I SA/Sz 454/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2009 r. wniosku Z. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r. p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Skarżący Z. L., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełnił, składając urzędowy formularz PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie uzyskuje dochodu. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego, przejętego po rodzicach, o pow. [...] ha fizycznych, w skład którego wchodzą łąki kl. IV i grunty rolne kl. VI, położone w strefie o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarżący podał, że dochodowość powyższego gospodarstwa w skali roku kształtuje się w granicach [...] zł rocznie. Ponadto wyjaśnił, że jak dotychczas, majątek ten nie był wykorzystywany do produkcji rolnej z różnych przyczyn rodzinnych. Dopiero w chwili obecnej, po śmierci rodziców, skarżący ma zamiar zagospodarować powyższe grunty, rozpocząć produkcję lub w inny sposób zarabiać na życie. Skarżący wykazał, że jest współwłaścicielem samochodu dostawczego marki L. o ładowności [...] kg, rok produkcji 1996 r., uszkodzonego (pęknięta rama), podając, że nie ma środków pieniężnych na jego naprawę. Skarżący jest także współwłaścicielem samochodu osobowego marki M. rok produkcji [...] . Innego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) nie wykazał. Ponadto we wniosku wskazano na egzekucję komorniczą prowadzoną na kwotę [...] zł (sygn. akt V KMP 559/09). W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący nie wymienił żadnych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym ( ... ) (art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a), jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte w ww. wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodu lub stanu rodzinnego ( art. 255 ww. ustawy ). W związku z powyższym uprawnieniem, referendarz sądowy wezwaniem z dnia 23 lipca 2009r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów, potwierdzających przedstawioną sytuację oraz uzupełniających dane, tj. - dodatkowego oświadczenia skarżącego o źródłach finansowania jego utrzymania i wysokości środków pieniężnych, którymi dysponuje w miesiącu, czy źródło to stanowi wyłącznie dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...] zł rocznie, czy skarżący uzyskuje środki pieniężne od innych osób, instytucji, - czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jaki ustrój majątkowy istnieje między małżonkami (jeśli rozdzielność majątkowa należało przedłożyć odpis aktu notarialnego), czy wraz ze skarżącym zamieszkują inne osoby (czy są to członkowie rodziny, np. żona, dzieci), czy partycypują one w kosztach utrzymania mieszkania, gospodarstwa rolnego, - wykazu ponoszonych przez skarżącego miesięcznie koniecznych wydatków na utrzymanie oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, - zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potwierdzającego czy skarżący otrzymał w latach 2007-2009 dopłaty do gruntów rolnych, - zaświadczenia z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący korzystał w roku 2008 i od początku 2009 r. z pomocy społecznej lub ubiega się o jej przyznanie, - dokumentów potwierdzających prowadzenie w stosunku do skarżącego skutecznej egzekucji komorniczej oraz etapu tego postępowania, - wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu od 22 kwietnia 2009 r. do 22 lipca 2009 r., - zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, iż skarżący jest osobą bezrobotną i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, jeśli skarżący jest wyłącznie rolnikiem dokumentu potwierdzającego tę okoliczność, - odpisu rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2008 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, ewentualnie zaświadczenia z urzędu skarbowego, iż skarżący w 2008 r. nie osiągnął dochodu podlegającego opodatkowaniu, w terminie 10 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Z. L. wykonując powyższe zobowiązanie, przesyłką nadaną w urzędzie pocztowym w dniu 7 września 2009 r., nadesłał oświadczenie, w którym wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej we własnym imieniu, nie pozostaje też zatrudniony jako pracownik najemny, nie uzyskuje także dochodów od innych osób i nie otrzymuje pomocy od żadnych instytucji (zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z 24 sierpnia 2009 r. – k. 32). Ponadto oświadczył, iż ma brata za granicą, do którego jeździ i wykonuje prace zlecone w jego zastępstwie, a zarobione tam środki skarżący odkłada na cały rok na życie. Ostatnio jednak brat skarżącego ma mało zleceń, a skarżący nie ma już oszczędności. Odnośnie stanu rodzinnego wnioskodawca wyjaśnił, że nie jest żonaty, jest osobą samotną, sam prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżący przedstawił wykaz wydatków na utrzymanie wynoszących miesięcznie razem [...] zł, w którym wymienił: - składkę KRUS, płatną kwartalnie w kwocie [...] zł ([...] zł miesięcznie), wskazując, iż zalega za III kwartał, - podatek od gospodarstwa rolnego w kwocie [...] zł miesięcznie, - opłatę za wodę w kwocie[...] zł miesięcznie, - opłatę za energię elektryczną w kwocie [...] zł miesięcznie, udokumentowana fakturą VAT z dnia 20 maja 2009 r. - wydatki na żywność i leki w kwocie [...] zł, - wydatki na samochód [...] zł. Skarżący nie przedłożył odpisów PIT za 2008 r., ani zaświadczenia z urzędu skarbowego oświadczając jedynie, iż nie składał rocznego zeznania z uwagi na brak dochodów. Odnośnie egzekucji komorniczej przedstawił wystawione w dniu 19 sierpnia 2009 r. przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym