I SA/Sz 451/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie umorzenia należnych odsetek za zwłokę oraz rozłożenia na raty zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2014 – 2015 wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący Z.K., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że nie posiada takich środków finansowych, które pozwoliłyby na opłacenie kosztów sądowych w sprawie. Powołał się na prowadzone wobec niego postępowania egzekucyjne. Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Obecnie pracuje jako magazynier w H. sp. z o.o. uzyskując dochód w wysokości [...] zł netto, jego żona otrzymuje wynagrodzenie w takiej samej wysokości ([...]). Na utrzymaniu małżonków pozostaje 15-letnia córka. Skarżący wskazał na zły stan zdrowia swej żony i konieczność jej pozostawania pod ścisłą opieką lekarską. Wskazał, że biorąc pod uwagę koszty utrzymania rodziny, nie jest w stanie odłożyć jakichkolwiek środków. Wyjaśnił, że korzysta z pomocy rodziny w zakresie ponoszenia kosztów wyżywienia i leczenia. Odnośnie do majątku Skarżący wskazał, że nie posiada nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności). Jedynym składnikiem majątku są zajęte już w toku egzekucji komorniczych udziały w spółce N. Sp. z o.o. Wskazał na samochód żony [...] o wartości [...] zł – zajęty przez komornika. Innych składników majątkowych nie wykazał. Wraz z wnioskiem przedłożył: - zestawienie kosztów utrzymania dziecka, - dokumenty potwierdzające ciążące na Skarżącym i jego żonie oraz innych podmiotach (H. spółka z o.o. w N. i H. spółka z o.o. spółka komandytowa w N.) zaległości pieniężne oraz podejmowane w stosunku do ww. podmiotów czynności w zakresie egzekucji, zabezpieczenia (k.30-46), - zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu skarżącego, - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie (faktury za energię, wodę, gaz), - zaświadczenie o stanie zdrowia żony skarżącego, W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów, skarżący przedłożył kopie następujących dokumentów: - zeznania podatkowe skarżącego PIT-36L za 2014 rok i 2015 rok oraz PIT-37 za 2015 rok, - zeznania podatkowe żony skarżącego PIT-37 za 2014 i 2015 rok oraz PIT-36L za 2014 rok, - wydruk z CEIDG z dnia 7 lipca br. potwierdzający zawieszenie od 15 czerwca 2015 r. działalności gospodarczej skarżącego pod firmą "K.", - zaświadczenie H. Spółka z o.o. Spółki komandytowej z siedzibą w N. z dnia 11 lipca br. o zatrudnieniu żony skarżącego od 12 kwietnia 2012r. na stanowisku pracownik administracyjny w wymiarze 1/1 oraz o wynagrodzeniu w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca br. w wysokości netto [...] zł, - zaświadczenie H. Spółka z o.o. Spółki komandytowej z siedzibą w N. z dnia 11 lipca br. o zatrudnieniu skarżącego od 16 kwietnia 2015 r. na stanowisku Magazynier oraz o wynagrodzeniu w okresie od 1 stycznia do 20 czerwca br. w wysokości [...] zł, - potwierdzenie zamknięcia rachunku bankowego Skarżącego w dniu 8 czerwca 2016 r., - decyzji Burmistrza N. z dnia 20 stycznia 2016 r. o odroczeniu terminu płatności zaległości w podatku od nieruchomości za 2015 r. w wysokości [...] zł na dzień 1 kwietnia 2016 r., - decyzji Burmistrza N.z dnia [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2014-2015. Skarżący oświadczył, że jego żona nie posiada rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega Skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, a także to, że Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie sprowadzających się do wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł, stwierdzić należy, że wniosek Skarżącego, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że trzyosobowa rodzina Skarżącego utrzymuje się z dochodów Skarżącego i jego żony w łącznej wysokości netto [...] zł (średnie wynagrodzenia z okresu styczeń-czerwiec br.) w związku z zatrudnieniem w H. Spółka z o.o. Spółka komandytowa w N. na stanowisku odpowiednio: magazynier i pracownik administracyjny. Prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza pod firmą "K." została zawieszona z dniem 15 czerwca 2015 r. Skarżący zaakcentował niskie dochody małżonków, prowadzone wobec nich postępowania egzekucyjne, stan zdrowia żony, utrzymanie 15 letniej córki oraz niezbędne korzystanie w takiej sytuacji z pomocy rodziny w zakresie kosztów utrzymania i wyżywienia. Wyjaśnił też, że w skład majątku rodziny wchodzą jedynie udziały w N. zajęte przez komornika oraz samochód o wartości [...] zł zajęty przez komornika. Należy jednak zwrócić uwagę, że z ustaleń poczynionych przez referendarza sądowego na podstawie akt sprawy oraz dodatkowych dokumentów uzyskanych z internetowej bazy KRS wynika, że Skarżący nie przedstawił kompletnych