I SA/Sz 485/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej Administracji Skarbowej z dnia [...] r. znak:[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lipca do grudnia 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący C. K. (ur. [...] r.), reprezentowany przez radcę prawnego, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku podał, że skarżący nie posiada środków na uiszczenie wpisu w wysokości blisko [...] zł. Oświadczył, że prowadzona działalność jedynie generuje straty, a wartościowe składniki majątku zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., co oznacza, iż nie ma możliwości ich sprzedaży lub zaciągnięcia kredytu. Ponadto wskazał, że jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz trójki dzieci w wysokości [...] zł, co znacznie obciąża jego budżet domowy. Skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. W odniesieniu do stanu majątkowego wskazał na nieruchomość położoną w G., obciążoną hipoteką Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz ciągnik samochodowy i dwie naczepy ciężarowe, zajęte przez ww. organ egzekucyjny. W rubryce dochody podał jako źródło działalność gospodarczą, dodając, że strata za 2016 r. wyniosła [...] zł. W załączeniu wniosku przedłożył: - swoje zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł (koszty [...] zł, strata [...] zł), - kopię wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 18 marca 2013 r. rozwiązującego związek małżeński skarżącego oraz zasądzającego od skarżącego na rzecz dzieci i byłej żony alimenty w łącznej wysokości [...] zł, - wydruk z księgi wieczystej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], - kopie dowodów rejestracyjnych dwóch naczep i jednego ciągnika samochodowego, - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 9 stycznia 2017 r. stwierdzające zadłużenie skarżącego według stanu na dzień 9 stycznia 2017 r. [...] zł. Uznając, że dane wynikające ze złożonego wniosku i przedłożonych dokumentów są niewystarczające do oceny wniosku o prawo pomocy, referendarz sądowy pismem z dnia 8 czerwca 2017 r. zobowiązał pełnomocnika skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej. Zobowiązanie to obejmowało: wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżącego (osobistych i firmowych) za okres od 1 kwietnia do 31 maja b.r.; zeznanie podatkowego/zeznania podatkowe skarżącego o wysokości dochodów uzyskanych w 2015 roku, wyciąg z ewidencji przychodów, kosztów, dochodów działalności gospodarczej skarżącego za ostatnie trzy miesiące, wyciąg z aktualnej ewidencji środków trwałych prowadzonej działalności gospodarczej skarżącego, decyzje właściwego organu podatkowego/organów podatkowych ustalających skarżącemu zobowiązanie z tytułu podatków lokalnych, w tym od nieruchomości, na 2016 i 2017 rok; dokumenty potwierdzające tytuł prawny skarżącego do nieruchomości położnej w S. przy ul. [...] wskazujących na powierzchnię gruntu i budynków; dokumenty potwierdzających wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem siebie i dzieci z okresu ostatnich dwóch miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania/domu, wypłata alimentów na rzecz dzieci i byłej żony itp.); zaświadczenie właściwej ds. pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy o tym czy skarżący i jego rodzina ubiegali się/korzystali z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącego oświadczył, że skarżący nie posiada oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych ani w gotówce. Posiada wierzytelności dochodzone na drodze sądowej w łącznej wysokości [...] zł (aktualnie Skarżący nie uzyskał nakazu zapłaty). Poza wskazaną we wniosku nieruchomością skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] obciążonej hipoteka przymusowa Decyzją Dyrektora UKS w wysokości [...] zł. Skarżący nie jest właścicielem nieruchomości położonej w S. przy ul. [...]. Dodatkowo wskazał, że w związku ze zmianą przepisów prawa w zakresie koncesji na obrót paliwami ciekłymi, z uwagi na ciążące na skarżącym zaległości podatkowe, koncesja na obrót paliwami ciekłymi wygasła. Najprawdopodobniej będzie zmuszony zakończyć prowadzoną działalność gospodarczą. Skarżący nadesłał: - wyciąg z firmowego rachunku bankowego za okres luty – kwiecień 2017 r. - swoje zeznanie podatkowe za 2015 r., - rachunek zysków i strat prowadzonej działalności za okres luty – kwiecień 2017 r., - wyciąg z ewidencji środków trwałych skarżącego na dzień 31 maja 2017 r., - decyzje w sprawie podatku od nieruchomości na lata 2016 i 2017, - zawiadomienie o zmianie wysokości opłat z dnia 3 stycznia 2017 r., - zaświadczenie MOPS w S. o niekorzystaniu Skarżącego z pomocy finansowej ośrodka. Skarżący do dnia wydania postanowienia nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny ani wyciągów z osobistych rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega Skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, samodzielnego lub z pomocą członków najbliższej rodziny. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, a także to, że Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia tytułem kosztów sądowych w sprawie wpisu od skargi w wysokości [...] zł, stwierdzić należy, że wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej, gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Jest rozwodnikiem zobowiązanym do alimentacji byłej żony i trójki dzieci (zasądzone alimenty na kwotę [...] zł). Jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą: [...] w zakresie handlu hurtowego i detalicznego paliwami płynnymi, na dużą skalę. Świadczą o tym przychody z działalności, które wyniosły w dwóch ostatnich latach (2015, 2016) kwoty odpowiednio: [...] zł (dochód [...] zł) i [...] zł (strata [...] zł). Wskazać nadto należy, że wysokość bieżących obrotów, wynikających zarówno z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych przedsiębiorcy (k.87-94) oraz znajdujących się w katach sprawy obrotów kont syntetycznych za luty, marzec i kwiecień br., potwierdza, że Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę (wypłata w maju br. z rachunku bankowego kwoty przekraczającej [...] zł – głównie zapłata za faktury – k.91-94; obroty Wn, obroty Ma narastająco - za kwiecień br. wyniosły prawie [...] zł - k.106, przychody na koniec kwietnia br. [...] zł, strata [...] zł - k.104). W tym miejscu należy podkreślić, że zdolność finansową w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą obrazują uzyskiwane przychody, nie zaś dochód podatkowy wyliczony na użytek podatku dochodowego. Przy czym nawet sytuacja wykazania przez podatnika straty w prowadzonej działalności, nie jest okolicznością przesądzającą. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego strata podatkowa jest bowiem nadwyżką kosztów nad przychodami w danym roku podatkowym i nie skutkuje utratą płynności finansowej, ani też nie oznacza braku środków finansowych (por. np. postanowienie z dnia 15 grudnia 2014 r., II FZ 1741/14, postanowienie z dnia 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13, dostępne w bazie orzeczeń NSA www.nsa.gov.pl). O skali prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej świadczy też wartość posiadanych środków trwałych wynosząca na koniec 2016 r. kwotę przekraczającą [...] zł (k.107). Oceny tej nie zmienia okoliczność zajęcia części nieruchomości i rzeczy ruchomych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na poczet zobowiązań podatkowych, gdyż czynności te nie uniemożliwiają korzystania z ww. rzeczy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący oświadczył w uzasadnieniu wniosku, że działalność gospodarcza przynosi straty, nie podał jakimi środkami dysponuje, tj. jaki jest jego tzw. "budżet domowy". Wbrew wezwaniu nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, w tym wydatków na utrzymanie siebie, byłej żony oraz trójki dzieci. Nieprzedłożenie powyższego ani wyciągów z osobistych rachunków bankowych, uniemożliwia ocenę jakimi środkami Skarżący rzeczywiście dysponuje. Oświadczenie pełnomocnika Skarżącego co do braku oszczędności Skarżącego nie może zastąpić wymaganych wyciągów z wszystkich osobistych rachunków bankowych. Należy podkreślić, że wielkość przychodów Skarżącego za lata 2015 i 2016 ([...]), w zestawieniu z brakiem potwierdzenia skali miesięcznych wydatków na utrzymanie powoduje że prawdziwość tego oświadczenia budzi poważne wątpliwości. Pomimo wezwania Skarżący nie wyjaśnił ich. Mając jednak na uwadze wysokość udokumentowanych przychodów z działalności gospodarczej, należy stwierdzić, że skarżący nie należy do osób ubogich. W ocenie rozpoznającego wniosek Skarżący nie znajduje się w niedostatku. Posiada stałe źródło przychodów, których wartość znacznie przekracza wartość należnego wpisu od skargi ([...]zł). Z kolei, przedłożenie zaświadczenia o zadłużeniu Skarżącego z tytułu podatku VAT na kwotę na kwotę przekraczającą [...] zł nie jest per se okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Na aktualną ocenę wniosku nie ma wpływu ewentualna zmiana sytuacji finansowej Skarżącego w związku z wygaśnięciem koncesji, o czym poinformował pełnomocnik Skarżącego w piśmie z dnia Mając powyższe na uwadze, należało zatem stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z takiego prawa. Skoro Skarżący nie wykonał nałożonego w niniejszym postępowaniu zobowiązania do nadesłania wszystkich istotnych dokumentów obrazujących możliwości płatnicze skarżącego w sprawie, to nie jest możliwe pozytywne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być zatem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem Skarżącego trudno uznać za osobę ubogą, ponieważ posiada zarówno majątek nieruchomy, jak tez ruchomy (w części obciążony), a przede wszystkim prowadzi na dużą skalę działalność gospodarczą. Dodatkowo referendarz sądowy podkreśla, że Skarżący ma możliwość pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej, w tym ustanowionego pełnomocnika w sprawie, którego udział w sprawie na tym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez Skarżącego. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.