I SA/Sz 46/17

Dnia 16 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "J[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego WSA [...] z dnia 16 marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 28 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej za październik 2011 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. [...] " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą [...] (dalej: "skarżąca", "spółka"), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca podała, że prowadzi działalność usługową związaną z administracyjną obsługą biura. Uzasadniając swój wniosek, spółka wskazała, że od 2004 r. prowadziła działalność gospodarczą w szerokim zakresie, zatrudniała pracowników, zapewniała podmiotom możliwość realizacji wskazanych i zleconych prac, dokonywała rozliczeń z instytucjami o charakterze publicznym (przekazała na zobowiązania publicznoprawne kwotę ok. [...] zł). Obecnie nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania dochodów, od połowy 2014 r. nie zatrudnia pracowników, nie realizuje kontraktów handlowych, nie posiada żadnych środków trwałych, urządzeń biurowych, nie ponosi wydatków związanych z zapłatą za media, nie dysponuje oszczędnościami, nie ma możliwości korzystania z zajętych rachunków bankowych, co powoduje, że nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od wniesionej skargi. Skarżąca wyłącznie składa deklaracje podatkowe i wykonuje czynności związane z obowiązkami o charakterze sprawozdawczym, zaś jedyną osobą zajmującą się sprawami spółki jest prezes zarządu, którego działania zmierzają do zakończenia spraw spółki i odzyskania dobrego imienia, ale także wierzytelności spółki (zapłata za zaległe faktury sprzedaży, zwrot środków wydanych na zakup usług i towarów), które są jedynym źródłem pozyskania środków finansowych. Na wydatki realizowane przez spółkę składają się tylko: spłata rat kredytu w kwocie [...] zł (obecnie z uwagi na brak środków spłacane przez poręczyciela), opłaty dotyczące składanych i sporządzanych dokumentów (KRS, US, statystyka), pozostałe opłaty związane z funkcjonowaniem spółki w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Spółka wyjaśniła także, że uwidoczniona w bilansie za 2015 r. w pozycji "budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej" kwota [...] zł, to wartość wydatków remontowych poniesionych na nieruchomość, stanowiącą własność osoby trzeciej, które będą wykazywane aż do czasu całkowitego umorzenia. Zdaniem skarżącej, do opisanej sytuacji przyczyniły się szkodliwe działania określonych organów, związane z prowadzonymi postępowaniami karnymi, kontrolnymi, podatkowymi, sądowymi (przed WSA i NSA) w zakresie podatku VAT i akcyzy, zabezpieczenia majątku, postępowania egzekucyjne. Wskazano także na okoliczności związane z zasadnością skargi w przedmiocie opłaty paliwowej. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł; nie posiada środków trwałych, za ostatni rok (2015) osiągnęła stratę w wysokości "- [...] zł". Do wniosku dołączono: 1) kopię deklaracji CIT-8 za okres od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. (przychody 0,00 zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł); 2) kopie trzech deklaracji VAT-7k za II, III, IV kwartał 2016 r.; 3) bilans za okres od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. (aktywa trwałe [...] zł, aktywa obrotowe [...] zł, środki pieniężne i inne aktywa pieniężne [...] zł, należności krótkoterminowe [...] zł, kapitał własny [...] zł, zobowiązania [...] zł); 4) kopię rachunku zysków i strat za okres od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. (przychody na dzień 31.12.2015 r. - 0,00 zł); 5) zawiadomienie o wszczęciu procedury windykacyjnej, monit – informacja o zaległości z Idea Bank; 6) kopie dwóch zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego z 23.12.2016 r. i 21.12.2016 r. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2017 r., spółka dodatkowo przedłożyła następujące dokumenty: 1. kopię rachunku wyników za okres od 01.01.2016 r. do 30.06.2016 r. (z wykazaną stratą podatkową w kwocie [...] zł); 2. zestawienie obrotów i sald na kontach: amortyzacja, pozostałe odsetki i opłaty, odsetki zapłacone, usługi bankowe, pozostałe przychody operacyjne, na dzień 30.06.2016 r.; 3. zawiadomienie z dnia 13 lutego 2017 r. firmy windykacyjnej o windykacji bezpośredniej zaległości z tytułu raty kredytu w kwocie [...] zł, zaciągniętego w Idea Banku; 4. kopię pierwszej strony urzędowego formularza PPPr z 5.10.2015 r. oraz pierwszej strony odpisu postanowienia referendarza sądowego WSA w Szczecinie z dnia 9 listopada 2015 r., zwalniającego spółkę od wpisu od skargi; 5. informację prezesa zarządu o stanie