I SA/Sz 487/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Protokolant Karolina Borowska, sprawy ze skargi "S." na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania ulgi w podatku rolnym o d d a l a skargę Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005. r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz art. 13c ustawy z dnia 15.11.1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy z dnia [...] r. odmawiającej "S." przyznania ulgi w podatku rolnym. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że pismem z dnia [...] r. "S." wystąpiła do Wójta Gminy z wnioskiem o zwolnienie z III i IV raty podatku rolnego za 1999 r. oraz w całości z podatku rolnego za rok 2000 i w latach następnych, należnego od całkowicie zniszczonych użytków rolnych o łącznej powierzchni [...] ha, aż do czasu przywrócenia ich do stanu użytkowania rolniczego poprzez wykonanie zagospodarowania metodą pełnej uprawy. W uzasadnieniu tego wniosku podano, że podatnik poniósł szkody w wyniku długotrwałego zalania i stagnowania wód powodziowych z rzek I. i M. na użytkach zielonych. Decyzją z dnia [...] r., wydaną po uprzednim kilkakrotnym uchylaniu jego decyzji przez organ odwoławczy i przekazywaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, Wójt Gminy odmówił przyznania "S." wnioskowanej ulgi w podatku rolnym, uznając, iż wylanie i stagnowanie wód na wskazywanych użytkach zielonych nie miało charakteru klęski żywiołowej. W odwołaniu od tej decyzji podatnik zarzucił naruszenie art. 13c ust. 1 ustawy o podatku rolnym poprzez bezpodstawne uznanie, że nie jest klęską żywiołową w rozumieniu tego przepisu długotrwały zalew przez wody rzek I. i M. użytków zielonych na powierzchni [...] ha fizycznych, stanowiących dla podatnika ponad 30% powierzchni posiadanego stanu użytków rolnych na terenie gminy D., powodujące w 1999 r. pozbawienie go zbioru pierwszego pokosu traw oraz zmniejszenie zbiorów z kolejnych pokosów, w tym całkowite wymoknięcie traw na powierzchni [...] ha powodujące szkodę wykazaną w operacie szkodowym. Zarzucił też tej decyzji przedstawienie rozmiaru klęsk i szkód w sposób nierzetelny i nieobiektywny, polegający na odniesieniu się do ogółu posiadanych przez podatnika użytków rolnych na terenie gminy D., a nie do stanu posiadania użytków zielonych dotkniętych klęską. Wynika dalej z uzasadnienia wskazanej na wstępie decyzji organu odwoławczego, iż rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania od wskazanej wyżej decyzji organu podatkowego pierwszej instancji za prawidłowe uznał on leżące u podstaw tej decyzji ustalenie, iż zdarzenia, na które powołuje się podatnik, nie miały charakteru klęski żywiołowej. Uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie organ ten wskazał, iż z treści przepisu art. 13c ust. 1 ustawy o podatku rolnym wynika, że warunkiem przyznania wskazanej tam ulgi jest równoczesne wystąpienie dwóch powiązanych ze sobą przesłanek, a więc zaistnienie klęski żywiołowej i wystąpienie spowodowanej tą klęską istotnej szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie. Stwierdził również, iż wobec braku zdefiniowania klęski żywiołowej w ustawie o podatku rolnym, koniecznym jest uwzględnienie definicji tego pojęcia zastosowanej w dekrecie z dnia 23.04.1953 r. o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych (Dz. U. Nr 23, poz. 93) oraz definicji zawartej w ustawie z dnia 18.04.2003 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, poz. 558 ze zm.), jakkolwiek nie oznacza to, że istnieje domniemanie identyczności znaczenia pojęcia "klęski żywiołowej" użytego w tychże aktach i takiegoż pojęcia użytego w ustawie o podatku rolnym. Podkreślił przy tym, iż w definicjach klęski żywiołowej zawartych w obu wyżej wskazanych aktach prawnych prawodawca zaakcentował żywiołowość określonego zjawiska, a więc jego niezależność od woli człowieka, a także jego rozmiar - zagrożenie dla życia, zdrowia lub mienia dużej czy większej liczby osób. Organ odwoławczy wskazał dalej w uzasadnieniu swej decyzji, iż w toku postępowania ustalone zostało w sprawie, że odwołująca się "S." na terenie gminy D. posiadała w latach 1999-2000 