informacji o swoich możliwościach zarobkowych i płatniczych. Skarżący jest wspólnikiem H. Spółki z o.o. z siedzibą w N., ul. [...] (spółka zarejestrowana w KRS w dniu 28 października 2009 r.), posiada 60 udziałów o łącznej wysokości [...] zł i pełni w tej spółce funkcję prezesa zarządu. Z kolei żona Skarżącego posiada w tej Spółce 40 udziałów o łącznej wysokości [...]zł. Jako przedmiot działalności Spółki wskazano, min. sprzedaż hurtową drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego. Wspomniana Spółka z o.o. jest z kolei komplementariuszem H. Spółki z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w N. przy ul. [...] (spółka zarejestrowana w KRS w dniu 6 stycznia 2010 r.), w której skarżący i jego żona są komandytariuszami; małżonkowie wnieśli do spółki wkłady w wysokościach odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Żona pełni w tej Spółce funkcję prokurenta. Przedmiot działalności spółki komandytowej jest tożsamy z przedmiotem działalności spółki z o.o. Takich okoliczności Skarżący nie podał w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając ww. dane, referendarz sądowy w wezwaniu z dnia 17 czerwca 2016 r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia zeznania podatkowego za ostatnie dwa lata dotyczące również dochodów z tytułu wszystkich posiadanych udziałów/wkładów w spółkach prawa handlowego, w tym we wskazanych wyżej dwóch spółkach, zarówno w odniesieniu do skarżącego jak i jego żony. Z przedłożonych zeznań PIT-37, PIT-36L za 2014 i 2015 rok wynika, że Skarżący zadeklarował przychody z prowadzonej uprzednio działalności gospodarczej w wysokości przekraczającej [...]zł (strata [...] zł) - za 2014 rok i [...] zł (strata [...]zł) za 2015 rok oraz dochody ze stosunku pracy [...] zł - za 2015 rok. Z kolei żona skarżącego zadeklarowała za 2014 rok przychód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł (strata [...]zł) i dochód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł (za 2014 rok) i [...] zł (za 2015 rok). Z przedłożonych dokumentów nie wynika jednak czy i jakie dochody skarżący i jego żona otrzymali w ostatnich dwóch latach z tytułu dywidend i innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, w których posiadają wkłady i udziały. Skarżący nie złożyli w tym zakresie żadnych wyjaśnień, czy dokumentów (chociażby informacje CIT-7 o wysokości pobranego podatku dochodowego od dochodów z dywidend oraz innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych). Takie braki uniemożliwiają ocenę możliwości płatniczych w sprawie. Wbrew wezwaniu Skarżący nie przedłożył też decyzji ustalającej jemu i żonie zobowiązania w zakresie podatków lokalnych za 2015 i 2016, zatem nie sposób zweryfikować oświadczenia o braku jakichkolwiek składników majątkowych, co uniemożliwia ocenę stanu majątkowego skarżącego i jego żony oraz ewentualnych możliwości wykorzystania tego majątku w celu uzyskania dochodu. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż Skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. W przedłożonej dokumentacji mającej potwierdzić zasadność wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych znajduje się wiele istotnych luk, w tej sytuacji nie jest do końca jasna ani wysokość dochodów Skarżącego i jego żony (środków jakimi obracają), ani stan majątkowy małżonków. W takiej sytuacji nie sposób też ocenić jaki wpływ na możliwości płatnicze Skarżącego w sprawie ma wpływ prowadzone w stosunku do niego i jego żony, solidarnie z H. spółką z o.o. Spółką Komandytową postępowania egzekucyjne, na łączną kwotę przekraczającą [...] zł. Podkreślić jeszcze należy, że stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Obowiązek ten wynika z faktu wyjątkowego charakteru instytucji prawa pomocy, co już wyżej zostało powiedziane. Powołana wyżej regulacja art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wyraźnie też wskazuje, że to ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien wykazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Nie mogą to być jednak tylko wybiórcze dane wykazujące złą kondycję finansową, ale wszelkie okoliczności odzwierciedlające w sposób obiektywny możliwości płatnicze wnioskodawcy. Nie ulega wątpliwości, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Referendarz sądowy, na podstawie zebranych w sprawie materiałów nie jest w stanie wystarczająco stwierdzić, że Skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu majątkowego, wszystkich źródeł i wysokości dochodów rodziny i ich możliwości zarobkowych będzie można ustalić, czy Skarżący ma realne możliwości, aby samodzielnie (z własnych dochodów, oszczędności) czy przy pomocy małżonki ponieść koszty sądowe. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.