I SA/Sz 49/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata J. W., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest na zasiłku chorobowym wynoszącym ok. [...] zł miesięcznie, gdyż ze świadczenia potrącana jest kwota [...] zł tytułem alimentów. Skarżący nie posiada żadnego majątku, żadnych oszczędności w bankach, obligacji, nie posiada też pojazdu. Wskazał także, ze utracił prawo do renty KRUS w wysokości [...] zł. Skarżący wynajmuje lokal, za który płaci [...] zł miesięcznie, ponosi także opłaty za energię elektryczną w kwocie [...] zł, za wodę, opał, wydatki na zakup lekarstw, wobec tego nic nie pozostaje mu na życie. Wezwaniem z dnia 29 kwietnia 2014 r., wystosowanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwanej: "P.p.s.a."), skarżący został zobowiązany do nadesłania w terminie dziesięciodniowym dodatkowych dokumentów, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to obejmowało: dokument potwierdzający wysokość otrzymywanego zasiłku chorobowego przez skarżącego oraz wysokość dokonywanego potrącenia egzekucyjnego (alimentacyjnego) z tego świadczenia; zaświadczenie o zdolności do pracy, a także dokument potwierdzający utratę prawa do renty inwalidzkiej przez skarżącego; kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego zajmowanego przez skarżącego; wyciągi z posiadanych rachunków bankowych przez skarżącego, w tym lokat, kont związanych z działalnością rolniczą, kredytami, kartami kredytowymi, z ich stanem za okres od 1 lutego 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r.; dokumenty potwierdzające podział majątku wspólnego po rozwodzie między małżonkami; dokumenty potwierdzające powierzchnię posiadanych gruntów rolnych przez skarżącego (np. kopię umowy dzierżawy gruntów rolnych od Skarbu Państwa, kopię decyzji w sprawie podatków lokalnych); dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie z ostatnich dwóch miesięcy; zaświadczenie z właściwego biura ARiMR czy skarżący jest producentem rolnym, czy za 2013 r. otrzymał dopłaty do rolnictwa, czy ubiegał się o ich przyznanie, ewentualnie kopii decyzji w tym zakresie. Skarżący w dniu 15 maja 2014 r. zwrócił się o wydłużenie terminu na wykonanie opisanego wezwania z uwagi na zły stan zdrowia, trudności z chodzeniem i planowaną hospitalizację. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 maja 2014 r. przedłużył termin wyznaczony wezwaniem z dnia 29 kwietnia 2014 r. do dnia 1 lipca 2014 r. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie odebrał pisma Sądu informującego o przedłużeniu terminu. Zarządzeniem z dnia 2 lipca 2014 r. referendarz sądowy uznał, że przesyłka zawierająca wskazaną informację została nieprawidłowo awizowana, wobec tego pismem z dnia 2 lipca 2014 r. ww. wezwanie o nadesłanie dokumentów zostało ponowione. Skarżący odebrał przesyłkę w dniu 4 lipca 2014 r., jednakże w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: "P.p.s.a." - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, stanowiące prawo pomocy w zakresie całkowitym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na to, że przedstawione w formularzu PPF informacje okazały się zbyt ogólnikowe i budziły wątpliwości skarżący został wezwany o nadesłanie dokumentów źródłowych, pozwalających na weryfikację przedstawionej sytuacji i uzupełniających wniosek. Należy bowiem podkreślić, że rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej skarżącego składa się przede wszystkim wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi tj. rodzaj i wysokość ponoszonych stałych wydatków. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna wyjaśnić jakie aktualnie uzyskuje dochody oraz określić ich wysokość, ponadto określić wysokość jak i rodzaj ponoszonych stałych kosztów utrzymania. Powinna także dokładnie przedstawić swój stan majątkowy. Zaznaczyć trzeba, że istotne dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy jest także żeby dane były jak najbardziej aktualne dla momentu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaniechanie strony oraz brak danych i jakichkolwiek dokumentów jest zatem przeszkodą do dokonania przez referendarza sądowego oceny sytuacji materialnej i uwzględnienia wniosku, co tym samym prowadzi do odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Należy także podkreślić, że przepis art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Zdaniem referendarza sądowego skarżący nie uprawdopodobnił należyci, że nie ma możliwości aby ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, choćby w minimalnym zakresie. Przedstawiona we wniosku, wyżej opisana sytuacja, nie została potwierdzona żadnymi dokumentami, pomimo wystosowanych do skarżącego wezwań w tym zakresie. Skarżący miał wystarczająco długi okres, ponad dwumiesięczny (od 2 maja 2014 r., gdy otrzymał pierwsze wezwanie do 4 lipca 2014 r., gdy odebrał powtórne wezwanie), w którym mógł zgromadzić i przesłać wymagane dane i dokumenty, a nie wywiązał się z obowiązku, którego wykonanie leżało w jego interesie. Uniemożliwiło to wyjaśnienie wątpliwości co do jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie. Na podstawie niepełnych i niepotwierdzonych danych przedstawionych w formularzu PPF, referendarz sądowy nie jest w stanie jednoznacznie ocenić, czy skarżący ma możliwości finansowe aby ponieść kwotę [...] zł tytułem wpisu od skargi, należnego na tym etapie sprawy, jak i dalsze koszty niniejszej sprawy, a także czy posiada oszczędności pozwalające na opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Na marginesie należy wyjaśnić, że udział adwokata na obecnym etapie sprawy nie jest konieczny, gdyż przed sądem I instancji nie obowiązuje przymus adwokacki. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz akt sprawy nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, podane informacje są zbyt ogólnikowe, a skarżący nie wykazał poprzez złożenie dodatkowych dokumentów, że opłacenie przez niego kosztów sądowych oraz wynagrodzenia adwokata, samodzielnie lub z pomocą członków rodziny jest niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, dopóki skarżący nie przedstawi pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, możliwościach płatniczych i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty. W tej sytuacji, uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.