I SA/Sz 48/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Jolanta Kwiecińska po rozpatrzeniu w Wydziale I w dniu 17 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "J[...] " Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Szczecinie od postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Szczecinie z dnia 16 marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 28 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej za grudzień 2011 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia z dnia 16 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił "[...] " Sp. z o.o. z siedzibą [...] (dalej: "Strona") przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że Strona, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy, nie wykazała w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Przy czym wzięte zostało pod uwagę, że Strona jest zobowiązana do poniesienia wpisów sądowych w siedmiu wszczętych przed WSA w Szczecinie sprawach w łącznej kwocie [...] zł, zaś wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Zgodnie z argumentacją przedstawioną przez Stronę od 2004 r. prowadziła ona działalność gospodarczą w szerokim zakresie, zatrudniała pracowników, zapewniała podmiotom możliwość realizacji wskazanych i zleconych prac, dokonywała rozliczeń z instytucjami o charakterze publicznym (w kwocie ok. [...] zł). Ponadto od połowy 2014 r. nie zatrudnia pracowników, nie realizuje kontraktów handlowych, nie posiada żadnych środków trwałych, urządzeń biurowych, nie ponosi wydatków związanych z zapłatą za media, nie dysponuje oszczędnościami, nie ma możliwości korzystania z zajętych rachunków bankowych. Strona składa wyłącznie deklaracje podatkowe i wykonuje czynności związane z obowiązkami o charakterze sprawozdawczym, zaś jedyną osobą zajmującą się sprawami spółki jest prezes zarządu, który zmierza do zakończenia spraw spółki i odzyskania wierzytelności (zapłata za zaległe faktury sprzedaży, zwrot środków wydanych na zakup usług i towarów). Strona wskazała, że na ponoszone przez nią wydatki składają się: spłata rat kredytu w kwocie [...] zł (obecnie z uwagi na brak środków spłacane przez poręczyciela), opłaty dotyczące składanych i sporządzanych dokumentów (KRS, US, statystyka), pozostałe opłaty w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Strona wyjaśniła, że widoczna w bilansie za 2015 r. w pozycji "budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej" kwota [...] zł, to wartość wydatków remontowych poniesionych na nieruchomość, stanowiącą własność osoby trzeciej, które będą wykazywane aż do czasu całkowitego umorzenia. Natomiast w oświadczeniu o majątku i dochodach Strona podała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł; nie posiada środków trwałych, za rok 2015 osiągnęła stratę w wysokości [...] zł. Do wniosku Strona dołączyła: 1) kopię deklaracji CIT-8 za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. (przychody {...} zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł); 2) kopie trzech deklaracji VAT-7k za II, III, IV kwartał 2016 r.; 3) bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2015 r., 4) kopię rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.; 5) zawiadomienie o wszczęciu procedury windykacyjnej; 6) monit – informacja o zaległości z I. Bank; 7) kopie trzech zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego z 23 grudnia 2016 r. (C. Bank Polska S.A.) i 21 grudnia 2016 r. (C. Bank Polska S.A. i A. Bank S.A.). Wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2017 r., Strona dodatkowo przedłożyła: 1. kopię rachunku wyników za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r.; 2. zestawienie obrotów i sald na kontach: amortyzacja, pozostałe odsetki i opłaty, odsetki zapłacone, usługi bankowe, pozostałe przychody operacyjne, na dzień 30 czerwca 2016 r.; 3. pismo C. Bank Polska S.A. z dnia 10 stycznia 2017 r. dotyczące stanu rachunku na dzień 31 grudnia 2016 r.; 4. kopię pierwszej strony urzędowego formularza PPPr z 5 października 2015 r. oraz pierwszej strony odpisu postanowienia referendarza sądowego WSA w Szczecinie z dnia 9 listopada 2015 r., zwalniającego spółkę od wpisu od skargi; 5. informację prezesa zarządu o stanie środków pieniężnych w kasie oraz o wydatkach za listopad 2016 r. grudzień 2016 r., styczeń 2017 r., a także na dzień 13 lutego 2017 r.; 6. kopię deklaracji VAT-7k za I, II, III, IV kwartał 2016 r.; 7. zestawienie stanu należności i zobowiązań