I SA/Sz 472/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem i dotacji niewykorzystanej na realizację zadania w okresie od [...] r. do [...] r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Stowarzyszenie kultury fizycznej pod nazwą [...] z siedzibą w D. (dalej: stowarzyszenie) w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w kwocie [...]zł, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku stowarzyszenie wskazało, że nie posiada środków finansowych i nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi. Wskazało, że jedynym źródłem dochodów jest dotacja celowa udzielania na sfinansowanie działalności w okresach półrocznych. Na dzień złożenia wniosku stowarzyszenie nie posiada żadnych środków pieniężnych umożliwiających uiszczenie wpisu od skargi. Jedyny majątek stowarzyszenia to samochód [...] o wartości [...] zł. Stan środków pieniężnych na wskazanych dwóch rachunkach bankowych wynosił na koniec czerwca [...] zł. Stowarzyszenie wykazało za ostatni rok stratę w wysokości [...] zł. Wraz z wnioskiem złożyło: zaświadczenie [...] w B. z dnia [...] r. potwierdzające, że stan rachunku bankowego stowarzyszenia na dzień [...] r. wynosił [...] zł; zaświadczenie [...] z dnia [...]. potwierdzające, że stan środków na rachunku bankowym spółki wynosił w dniu [...] r. [...] zł; bilans stowarzyszenia na dzień [...] r., w którym wskazano na fundusz własny: (-)[...] zł, fundusz statutowy [...] zł, strata z lat ubiegłych (-)[...] zł, stratę netto (-)[...] zł, zobowiązania krótkoterminowe [...] zł; aktywa obrotowe – należności krótkoterminowe o wartości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego stowarzyszenie złożyło: Dodatkowo stowarzyszenie nadesłało: - zaświadczenie [...] z dnia [...] r. potwierdzające, że w okresie od dnia 1 lipca do 31 lipca br. nie przeprowadzono operacji finansowych na rachunku stowarzyszenia oraz wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez ww. bank za kwiecień, maj i czerwiec b.r. – brak operacji finansowych - ze stanem środków na koniec miesiąca odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł; - zaświadczenie [...] potwierdzające, że na rachunku bankowym stowarzyszenia prowadzonym przez ww. bank w lipcu br. nie wystąpiły obroty; stan rachunku na koniec lipca br. wynosił [...] zł; wraz z wyciągiem z ww. rachunku za okres od kwietnia do czerwca br.- suma obrotów [...] zł; - bilans stowarzyszenia na dzień [...]. i [...]. (niepodpisany), - ewidencja środków w kasie za okres: od 1 do 30 kwietnia br. (saldo otwarcia [...] zł, przychód: [...] zł, rozchód [...] zł), od 1 do 31 maja br. saldo otwarcia [...] zł (przychód [...] zł, rozchód [...] zł, saldo [...] zł), od 1 do 30 czerwca br. (przychód [...] zł, rozchód [...] zł, saldo [...] zł), od 1 do 31 lipca br. (przychód [...] zł rozchód [...] zł, saldo [...] zł), - status skarżącego stowarzyszenia: [...] w D.. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy wskazać należy, co następuje. Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, konstytucyjnego prawa do sądu. Przy czym gwarantowane ww. prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. I tak, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych w celu dochodzenia swoich praw nastąpiłoby kosztem jego koniecznego utrzymania, zagroziłoby jego podstawowemu bytowi. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w przepisie zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy podkreślić, że z brzmienia art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2014 r. sygn. akt I FZ 147/14 – wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie podnosi się ponadto, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. Rozważając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy należy wziąć pod uwagę, że stowarzyszenia zobowiązane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Statut skarżącego stowarzyszenia przewiduje, że jest ono organizacją powołaną do rozwoju kultury fizycznej (§2 statutu). Należy zwrócić uwagę, wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że na fundusze Stowarzyszenia składają się (§ 31 pkt 2 statutu) nie tylko dotacje rady miasta i innych instytucji, organizacji i fundacji; ale nadto wpływy z wpisowego i składek członkowskich; darowizny, wpływy z działalności statutowej Klubu, wpływy z działalności gospodarczej Klubu. Wskazać należy, że koszty prowadzonej działalności obejmują również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Wszczynanie postępowań na drodze sądowej – związanych z prowadzoną działalnością – wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na koszty sądowe. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w wart. 199 p.p.s.a. i przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym na publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (por. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r., sygn. akt I FZ [...], z [...] r. sygn. akt I FZ [...], z [...] r. sygn. akt II OZX [...]). Wniosek skarżącego stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie wykazało ono, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Aktualnie stowarzyszenie jest zobowiązane do uiszczenia w czterech zawisłych przed WSA w Szczecinie sprawach z jego skarg, kwoty łącznie [...] zł (w sprawach o sygn. akt I SA/Sz [...] – I SA/Sz [...]). W przedmiotowej sprawie stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy wynika, że stowarzyszenie jest aktywnym podmiotem; w znajdującym się w aktach odpisie aktualnym z Rejestru Stowarzyszeń KRS z dnia [...] r. brak jest wpisów dotyczących postępowania upadłościowego, czy postępowania układowego. Takie dane nie wynikają również z danych dostępnych na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości (KRS online) w dniu wydania niniejszego postanowienia. Stowarzyszenie nie posiada aktualnie statusu organizacji pożytku publicznego. Z kolei analiza zgromadzonych dokumentów (wyciągi bankowe, ewidencja środków pieniężnych w kasie stowarzyszenia) prowadzi do wniosku, że stowarzyszenie prowadzi finansowe rozliczenia za pośrednictwem kasy stowarzyszenia. Przedstawione wydruki wskazują, iż stowarzyszenie otrzymuje doraźne zasilenia stanu kasy gotówką poprzez tzw. "wpłaty własne" oraz wpłaty z banku, w kwotach zbliżonych do należnych w ww. sprawach opłat sądowych. Przykładowo wskazać można na wpłaty: z dnia 4 czerwca br. [...] zł - wpłata z banku; 15 czerwca br. [...] zł - wpłata własna; 20 czerwca br. [...] zł - wpłata własna; 29 czerwca br. [...] zł – wpłata własna. Środki te zostały przeznaczone na bieżące wydatki, stypendia, sprzęt sportowy. Wskazać należy, Stowarzyszenie powinno wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki czy to w formie składek członkowskich, czy też podjęcia działalności zarobkowej. Zaakcentować należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Skarb Państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych spowodowałoby, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana byłaby ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Z powyższych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.