ok. [...] ha użytków rolnych, zaś obszar użytków dotkniętych negatywnymi zjawiskami przyrodniczymi stanowił zaledwie około [...] % ich całości, co przekonuje, iż zjawiska te nie miały znacznego zakresu, zaś wykazywana wielkość szkód z tym związanych (niespełna [...] zł) nie może być uznana za znaczną w świetle zysków uzyskanych przez podatnika w latach 1999-2000, a w konsekwencji za znaczącą w stopniu mogącym pozbawić go zdolności odtworzeniowej i zdolności dalszego prowadzenia działalności rolniczej. Podkreślił również, iż jest bezspornym, że na terenach objętych zalaniem nie został przez właściwe władze wprowadzony stan klęski żywiołowej, zaś warunki pogodowe występujące w 1999 r., aczkolwiek trudne i wyrządzające szkody, nie osiągnęły takiego stopnia uciążliwości, iż mogłyby zostać ocenione jako klęska żywiołowa. Zwrócił też uwagę na to, że z materiałów sprawy wynika, iż o przyznanie ulgi podatkowej ze względu na stan klęski żywiołowej i strat spowodowanych zalaniem gruntów rolnych w 1999 r. nie występowały inne, poza odwołującą się "S.", osoby fizyczne czy prawne. Powyższa decyzja ostateczna zaskarżona została przez "S." do sądu administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem. Domagając się uchylenia jej uchylenia skarżąca zarzuca, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 13c ustawy z dnia 15.11.1884 r. o podatku rolnym, poprzez przyjęcie, że poniesiona przez nią szkoda ma charakter jednostkowy, a także naruszenie art. 210 Ordynacji podatkowej poprzez niedostateczne wyjaśnienie całokształtu sprawy i brak odniesienia się do okoliczności powoływanych przez skarżącą, co wyraża się zwłaszcza w niewystarczającym i wadliwym uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Z uzasadnienia skargi wynika, że w istocie zarzuca ona wadliwość dokonania przez organ odwoławczy ustalenia, w ślad za organem pierwszej instancji, że mająca w 1999 r. miejsce powódź i stagnowanie wody na użytkach rolnych należących do skarżącej spółdzielni nie miało charakteru klęski żywiołowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, nie zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada przepisom prawa. Jak wynika to z brzmienia art. 13c ust. 1 ustawy z dnia 15.11.1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 1993 r., Nr 94, poz. 431 ze zm.), przewidziana w nim ulga podatkowa, polegająca na zaniechaniu ustalania podatku rolnego albo poboru w całości lub w części, przyznawana jest podatnikom, którzy ponieśli istotne szkody w budynkach ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie, jakie spowodowane zostały wystąpieniem klęski żywiołowej. Tak więc, przyznanie omawianej ulgi nie ma wprawdzie charakteru uznaniowego, lecz zależne jest od wykazania przez podatnika, że poniósł on określone szkody w wyniku wystąpienia zdarzenia, określonego w ustawie jako klęska żywiołowa. Posługując się pojęciem klęski żywiołowej omawiana ustawa podatkowa sama pojęcia tego bliżej nie precyzuje, powodując tym samym konieczność każdorazowego ustalenia, czy zdarzenie, jakie wywołało określone w niej istotne szkody, ma rzeczywiście charakter klęski żywiołowej. Według Słownika Języka Polskiego PWN pod red. M. Szymczaka (Wyd. Naukowe PWN, 1996), pod pojęciem "żywiołu" rozumie się m.in. "siły przyrody i ich przejaw" (tom III str. 1030) natomiast pod pojęciem "klęski" - m.in. "niepowodzenie, wielkie nieszczęście, wielkie zniszczenie" (tom I str. 873). Tak więc, w języku polskim przez klęskę żywiołową rozumie się takie wielkie zniszczenie, niepowodzenie czy nieszczęście, które jest "przejawem, skutkiem działania żywiołów natury, wywołanym nimi" (j. w.: tom III str. 1030). Pojęciem klęski żywiołowej ustawodawca posługuje się także w innych, poza ustawą o podatku rolnym, aktach prawnych. I tak, w dekrecie z dnia 23.04.1953 r. o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych (Dz. U. Nr 23, poz. 93 ze zm.) przez klęskę żywiołową rozumie on wszelkiego rodzaju zdarzenia żywiołowe zagrażające bezpieczeństwu życia lub mienia większej ilości osób albo też mogące wywołać poważne zakłócenia gospodarki narodowej, w szczególności w komunikacji miejskiej na skutek