I SA/Sz 475/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi S. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 262/06 oddala skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 9 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 262/06 oddalił skargę S.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. Wyrok ten wraz z uzasadnieniem doręczono w dniu 12 czerwca 2007 r. pełnomocnikowi skarżącej - doradcy podatkowemu R.K., którego pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącej znajdowało się w aktach administracyjnych sprawy. Strona skorzystała z prawa zaskarżenia powyższego wyroku i w dniu 16 lipca 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wpłynęła skarga kasacyjna sporządzona i podpisana przez R.K. W związku z tym, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 listopada 2007 r. zwrócił skargę kasacyjną Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie celem uzupełnienia jej braków formalnych, Sąd ten wezwał R.K. do przedłożenia pełnomocnictwa udzielonego jemu przez S.S. obejmującego umocowanie do sporządzenia skargi kasacyjnej oraz reprezentowania jej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W wykonaniu tego wezwania, R.K. nadesłał kserokopię udzielonego jemu pełnomocnictwa "do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 9 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 262/06". Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę kasacyjną sporządzoną przez R.K. uznając, że przedłożone pełnomocnictwo nie czyni zadość wymogom wskazanym w wezwaniu. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, R.K. wniósł zażalenie, nadsyłając w jego uzupełnieniu odpis pełnomocnictwa udzielonego jemu w dniu 10 stycznia 2005 r. przez S.S., do reprezentowania jej "w postępowaniu podatkowym przed organami podatkowymi, egzekucyjnymi oraz przed sądami administracyjnymi w sprawach dotyczących jej zobowiązań", które to pełnomocnictwo zostało wcześniej dołączone do akt administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając zażalenie, postanowieniem z dnia 12 maja 2008 r. sygn. akt II FZ 35/08 oddalił je, uznając - podobnie jak Sąd I instancji - iż nie uzupełniono braków formalnych skargi kasacyjnej, poprzez przedłożenie właściwego pełnomocnictwa. S.S. w dniu 1 września 2008 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę o wznowienie postępowania sądowego. Jako przesłankę wznowienia postępowania sądowego skarżąca wskazała brak należytej reprezentacji (art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który - jej zdaniem - miał miejsce w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. W uzasadnieniu wniosku, na wstępie, skarżąca powołała się na rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w postanowieniu z dnia 12 maja 2008 r., w ocenie skarżącej, ostatecznie przesądził o tym, że R.K. nie był prawidłowo umocowany do występowania w jej imieniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto, skarżąca uznała, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie doszło do uchybienia przepisowi art. 37 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym przy pierwszej czynności procesowej pełnomocnik winien dołączyć pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy, w ten sposób, że Sąd ten nie zobowiązał pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez przedłożenie właściwego pełnomocnictwa (art. 46 § 3 i art. 49 § 1 ustawy). A, ponieważ wymagane pełnomocnictwo nie zostało dołączone do akt sądowych, skarżąca uznała, że przed tym Sądem nie została wyjaśniona kwestia prawidłowości umocowania R.K. do występowania w jej imieniu i doszło do rozpoznania skargi sporządzonej i wniesionej przez osobę nieuprawnioną do reprezentowania jej przed Sądem I instancji. W konkluzji wniosku skarżąca podała, że o podstawie wznowienia postępowania dowiedziała się w dniu 4 września 2008 r., tj. w dniu w którym R.K. poinformował ją o oddaleniu zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 stycznia 2008 r. odrzucającego skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 270 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w przypadkach przewidzianych w dziale dotyczącym wznowienia postępowania (Dział VII ustawy), można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Żądanie to dopuszczalne jest wówczas, gdy zostanie wniesione przez uprawniony podmiot, opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 271), i wniesiono je z zachowaniem terminu ustawowego (art. 277). Skarga o wznowienie postępowania powinna spełniać nie tylko wymogi każdego pisma procesowego. Dodatkowo, musi zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. W rozpatrywanej sprawie skarżąca domagała się wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 