I SA/Sz 482/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2009 r. wniosku R.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.B. i A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia III i IV raty podatku rolnego za 2008 r. p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Skarżący R.B., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 500 zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, do którego uiszczenia jest zobowiązany solidarnie z synem A.B., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że wraz z synem A.B. dzierżawią od Agencji Nieruchomości Rolnych grunty rolne położone w N. 5A o pow. 106,61 ha fizycznych, tj. 87,77 ha użytków rolnych (przeliczeniowo 35,76 ha) wraz zabudowaniami. W związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym i klęską suszy wraz z synem został zmuszony do zakupu pasz dla zwierząt. Na utrzymanie stada podstawowego owiec i bydła zaciągnięty został kredyt w kwocie [...]. Skarżący, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, udokumentował swoje zobowiązania następującymi kopiami umów: - umowy o kredyt obrotowy o wznowienie produkcji, zawartej w dniu 16 grudnia 2008 r. przez A.B. i B.B. w kwocie [...], z ustalonymi 4 ratami płatnymi w terminach do 30 czerwca 2009 r., 31 grudnia 2009 r. , 30 czerwca 2010 r., 30 listopada 2010 r. w kwocie ok. [...], - dwóch umów kredytu konsumpcyjnego w łącznej kwocie [...], z ratami po ok. [...] miesięcznie każdy ([...] przez R.B. w dniu 2 lipca 2009 r. i 10.000 zł przez A.B.w dniu 3 lipca 2009 r.). Wnioskodawca wskazał też, że wszystkie środki pozyskane z dopłat do rolnictwa oraz ze sprzedaży zwierząt zostały wydatkowane na gospodarstwo. Na potwierdzenie otrzymanych dopłat, zgodnie z żądaniem zawartym w wezwaniu z dnia 15 lipca 2009 r. przedłożono decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu [...] o przyznaniu A.B. w dniu 26 stycznia 2009 r. płatności ONW na rok 2008 w kwocie [...], w dniu 19 stycznia 2009 r. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 w kwocie [...], w dniu 18 stycznia 2008 r. płatności ONW na rok 2007 w kwocie [...], w dniu 18 stycznia 2008 r. płatności do gruntów rolnych na 2007 r. w kwocie [...]oraz w dniu 18 stycznia 2007 r. płatności ONW na rok 2006 w kwocie [...] (k. 49-57) W oświadczeniu o stanie rodzinnym, wśród osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, skarżący wykazał małżonkę, syna A.B., synową B.B. i dwóch wnuków, a w oświadczeniu majątkowym - podał, iż jest właścicielem nieruchomości – domu o pow. 147 m kw, działki rolnej o pow. 2,80 ha, a także dzierżawcą nieruchomości rolnej o pow. 106 ha., nie zgromadził zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.), a także że wraz z synem posiada przedmioty wartościowe w postaci sprzętu rolniczego 25-letniego (prasa zwijająca). Wyjaśnił również, że dom, został wystawiony w dniu 31 lipca 2009 r. na licytację. W rubryce formularza o stanie majątkowym osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym wykazał mieszkanie o pow. 46 m kw. Skarżący oświadczył, że w 2008 r. nie osiągnął dochodów z gospodarstwa rolnego, a powstał deficyt w wysokości [...]. W dodatkowym oświadczeniu przedłożonym na wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 lipca 2009 r., skarżący uzupełnił informacje odnośnie zaciągniętych kredytów, wskazując na zaciągnięty przez syna A.B. kredyt na zakup ziemi w kwocie [...] zł (umowa o kredyt preferencyjny na zakup gruntów rolnych z dnia 24 lipca 2008 r., z wkładem własnym w wysokości [...], z 28 kwartalnymi ratami w wysokości [...] płatnymi począwszy od 30 czerwca 2009 r., a następnymi 27 ratami w kwocie [...] płatnymi w ostatnim dniu roboczym każdego miesiąca - k. 29-33), a także na ugodę restrukturyzacyjną z Agencją NR na kwotę [...] (dotyczącą długu z tytułu zakupu w 1993 r. ziemi na kwotę [...]), zgodnie z którą skarżący zobowiązał się do spłaty tej części zadłużenia do 30 czerwca 2012 r. począwszy od 30 czerwca 2009 r., w corocznych ratach w kwocie [...] (ugoda z dnia 25 lutego 2009 r. - k. 57). Skarżący przedłożył także dwa wezwania do zapłaty wystawione w dniu 29 lipca 2009 r. przez Agencję Nieruchomości Rolnych OT S. związane z umowami sprzedaży majątku zawartymi w dniu 13 sierpnia 1993 r., z których wynika łączne zadłużenie do spłaty w kwocie [...] (k. 61 i 62). Ponadto, na zapytanie referendarza sądowego, skarżący oświadczył, że wykazane w formularzu mieszkanie o pow. 46 m kw. jest własnością syna A.B., syn w nim nie zamieszkuje ani go nie wynajmuje, ponieważ lokal jest do remontu. Wyjaśnił także, że A.B. mieszka z żoną i dziećmi u teściów w jednym pokoju. Skarżący przedłożył także zaświadczenie MOPS w B. z dnia 28 lipca 2009 r., że A.B. korzystał z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego w celu złagodzenia szkód spowodowanych przez suszę w listopadzie 2008 r. w kwocie [...] zł (k. 58), a także zaświadczenie MOPS w B. z dnia 28 lipca 2009 r., że R.B. w roku 2008 i okresie od stycznia 2009 r. do chwili obecnej nie korzystał z pomocy społecznej (k. 59). Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego posiadanego przez A.B. (rachunek bieżący związany z działalnością rolniczą R. i A.B.), za okres od 15 kwietnia 2009 r. do 28 lipca 2009 r., wynika saldo początkowe w kwocie [...] oraz saldo końcowe w kwocie [...] (k. 60). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 w/w ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 w/w ustawy). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący nie wykazał, że spełnia wyżej wymienione przesłanki przyznania prawa pomocy. Na wstępie, odnosząc się do wykazanej sytuacji rodzinnej należy zauważyć, że skarżący w formularzu PPF w oświadczeniu o stanie rodzinnym we wspólnym gospodarstwie domowym wykazał syna A.B. synową B.B. oraz wnuczęta, a następnie w dodatkowym oświadczeniu podał, iż osoby te faktycznie wspólnie z nim nie zamieszkują, co stanowi o rozbieżności między tymi oświadczeniami. Biorąc jednak pod uwagę okoliczność, iż skarżący prowadzi z synem wspólne gospodarstwo rolne, a także ze względu na istniejący między ojcem a synem obowiązek alimentacyjny sytuację skarżącego należało oceniać w oparciu o informacje dotyczące całej rodziny. Jak wynika bowiem z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych, decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący nie podał jakie wraz z synem uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego, a musi je uzyskiwać skoro zaciąga i spłaca kolejne kredyty (ostatni zaciągnięty w lipcu 2009 r.). Jak też, pomimo wezwania w tym zakresie nie przedłożył wykazu wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, a uzasadniając swój wniosek skupił się głównie na wydatkach i obciążeniach związanych z gospodarstwem rolnym. Już tylko z tego względu nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ nie sposób jednoznacznie stwierdzić, czy uiszczenie tytułem kosztów sądowych kwoty 500 zł spowoduje zagrożenie egzystencji rodziny. Należy wskazać, że wykazane przez skarżącego wydatki i nakłady na działalność, ale też zaciągnięte kredyty (inwestycyjny, obrotowy, konsumpcyjny), czy spłata innych zadłużeń, powstałych wcześniej w związku z podjętymi decyzjami inwestycyjnymi (długi w Agencji Nieruchomości Rolnych związane z zakupem nieruchomości rolnej), czy też okoliczność licytacji domu (będąca konsekwencją zadłużenia skarżącego), nie mogą stanowić przesłanki do przyznania prawa pomocy. Spłata zobowiązań cywilnoprawnych, ale i publicznoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Zabezpieczenie środków na takie wydatki wiąże się z prowadzeniem działalności, skarżący jako producent rolny, jak każdy inny przedsiębiorca ponosi ryzyko związane ze swoimi inwestycjami i nie może liczyć, że Skarb Państwa poniesie za niego wydatek w postaci kosztów sądowych, które przecież też są elementem prowadzanej działalności (sprawa dotyczy umorzenia podatku rolnego, a więc wiąże się z tą działalnością). Niezależnie od powyższego, należy zauważyć, że ustawodawca używając w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a sformułowania "utrzymanie konieczne" założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać koszty zamieszkania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji, a nie wydatków związanych z działalnością. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący wszystkie środki pieniężne przeznacza na gospodarstwo rolne. Natomiast na utrzymanie rodziny zaciągnął wraz z synem kredyt konsumpcyjny w kwocie [...]. Wobec braku informacji na temat wydatków na bieżące utrzymanie, trudno jest ocenić racjonalność takiego postępowania, zwłaszcza przy dodatnim saldzie i znacznych obrotach na koncie bankowym (wyciąg z rachunku bankowego: saldo początkowe na 15 kwietnia 2009 r. w kwocie [...], saldo końcowe na 28 lipca 2009 r. w kwocie [...]– k. 60). W niniejszej sprawie należało zatem przyjąć, że ciężar kosztów postępowania sądowego nie wpłynie negatywnie na poziom egzystencji skarżącego i jego rodziny, gdyż może być poniesiony kosztem wydatków niemających znaczenia dla poziomu utrzymania koniecznego (strona może zabezpieczyć odpowiednią kwotę ze środków ze swojej działalności). Końcowo, mając na uwadze, że skarżący i jego syn posiadają znaczny majątek nieruchomy w postaci gruntów rolnych o pow. 106,61 ha dzierżawy od Agencji Nieruchomości Rolnych oraz 2,80 ha własnych, jak i majątek ruchomy, na który składają się choćby wymieniona maszyna rolnicza, ale także stado owiec i bydła (z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że producenci rolni uzyskują dochody z tytułu sprzedaży zwierząt), uzyskują znaczne dofinansowanie działalności w postaci dopłat unijnych, zaciągają kredyty inwestycyjne oraz dysponują i obracają znacznymi środkami pieniężnymi w ramach prowadzonej działalności, należy uznać, że nie kwalifikują się do uzyskania dofinansowania udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.