wezwanie do zapłaty należności w kwocie [...] zł z tytułu alimentów wypłaconych przez Fundusz Alimentacyjny na rzecz wierzyciela J. O. ([...]) zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 28 maja 2003 r. sygn. akt III RC 89/03. (k. 34). Przedłożył także zaświadczenie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Biura Powiatu z dnia 25 sierpnia 2009 r., w którym zaświadcza się, że skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych oraz pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych o niekorzystnych warunkach za rok 2008, natomiast w latach 2007 i 2009 nie otrzymał żadnej z ww. płatności. (k. 33) Skarżący, pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu od 22 kwietnia 2009 r. do 22 lipca 2009 r. (nie oświadczył też, iż rachunków takich nie posiada), zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, potwierdzającego, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzającego, iż w 2008 r. nie osiągnął dochodów podlegających opodatkowaniu. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Mając powyższe na uwadze uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał w sposób rzetelny, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wystąpiły w stosunku do jego osoby. Na obecnym etapie postępowania, skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego w wysokości [...] zł (stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że ze względu na to, iż złożony formularz PPF nie został wypełniony w sposób prawidłowy, albowiem w istotne dla rozstrzygnięcia sprawy rubryki nie została wpisana żadna treść (skarżący wykreślił większość rubryk). W związku z tym oświadczenie o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach wzbudziło wątpliwości co do jego kompletności i okazało się niewystarczające do dokonania jednoznacznej oceny możliwości płatniczych skarżącego. Dlatego też został skarżący wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń, a także nadesłania określonych dokumentów. Należy w tym miejscu przypomnieć, iż wnioskodawca – na którym spoczywa obowiązek wykazania uprawnienia do skorzystania z prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić możliwie wyczerpującej odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione, winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Skarżący, wykonując wezwanie z dnia 23 lipca 2009 r. nie dochował powyższych warunków – nie złożył pełnych wyjaśnień i nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów, przekonujących o jego złej sytuacji finansowej. Według podanych informacji skarżący ponosi wydatki w wysokości [...] zł miesięcznie, związane z koniecznym utrzymaniem, jednak brak jest informacji na temat wysokości środków pieniężnych jakimi dysponuje i finansuje te wydatki. Wprawdzie skarżący wyjaśnił, iż uzyskuje okresowo dochód z prac wykonywanych za granicą, z czego pochodzą jego oszczędności, ale nie podając choćby w przybliżonej wysokości tego dochodu, uniemożliwił dokonanie oceny czy poniesienie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek dla jego utrzymania. Ponadto, ze złożonego oświadczenia wynika, iż jest właścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochodowość – jak podaje - kształtuje się w granicach [...] zł rocznie. Jednakże z treści pozostałych oświadczeń (o tym, że dopiero zamierza wprowadzić tam produkcję rolną lub inną), należy wnioskować, iż nie jest to dochód realnie uzyskiwany z tego źródła. Zatem nie można dokonać prostego jego przeliczenia na dochód miesięczny skarżącego, z którego ponosi on swoje uzasadnione wydatki. Nie jest również możliwe zweryfikowanie twierdzenia skarżącego, iż w chwili obecnej nie posiada żadnych oszczędności, ponieważ skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego ani też w treści swojego oświadczenia o oszczędnościach nie zawarł żadnego wyjaśnienia w tym zakresie (co do braku tych rachunków). Skarżący nie udokumentował także faktu, iż w roku ubiegłym nie osiągnął dochodu podlegającego opodatkowaniu, nie przedkładając zaświadczenia z urzędu skarbowego ani też nie potwierdził, czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna (brak zaświadczenia urzędu pracy). Wyżej wspomniane braki nie pozwalają na pozytywne załatwienie złożonego wniosku, bowiem skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, pomimo tego, iż w treści wezwania był pouczony o konsekwencjach niewykonania w sposób należyty wezwania. Przedstawia tylko takie dane, które mają świadczyć o złej sytuacji finansowej. Ponadto, na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, iż w niniejszej sprawie skarżący dwukrotnie, zgodnie ze swoją prośbą, uzyskał przedłużenie terminu do wykonania nałożonego zobowiązania, pomimo tego, iż uzyskanie żądanych od niego dokumentów nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow.[...] ha, z którego – jak sam podaje – ma zamiar uzyskiwać dochody w postaci produkcji rolnej, a jak wynika ze złożonych dokumentów, w chwili obecnej korzysta już z dopłat unijnych. Posiada też na współwłasność środki transportu. Ponadto podał, że ma brata pracującego za granicą, któremu, gdy zachodzi taka potrzeba pomaga w jego pracach tam zleconych, otrzymując za to dodatkowe środki pieniężne, z których gromadzi oszczędności. W tej sytuacji należy uznać, że skarżący ma możliwość zarobkowania lub też uzyskania środków pieniężnych w formie pożyczki od brata. W związku z powyższym również z tego powodu należy uznać, iż skarżący jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, uiścić kwotę 100 złotych tytułem wpisu sądowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.