środków pieniężnych w kasie oraz o wydatkach za listopad 2016 r. grudzień 2016 r., styczeń 2017 r., a także na dzień 13 lutego 2017 r.; 6. kopię deklaracji VAT-7k za I kwartał 2016 r.; 7. zestawienie stanu należności i zobowiązań na dzień 13 lutego 2017 r. (zobowiązania spółki z tytułu podatku akcyzowego, opłaty paliwowej, kredytu bankowego w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki, należności od kontrahentów w kwocie [...] zł plus odsetki); 8. kopię zawiadomienia spółki - wierzyciela o bezskutecznej licytacji u dłużnika z 19.08.2016 r.; 9. harmonogram spłat kredytu; 10. zawiadomienie z banku Credit Agricole z 10.01.2017 r. o saldzie rachunku na dzień 31.12.2016 r. wynoszącym kwotę ujemną [...] zł; 11. kopie wypisu z aktu notarialnego – Protokół nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z 23.10.2009 r., w tym m.in. "Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością". Ponadto, spółka oświadczyła, że dokumentacja za rok 2016 r. zgodna z wymogami ustawy o rachunkowości zostanie sporządzona na koniec marca 2017 r., wskazując, że usługa w tym zakresie jest odpłatna i konieczne staje się dysponowanie środkami finansowymi na zapłatę. Wskazano także, że dopłaty wspólników nie miały miejsca. Straszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 marca 2017 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżąca, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazała w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. Przede wszystkim dostrzeżono, że spółka nie wywiązała się z nałożonego na nią zobowiązania i nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych, obejmujących jej sytuację finansową i stan majątkowy w drugim półroczu 2016 r. Zwrócono także uwagę na okoliczność, że skarżąca spłaca raty kredytów, kontynuuje działalność, zaś szeroki zakres działalności świadczy o możliwości podejmowania działań w celu zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Wskazano także na możliwość pozyskania przez spółkę dopłat od wspólników. Podane we wniosku i wynikające z nadesłanych dokumentów dane (dotyczące wcześniejszych okresów, tj. do dnia 30.06.2016 r.) i okoliczności (postępowania karne, kontrolne, podatkowe, egzekucyjne) oceniono jako niewystarczające dla przyznania spółce prawa pomocy. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia. W szerokim uzasadnieniu sprzeciwu spółka podjęła polemikę z uzasadnieniem rozstrzygnięcia, nie zgadzając się z twierdzeniem starszego referendarza sądowego, co do niewykazania na podstawie nadesłanych dokumentów sytuacji finansowej i majątkowej, faktu nieuzyskiwania i braku możliwości uzyskiwania przychodów. Zdaniem autora sprzeciwu, spółka przedłożyła wszelkie wymagane dokumenty znajdujące się w jej posiadaniu, zaś referendarz sądowy nie wskazał, jakie inne dokumenty stanowiłyby materiał należycie potwierdzający jej sytuację finansową. Wskazano na przekazane cztery deklaracje podatkowe dla podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2016 r., które określają wysokość sprzedaży i zakupów oraz wysokość ewentualnego podatku do zapłaty. Wskazano też na brak obowiązku po stronie spółki składania deklaracji CIT-2 w trakcie roku podatkowego, a także, iż na dzień wydania zaskarżonego postanowienia nie upłynął jeszcze termin na złożenie deklaracji rocznej, która – w ocenie strony - stanowiłby dowód na brak przychodów w roku 2016. Odnośnie braku wyciągu z ksiąg podatkowych spółka podniosła, że brak przychodów oznacza brak wpisów w ewidencjach i rejestrach (wpisy to "zero"), zaś termin na przygotowanie dokumentów rozliczeniowych, przygotowanie dokumentów księgowych i sporządzenie sprawozdania finansowego mijał z końcem marca. Spółka oświadczyła w tym kontekście, że nie posiada programu księgowego i nie zatrudnia pracowników w celu jego obsługi, współpracę z biurem księgowym zakończyła w czerwcu 2016 r. Według spółki nie jest zgodne ze stanem faktycznym twierdzenie co do tego, że nie udokumentowano faktu spłaty rat kredytu przez poręczyciela, skoro informacje w tym zakresie i dokumenty zostały przekazane sądowi w roku 2015. W ocenie spółki nie ustalono ostatecznie czy raty kredytu spłaca poręczyciel czy są spłacane ze środków stanowiących zabezpieczenie/gwarancję spłaty a przekazanych poręczycielowi. Podniesiono także, że nie jest możliwym uzyskiwanie przychodów przez osobę prawną bez zatrudnienia pracowników, który to fakt jest znany sądowi od ponad 2 lat. Wskazano na okoliczność prowadzonych postępowań egzekucyjnych oraz istnienia zajęć majątku, uniemożliwiających uzyskanie środków w formie pożyczki czy kredytu. Zdaniem spółki nieprawidłowa jest również opinia starszego referendarza sądowego odnośnie możliwości pozyskania