nadmiernych opadów śnieżnych, dla zwalczania których to zdarzeń konieczna jest zorganizowana akcja społeczna (art. 1 ust. 1). Z kolei, w ustawie z dnia 18.04.2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, poz. 558 ze zm.), określającej tryb wprowadzenia i zniesienia stanu klęski żywiołowej, a także zasady działania władzy publicznej oraz zakres ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w czasie tego stanu, pod pojęciem klęski żywiołowej ustawodawca rozumie "katastrofę naturalną lub awarię techniczną, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działający po jednolitym kierownictwem", natomiast pod pojęciem katastrofy naturalnej - "zdarzenie związane z działaniem sił natury, w szczególności wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu". Jak wynika z porównania obu wyżej przedstawionych normatywnych definicji, cechą charakteryzującą określone zdarzenie jako klęskę żywiołową jest nie tylko wystąpienie określonych, o szerokich rozmiarach, skutków groźnych dla życia i mienia ludzkiego lub dla środowiska, ale również to, że dla zwalczanie tych skutków czy udzielenia ofiarom pomocy i ochrony konieczne jest zastosowanie nadzwyczajnych środków w ramach zorganizowanej pomocy społecznej przy współdziałaniu organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji. Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż z treści wniosku skarżącej Spółdzielni o przyznanie ulgi w podatku rolnym wynika, że źródłem poniesionych przez nią szkód w uprawach rolnych, głownie na użytkach zielonych (łąki i pastwiska), był przybór i wylanie się, a następnie stagnowanie wody dwóch rzek: I. i M., do którego to wylania doszło w [...] r., na co wskazują pisma skarżącej podatniczki z dnia [...] r., adresowane do organu podatkowego i informujące o tym zdarzeniu. Zauważyć w związku z tym należy, iż przybór wody w rzekach i zasilanych przez nie zbiornikach wodnych w okresie przedwiośnia, a więc w okresie topnienia pokrywy śnieżnej i opadów deszczu w okresie tym intensywniej zazwyczaj występujących, a także ewentualne ich wylanie się na przyległe tereny, jest powszechnym zjawiskiem działania sił natury, nie mającym zatem charakteru nadzwyczajnego, w szczególności wtedy, gdy w określonych warunkach geograficznych tereny te wykorzystywane są, właśnie ze względu na to naturalne zagrożenie, jako rolnicze użytki zielone. Jest też rzeczą naturalną, że częstotliwość występowania tego rodzaju zjawisk i ich zakres jest prostą konsekwencją opadów śnieżnych i deszczowych, występowanie których w strefie klimatycznej Polski nie jest niczym nadzwyczajnym. Za klęskę żywiołową uznane mogłyby zostać takie jedynie zdarzenia, które stanowiłyby konsekwencje zjawisk przyrodniczych (klimatycznych) odbiegających od przeciętnej normy. Wylanie się w okresie przedwiosennym nadmiaru wody z rzeki płynącej po terenach nizinnych, jej stagnowanie na terenach użytków zielonych (łąk i pastwisk), może być wprawdzie zjawiskiem zakłócającym prawidłową gospodarkę i wyrządzającym określone straty, nie może jednak przez to samo być uznane za klęskę żywiołową w rozumieniu art. 13c ustawy o podatku rolnym, dla usunięcia jego negatywnych skutków nie jest bowiem konieczne zastosowanie środków nadzwyczajnych, leżących poza możliwościami podmiotów dotkniętych tymi skutkami. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy na istnienie takiej okoliczności w najmniejszym stopniu nie wskazuje, podobnie jak nie wskazuje na to sama strona skarżąca. Wbrew zarzutom skargi, za uprawnione zatem uznać należało ustalenia organu odwoławczego co do tego, iż przywoływane jako podstawa wnioskowanej ulgi podatkowej zdarzenia przyrodnicze (przybór i wylanie wód wskazanych rzek oraz ich stagnowanie) nie są równoznaczne z wystąpieniem klęski żywiołowej, o której stanowi przepis art. 13c ustawy o podatku rolnym. Nie znajdując w tych warunkach podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego lub przepisami postępowania podatkowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do przepisu art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec należało o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.