na dzień 13 lutego 2017 r.; 8. kopia zawiadomienia o windykacji bezpośredniej z dnia 13 lutego 2017 r.; 9. monit – informację o zaległości z 5 stycznia 2017 r.; 10. zawiadomienie o wszczęciu procedury windykacyjnej z dnia 10 stycznia 2017 r.; 11. kopię zawiadomienia spółki - wierzyciela o bezskutecznej licytacji u dłużnika z 19 sierpnia 2016 r.; 12. harmonogram spłat kredytu I. Bank; 13. kopie wypisu z aktu notarialnego – Protokół nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z 23 października 2009 r., w tym m.in. "Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością". Ponadto, Strona oświadczyła, że dokumentacja za rok 2016 r. zgodna z wymogami ustawy o rachunkowości zostanie sporządzona na koniec marca 2017 r., wskazując, że usługa w tym zakresie jest odpłatna i konieczne staje się dysponowanie środkami finansowymi na zapłatę. Wskazano także, że dopłaty wspólników nie miały miejsca. Strona zaskarżyła ww. postanowienie sprzeciwem (wniesiony w terminie), w którym krytycznie odniosła się do argumentów przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu Strona wskazała, że przedłożyła wszelkie wymagane dokumenty znajdujące się w jej posiadaniu, zaś starszy referendarz sądowy nie wskazał, jakie inne dokumenty stanowiłyby materiał należycie potwierdzający jej sytuację finansową. Ponadto Strona wskazała na przekazane deklaracje podatkowe dla podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2016 r. (które określają wysokość sprzedaży i zakupów oraz wysokość ewentualnego podatku do zapłaty) jak i na brak obowiązku składania przez Stronę deklaracji CIT-2 w trakcie roku podatkowego. Strona wskazała również, iż na dzień wydania zaskarżonego postanowienia nie upłynął jeszcze termin na złożenie deklaracji rocznej, która – w ocenie Strony - stanowiłby dowód na brak przychodów w roku 2016. Odnośnie braku wyciągu z ksiąg podatkowych Strona podniosła, że brak przychodów oznacza brak wpisów w ewidencjach i rejestrach (wpisy to "zero"), zaś termin na przygotowanie dokumentów rozliczeniowych, przygotowanie dokumentów księgowych i sporządzenie sprawozdania finansowego mijał z końcem marca. Strona oświadczyła, że nie posiada programu księgowego i nie zatrudnia pracowników w celu jego obsługi, współpracę z biurem księgowym zakończyła w czerwcu 2016 r. Strona podniosła także, że nie jest możliwym uzyskiwanie przychodów przez osobę prawną bez zatrudnienia pracowników, który to fakt jest znany sądowi od ponad 2 lat. W zakresie okoliczności związanych z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi oraz dokonanymi zajęciami majątku, Strona podkreśliła, że uniemożliwiają one uzyskanie środków w formie pożyczki czy kredytu. Według Strony nie jest zgodne ze stanem faktycznym twierdzenie co do tego, że nie udokumentowano faktu spłaty rat kredytu przez poręczyciela, skoro informacje w tym zakresie i dokumenty zostały przekazane sądowi w roku 2015. W ocenie Strony nie ustalono ostatecznie czy raty kredytu spłaca poręczyciel czy są spłacane ze środków stanowiących zabezpieczenie/gwarancję spłaty, a przekazanych poręczycielowi. Ponadto nieprawidłowa jest opinia starszego referendarza sądowego odnośnie możliwości pozyskania dopłat czy pożyczki od wspólników, gdyż wymaga to podjęcia uchwały przez wspólników i dysponowania przez nich środkami finansowymi. Odnosząc się do kwestii niewykazania okoliczności rozwiązania, zawieszenia działalności, ogłoszenia upadłości przez Stronę, wskazano, że brak majątku i środków finansowych uniemożliwia spłatę długów i skuteczne przeprowadzenie likwidacji lub upadłości spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw, Sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie Strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Strona domaga się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł zgodnie z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze. zm.). We wniosku o przyznanie prawa pomocy Strona wskazała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych została wskazana na kwotę 0,00 zł. Wysokość straty za rok obrotowy 2015 według bilansu wynosi [...] zł. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż Strona nie wykazała, że nie ma obecnie, czy też nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Wątpliwości, co do sytuacji materialnej stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy prawidłowo zwrócił uwagę, że Strona przedstawiając swoją sytuację finansową, bazuje na dokumentach dotyczących 2015 r. oraz okresu do czerwca 2016 r., które mają świadczyć o braku majątku, przychodów, środków pieniężnych. Dokumenty te nie mogą być podstawą ustaleń dotyczących bieżącego położenia Strony, najbardziej miarodajnego z punktu widzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie Strona podniosła, że przedstawiła zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2015, bo dotyczy ono okresu rozliczeniowego już zakończonego. Zeznanie zaś za rok 2016, złożone zostało w terminie ustawowym, ale postanowienie starszego referendarza sądowego wydane zostało 16 marca 2017 r., a więc na 14 dni przed upływem terminu do założenia zeznania za rok ubiegły. Zauważyć jednak należy, że Strona wnosząc sprzeciw pismem z 12 kwietnia 2017 r., mogła już dołączyć aktualne (za 2016 r.) zeznanie podatkowe, czego jednak nie uczyniła. Odnosząc się natomiast do podnoszonego przez Stronę faktu prowadzonych postępowań egzekucyjnych Sąd wskazuje, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla Strony skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak przyjęto w orzecznictwie ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych Strony nie są wystarczające dla uznania, że spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Nadto, wskazać należy, iż w toku postępowania egzekucyjnego istnieje możliwość złożenia wniosku o zwolnienie spod zajęcia rachunku bankowego, co mogłoby umożliwić dalsze korzystanie z tych rachunków. Strona nie wykazała, że starała się odzyskać konta bankowe w celu prowadzenia działalności i poprawy swojej sytuacji finansowej. Strona nie wskazała także, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, bądź, że objęta jest postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Nie ma więc podstaw do traktowania Strony w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Oceny tej nie zmienia również wskazywana przez Stronę, strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wykazanie straty nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienia NSA: z 10 września 2013 r., II GZ 489/13; z 22 marca 2011 r., II GZ 112/11). Trafnie wskazał starszy referendarz sądowy, że o braku przychodów nie mogą świadczyć zerowe deklaracje VAT-7k za 2016 r., gdyż jest oczywiste, że Strona mogła uzyskiwać środki pieniężne wykonując czynności nieopodatkowane podatkiem VAT, zwłaszcza uwzględniając szeroki zakres jej działalności, wynikający z zapisów KRS, jak i z umowy spółki. Strona nie przedłożyła także żadnych dokumentów (np. bilansu za cały 2016 r.) potwierdzających, że obecnie nie jest właścicielem żadnych już środków trwałych. Istotnym jest również, na co słusznie wskazywał starszy referendarz sądowy, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (zob. postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14). Natomiast bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników dokapitalizowania spółki, nieobjętych powołanym przepisem, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Ze względu na powyższe możliwości, udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie Strony. W niniejszej sprawie, Strona nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Powyższej oceny nie zmienia argumentacja zawarta w sprzeciwie, że powyższe wymaga podjęcia uchwały wspólników (brak uchwały) i przede wszystkim dysponowania przez wspólników środkami finansowymi. Sąd zauważa, że wspólnicy ("[...] ), decyzją których Strona powstała, nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Nie można bowiem stosując prawo pomocy, chronić czy wzbogacać majątku osób prywatnych. W ocenie Sądu, Strona nie wykazała, że podjęła wszystkie możliwe działania celem chociażby częściowego pokrycia kosztów wszczętego przez nią postępowania sądowego. Skoro zatem to Stronę obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., z którego to obowiązku się nie wywiązała, a fakt ten nie został w sposób skuteczny zakwestionowany, to należy uznać, że konkluzja starszego referendarza sądowego o nienależytym udokumentowaniu swojej sytuacji finansowej i tym samym, niespełnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była prawidłowa. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych. Stanowiska starszego referendarza sądowego zajętego w zaskarżonym postanowieniu nie podważa również argumentacja podniesiona przez Stronę w sprzeciwie, stanowiąca w istocie polemikę z oceną wyrażoną w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.