dopłat czy pożyczki od wspólników, gdyż wymaga to podjęcia uchwały przez wspólników i dysponowania przez nich środkami finansowymi. W kwestii niewykazania okoliczności rozwiązania, zawieszenia działalności, ogłoszenia upadłości przez spółkę, wskazano, że brak majątku i środków finansowych uniemożliwia spłatę długów i skuteczne przeprowadzenie likwidacji lub upadłości spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem przez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że Spółka nie wykazała, że nie ma obecnie, czy też nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Prawidłowo rozpoznający wniosek starszy referendarz sądowy zwrócił uwagę, że Spółka przedstawiając swoją sytuację finansową, bazuje na dokumentach dotyczących 2015 r. oraz okresu do czerwca 2016 r., które mają świadczyć o braku majątku, przychodów, środków pieniężnych. Dokumenty te nie mogą być podstawą ustaleń dotyczących bieżącego położenia Spółki, najbardziej miarodajnego z punktu widzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie Spółka podnosi, że przedstawiła zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2015, bo dotyczy ono okresu rozliczeniowego już zakończonego. Zeznanie zaś za rok 2016, złożone zostało w terminie ustawowym, ale postanowienie referendarza wydane zostało 16 marca 2017 r., a więc na 14 dni przed upływem terminu do założenia zeznania za rok ubiegły. Zauważyć jednak należy, że Spółka wnosząc sprzeciw pismem z 12 kwietnia 2017 r., mogła już dołączyć aktualne (za 2016 r.) zeznanie podatkowe, czego jednak nie uczyniła. Odnosząc się natomiast do podnoszonego przez Stronę faktu prowadzonych postępowań egzekucyjnych Sąd wskazuje, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla Spółki skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak przyjęto w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy niezbędne jest dokonanie analizy przebiegu zmian sytuacji finansowej Spółki, która pozwoli ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. W niniejszej sprawie, z uwagi na brak pełnych danych, dokonanie takiej analizy nie jest możliwe. Nadto, wskazać należy, iż w toku postępowania egzekucyjnego istnieje możliwość złożenia wniosku o zwolnienie spod zajęcia rachunku bankowego, co mogłoby umożliwić dalsze korzystanie z tych rachunków. Spółka nie wykazała, że starała się odzyskać konta bankowe w celu prowadzenia działalności i poprawy swojej sytuacji finansowej. W niniejszej sprawie, Spółka nie wykazała również, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, nie wszczęła postępowania upadłościowego, czy naprawczego. Pozostawanie w obrocie prawnym, jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Nie ma więc podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Trafnie wskazał starszy referendarz sądowy, że o braku przychodów nie mogą świadczyć zerowe deklaracje VAT-7k za 2016 r., gdyż jest oczywiste, że Spółka mogła uzyskiwać środki pieniężne wykonując czynności nieopodatkowane podatkiem VAT, zwłaszcza uwzględniając szeroki zakres działalności Skarżącej, wynikający z zapisów KRS, jak i z umowy spółki. Spółka nie przedłożyła także żadnych dokumentów (np. bilansu za cały 2016 r.) potwierdzających, że obecnie nie jest właścicielem żadnych już środków trwałych. Istotnym jest również, na co słusznie wskazywał starszy referendarz sądowy, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). W niniejszej sprawie, Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Powyższej oceny nie zmienia argumentacja zawarta w sprzeciwie, że powyższe wymaga podjęcia uchwały wspólników (brak uchwały) i przede wszystkim dysponowania przez wspólników środkami finansowymi. Sąd zauważa, że wspólnicy, decyzją których Spółka powstała, nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Nie można bowiem stosując prawo pomocy, chronić czy wzbogacać majątku osób prywatnych. W ocenie Sądu, Skarżąca nie wykazała, że podjęła wszystkie możliwe działania celem chociażby częściowego pokrycia kosztów wszczętego przez nią postępowania sądowego. Skoro zatem to Skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku się nie wywiązała, a fakt ten nie został w sposób skuteczny zakwestionowany, to należy uznać, że konkluzja starszego referendarza sądowego o nienależytym udokumentowaniu swojej sytuacji finansowej i tym samym, niespełnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była prawidłowa. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych. Stanowiska referendarza zajętego w zaskarżonym postanowieniu nie podważa również argumentacja podniesiona przez stronę w sprzeciwie, stanowiąca w istocie polemikę z oceną wyrażoną w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł, jak w postanowieniu.