262/06 oddalającym jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. Sąd, wstępnie badając dopuszczalność wznowienia postępowania, uznał że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, gdyż w treści wniosku strona wprost powołała się na przesłankę wskazaną w art. 271 pkt 2 ustawy, tj. brak należytej reprezentacji, oraz że został dochowany termin do wniesienia niniejszej skargi. Stosownie bowiem do przepisu art. 277 ustawy, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. A, ponieważ w przedmiotowej sprawie strona podała, iż w dniu 4 września 2008 r. dowiedziała się o podstawie wznowienia, tj. po zapoznaniu się z treścią postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2008 r. oddalającego zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, to tym samym złożenie przez skarżącą w dniu 1 września 2008 r. wniosku o wznowienie postępowania sądowego, nastąpiło z dochowaniem trzymiesięcznego terminu. Formalnie przesłanki wznowienia postępowania, przewidziane w art. 271 pkt 2 i z art. 277 ustawy, zostały zatem spełnione. Rozpatrując natomiast merytorycznie przedmiotową skargę, Sąd nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia. Zarzut braku należytej reprezentacji wynikający z art. 271 pkt 2 ustawy, na jaki powołała się skarżąca w swoim wniosku, dotyczy postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. Skarżąca uznała bowiem, że R.K., który sporządził i wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nie był umocowany do działania w jej imieniu w sprawie. Ocenę taką skarżąca wywiodła z faktu niedopełnienia przez R.K. obowiązku dołączenia do skargi stosownego pełnomocnictwa oraz nieusunięcia tego braku w toku postępowania przed Sądem. Nadto, w ocenie skarżącej, w wyniku postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie przesądził o tym, że R.K. nie posiadał umocowania do działania w imieniu skarżącej. Na wstępie wyjaśnić należy, że skarżąca błędnie interpretuje na swoją korzyść treść rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jakie wydane zostało w dniu 12 maja 2008 r. o sygn. akt II FZ 35/08. W postanowieniu tym, wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd nie rozstrzygnął o braku właściwego umocowania R.K. do działania w imieniu skarżącej w toku całego postępowania sądowego (zarówno przed I i II instancją). Sąd ten oddalił zażalenie wniesione przez R.K. na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, wyłącznie z tej przyczyny, iż nie uzupełnił on braków formalnych skargi kasacyjnej, tj. nie przedłożył pełnomocnictwa do sporządzenia oraz reprezentowania podatniczki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie. Oznacza to, iż niewykonanie przez pełnomocnika wezwania Sądu legło u podstaw odrzucenia skargi kasacyjnej sporządzonej przez R.K. i, w konsekwencji, oddalenia zażalenia na to postanowienie. Umknęło uwadze skarżącej również to, że zażalenie sporządzone i wniesione przez R.K. na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, z uwagi na tzw. "przymus adwokacki" (art. 194 § 4 ustawy), zostało uzupełnione przez pełnomocnika poprzez nadesłanie na wezwanie Sądu kopii pełnomocnictwa, udzielonego przez skarżącą w dniu 10 stycznia 2005 r., a więc tej kopii pełnomocnictwa, które znajdowało się w aktach administracyjnych. Pełnomocnictwo to nie zostało zatem zakwestionowane przez ten Sąd. Bezsporne jest w rozpoznawanej sprawie, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą w dniu 10 stycznia 2005 r. R.K. było dołączone do akt administracyjnych w dniu wniesienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. I, aczkolwiek, Sąd ten nie wezwał pełnomocnika, w trybie przepisów art. 46 § 3 i art. 49 § 1 ustawy, do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie pełnomocnictwa, i przyjął - na podstawie pełnomocnictwa znajdującego się w aktach administracyjnych - że R.K. posiada stosowne umocowanie, to opisane okoliczności, nie wskazują na zaistnienie w sprawie przesłanki wznowienia postępowania, na jaką powołała się strona, a mianowicie - brak należytej reprezentacji. Przepis art. 271 pkt 2 ustawy stanowi, że można żądać wznowienia postępowania w sytuacji, gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub, jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania, nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W odniesieniu do powołanej przez skarżącą podstawy wznowienia postępowania, jaką jest brak należytej reprezentacji, należy w pierwszym rzędzie zwrócić uwagę na treść przepisów art. 27, 28 i 34 ustawy. Zgodnie z tymi przepisami, osoba fizyczna, która nie ma zdolności do czynności w postępowaniu, może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego. Osoby fizyczne mogą działać osobiście lub przez