy oświadczenia, z których wynika, że nie pozostają ze stroną skarżącą w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i nie zachodzą okoliczności w rozumieniu art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), z powodu których zachodziłyby wątpliwości co do ich bezstronności przy orzekaniu w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W art. 18 § 1 p.p.s.a. ustawodawca umieścił, konstytucyjnie zagwarantowane (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), prawo do bezstronnego sądu, poprzez instytucję wyłączenia sędziego z mocy samego prawa, w przypadku spraw: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Ponadto, w myśl art. 18 § 3 p.p.s.a., Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Ustawodawca przewidział również możliwość wyłączenia sędziego na złożony przez niego samego wniosek lub wniosek strony postępowania, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwości co do bezstronności sędziego (art.19 p.p.s.a.). Przesłanki wyłączenia wymienione w art. 18 p.p.s.a. opierają się na związkach sędziego z przedmiotem lub podmiotami postępowania. Są to takie powiązania, że niezależnie od odczuć osób występujących, czy odczuć samego sędziego, dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga, by sędzia, co do którego zachodzą przesłanki z powołanego przepisu, nie orzekał w sprawie (por. T. Woś, H. Knysiak–Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 5. Warszawa 2012 r., s. 230). W art. 19 p.p.s.a. ustawodawca ogólnie scharakteryzował przyczynę wyłączenia sędziego przez odwołanie do stwierdzenia, że chodzi o okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wyłączenie sędziego, czy to z mocy prawa, czy na wniosek (sędziego lub strony), ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych oraz nie mieli wcześniejszych związków z rozpoznawaną sprawą (patrz J.P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2010 r., str. 76 -77). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania pozaprawnych przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 608/12, Lex nr 1282364). Podkreślić należy, że wątpliwość, o której jest mowa jest w art. 19 p.p.s.a., co do bezstronności sędziego, powinna wynikać z uzasadnionych obiektywnych powodów. Wątpliwość ta powinna być przy tym realna, a nie potencjalna, nie wystarczy zatem samo subiektywne podejrzenie czy odczucie strony, co do braku bezstronności sędziego. Chodzi tu o udowodnienie zaistnienia takich powodów (okoliczności), będących w związku przyczynowym ze stroną skarżącą lub też jej sprawą, a osobą sędziego, iż prawdopodobne jest, że sędzia może okazać się nieobiektywny w swej ocenie. Dla wskazania zakresu wyłączenia podstawowym czynnikiem jest ustalenie zakresu pojęcia "sprawy", o której mowa w analizowanym przepisie, w jej znaczeniu materialnym. O postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy będzie można mówić wówczas, gdy przedmiotem tych postępowań będzie sprawa wykazująca tożsamość podmiotową (tj. tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków) i przedmiotową (tj. tożsamość treści tych praw obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej) - por. uchwała NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99. Przy badaniu tożsamości sprawy istotne jest zatem, czy wydane decyzje dotyczyły tych samych podmiotów oraz identycznego przedmiotu, stanu faktycznego i podstawy prawnej. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że nie zachodzi tożsamość spraw w znaczeniu materialnoprawnym pomiędzy postępowaniem prowadzonym w sprawie objętej niniejszą skargą oraz postępowaniem prowadzonym pod sygnaturą akt I SA/Sz 5/16 - zakończonym wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2016 r. Postępowania te bowiem dotyczą kontroli legalności rozstrzygnięć wydanych w stosunku do tego samego podmiotu, lecz w innym przedmiocie – podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. (I SA/Sz 5/16) oraz podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. ( I SA/Sz 448/16). Zarzut Strony co do uchybień proceduralnych popełnionych przez Sąd przy rozstrzyganiu sprawy I SA/Sz 5/16 nie może zatem stanowić uzasadnionej podstawy wyłączenia sędziego w niniejszej sprawie. Wniosku o wyłączenie sędziego nie uzasadnia bowiem prowadzenie przez niego sprawy z naruszeniem przepisów postępowania, czy wadliwe prowadzenie innej sprawy (por. postanowienie NSA z 6 sierpnia 2009 r., II OZ 648/09, publ. CBOiS). Powyższe przyczyny mogą być bowiem kwestionowane za pomocą przysługujących stronie środków odwoławczych wnoszonych w danej sprawie. Należy przy tym zauważyć, że - wbrew twierdzeniom Spółki - w sprawie I SA/Sz 5/16 skład sędziowski niewątpliwie miał możliwość zapoznania się z całym materiałem dowodowym zebranym w sprawie, bowiem brakujące akta sprawy wpłynęły do Sądu w przeddzień rozprawy, a zatem na naradzie przed rozprawą Sąd dysponował całością akt sprawy. Nadto, za bezzasadny należy uznać wniosek o wyłączenie sędziego WSA Anny Sokołowskiej, bowiem ogólnikowe twierdzenia wskazane we wniosku nie mogą wskazywać na stronniczość czy niesprawiedliwość wskazanego sędziego przy rozpoznaniu sprawy. Przyjęcie toku rozumowania Skarżącej prowadziłoby do uznania, że każdy sędzia orzekający w danym sądzie podlegałby wyłączeniu, gdy inny sędzia z jego sądu został wyłączony z orzekania w tej sprawie. Wszystkich sędziów danego sądu łączą bowiem pewne stosunki służbowe, czy koleżeńskie. Sędziowie objęci wnioskiem złożyli oświadczenia, że nie pozostają ze Skarżącą w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i nie zachodzą okoliczności, z powodu których zachodziłaby wątpliwość co do bezstronności sędziów przy orzekaniu w tej sprawie. Oświadczenia i ich prawdziwość nie budzą wątpliwości, zatem należało przyjąć, że w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy. Reasumując, Sąd stwierdził, że wniosek Skarżącej nie uzasadnia wyłączenia sędziów WSA: Nadziei Kaczmarczyk-Gawęckiej, Anny Sokołowskiej oraz Patrycji Joanny Suwaj, z mocy samego prawa (art. 18 p.p.s.a.) lub na wniosek (art. 19 p.p.s.a.), od rozpoznania sprawy. Należy również zaznaczyć, że w sprawie nie znajdzie zastosowania powołany przez Skarżącą wyrok Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2006 r. sygn. akt V KK 105/07, dotyczy on bowiem innego stanu faktycznego. W tym wyroku Sąd uznał, że branie udziału przez sędziego w rozpoznaniu sprawy, w której sąd przyjął w wyroku współudział określonej osoby w zachowaniu przestępnym, stanowiącym przedmiot później rozpatrywanej sprawy przeciwko tej osobie jako oskarżonej, stanowi zazwyczaj okoliczność wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.). Z powyższych względów, Sąd - na podstawie przepisów art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 18 i art. 19 p.p.s.a. - postanowił orzec, jak w sentencji.