swoich pełnomocników. Na kanwie tych przepisów, zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie, przyjęto, że brak należytej reprezentacji (art. 271 pkt 2) dotyczy tylko tych sytuacji, w których osoby fizyczne nie mają zdolności do czynności prawnych i z tej przyczyny w postępowaniu sądowym muszą być reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych. Wskazuje na to także treść przywołanego wyżej przepisu art. 277 ustawy, gdzie w kontekście braku należytej reprezentacji mówi się o przedstawicielu ustawowym strony. Podobnie przyjął też Sąd Najwyższy, dokonując wykładni przepisu art. 401 pkt 2 k.p.c., który zawiera analogiczną w treści podstawę wznowienia. Stwierdził on bowiem w orzeczeniu z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie o sygn. akt II UKN 178/99 (OSN z 2000 r. Nr 15, poz. 599), że brak należytej reprezentacji strony występuje wtedy, gdy przedstawiciel ustawowy strony niemającej zdolności procesowej utracił ten przymiot, nie oznacza natomiast braku pełnomocnika procesowego. Niewątpliwie, ten ostatni pogląd budzi kontrowersje w doktrynie. Naczelny Sąd Administracyjny w przeszłości stanął na stanowisku stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego do kwestii pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przykładem może tu być uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 9 grudnia 1996 r. (OPS 11/96, ONSA 1997, Nr 2, poz. 46). Na gruncie obowiązującej do dnia 31 grudnia 2003 r. ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), w postanowieniu z dnia 2 grudnia 1998 r. Sąd Najwyższy wyraził z kolei pogląd, iż pełnomocnik ustanowiony przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzysta z przyznanego mu umocowania do działania w imieniu stron w tej samej sprawie, także w postępowaniu przed sądem administracyjnym (patrz III RN 88/98, OSP 1999, z. 9, poz. 603). Również obecnie przyjmuje się, że nienależyta reprezentacja może być podstawą żądania wznowienia postępowania tylko wtedy, gdy jest ona związana z występowaniem w charakterze organów reprezentujących podmioty niebędące osobami fizycznymi oraz w roli przedstawicieli ustawowych nieletnich i osób ubezwłasnowolnionych. Nie dotyczy natomiast sposobu występowania w charakterze pełnomocnika procesowego (por. B. Dauter "Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego", wyd. 1, Lexis Nexis, W-wa 2008, s.400). Sąd rozpoznający sprawę przychyla się do poglądu, iż brak należytej reprezentacji nie sprowadza się do braku pełnomocnika procesowego. W analizowanej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie skarżącą reprezentował ustanowiony z wyboru pełnomocnik - doradca podatkowy R.K., działający na podstawie pełnomocnictwa zamieszczonego w aktach administracyjnych, obejmującego umocowanie do reprezentowania skarżącej "w postępowaniu podatkowym przed organami podatkowymi, egzekucyjnymi oraz przed sądami administracyjnymi w sprawach dotyczących jej zobowiązań". Pełnomocnik, będący doradcą podatkowym, spełniał wymagania wynikające z treści przepisu art. 35 § 1 ustawy. W toku postępowania sądowego strona nie kwestionowała jego czynności (włącznie z wniesieniem środków zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej i zażalenia), ani też nie odwołała udzielonego jemu pełnomocnictwa. Dopiero, na skutek odrzucenia skargi kasacyjnej, skarżąca stanęła na stanowisku, że reprezentujący ją R.K. "nie powinien być traktowany jako jej pełnomocnik, bez uprzedniego wyjaśnienia kwestii prawidłowości jego umocowania". Należy zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jako sądem I instancji, strona nie ma obowiązku występowania za pośrednictwem zawodowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego). Obowiązuje swoboda jego ustanawiania. Wyjątek stanowi sytuacja, w której strona pozbawiona zdolności procesowej (art. 26 ustawy) powinna działać przez swojego przedstawiciela ustawowego, pełnomocnika lub kuratora, o czym wspomniano już wcześniej. Strona skarżąca nie wykazała natomiast, by nie posiadała zdolności procesowej, lub była pozbawiona możliwości działania. W związku z powyższymi okolicznościami, stwierdzić należy, że wobec tak sprecyzowanej przez skarżącą przesłanki, która zakreśla granice rozpoznawania skargi przez Sąd, zarzut niewłaściwej reprezentacji nie zasługuje na uwzględnienie. Wykonywanie obowiązków procesowych przez ustanowionego z wyboru pełnomocnika strony skarżącej, którego pełnomocnictwo znajdowało się w aktach administracyjnych, nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania, tylko z tej przyczyny, że nieskuteczne wniósł on skargę kasacyjną. Mając powyższe okoliczności na uwadze, skargę jako nieuzasadnioną - na podstawie przepisu art. 151 ww. ustawy - należało oddalić.