I SA/Sz 49/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia W S A – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata J. W., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest na zasiłku chorobowym wynoszącym ok. [...] zł miesięcznie, gdyż ze świadczenia potrącana jest kwota [...] zł tytułem alimentów. Skarżący nie posiada żadnego majątku, żadnych oszczędności w bankach, obligacji, nie posiada też pojazdu. Wskazał także, że utracił prawo do renty KRUS w wysokości [...] zł. Skarżący wynajmuje lokal, za który płaci [...] zł miesięcznie, ponosi także opłaty za energię elektryczną w kwocie [...] zł, za wodę, opał, wydatki na zakup lekarstw, wobec tego nic nie pozostaje mu na życie. Wezwaniem z dnia 29 kwietnia 2014 r., wystosowanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwanej: "P.p.s.a."), skarżący został zobowiązany do nadesłania w terminie dziesięciodniowym dodatkowych dokumentów, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to obejmowało: dokument potwierdzający wysokość otrzymywanego przez skarżącego zasiłku chorobowego oraz wysokość dokonywanego potrącenia egzekucyjnego (alimentacyjnego) z tego świadczenia; zaświadczenie o zdolności do pracy, a także dokument potwierdzający utratę prawa do renty inwalidzkiej przez skarżącego; kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego zajmowanego przez skarżącego; wyciągi z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym lokat, kont związanych z działalnością rolniczą, kredytami, kartami kredytowymi, z ich stanem za okres od 1 lutego 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r.; dokumenty potwierdzające podział majątku wspólnego po rozwodzie między małżonkami; dokumenty potwierdzające powierzchnię gruntów rolnych posiadanych przez skarżącego (np. kopię umowy dzierżawy gruntów rolnych od Skarbu Państwa, kopię decyzji w sprawie podatków lokalnych); dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie z ostatnich dwóch miesięcy; zaświadczenie z właściwego biura ARiMR czy skarżący jest producentem rolnym, czy za 2013 r. otrzymał dopłaty do rolnictwa, czy ubiegał się o ich przyznanie, ewentualnie kopii decyzji w tym zakresie. Skarżący w dniu 15 maja 2014 r. zwrócił się o wydłużenie terminu na wykonanie opisanego wezwania z uwagi na zły stan zdrowia, trudności z chodzeniem i planowaną hospitalizację. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 maja 2014 r. przedłużył termin wyznaczony wezwaniem z dnia 29 kwietnia 2014 r. do dnia 1 lipca 2014 r. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie odebrał pisma Sądu informującego o przedłużeniu terminu. Zarządzeniem z dnia 2 lipca 2014 r. referendarz sądowy uznał, że przesyłka zawierająca wskazaną informację została nieprawidłowo awizowana, wobec tego pismem z dnia 2 lipca 2014 r. ww. wezwanie o nadesłanie dokumentów zostało ponowione. Skarżący odebrał przesyłkę w dniu 4 lipca 2014 r., jednakże w zakreślonym terminie nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania. W konsekwencji, postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, stwierdzając, że nie jest jednoznaczna opisana we wniosku sytuacja finansowa skarżącego, a strona nie przedłożyła, pomimo kilkukrotnych wezwań, żadnych dokumentów źródłowych, które rozwiałyby wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej możliwościach płatniczych. W związku z tym uznano, że skarżący nie wyczerpał przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. umożliwiającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazał, że odmowa udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest krzywdząca, a także, że wykazał na urzędowym druku PPF swój stan rodzinny, dochody i wydatki. Podkreślił, że od kilku miesięcy jest na zwolnieniach lekarskich, oczekując na operację wszczepienia stawu biodrowego tytanowego, co się łączy z dopłatą do 1/3 wartości. Ponadto w sprzeciwie skarżący podniósł, że nigdy nie otrzymał żadnej korespondencji, wezwań z sądu, nie podpisywał zwrotnych potwierdzeń odbioru, nie mógł się ustosunkować do pytań WSA w Szczecinie. Przesyłki doręczane były sąsiadom, wobec czego za zasadne uznaje powołanie biegłego grafologa, w celu stwierdzenia faktu niepodpisywania korespondencji z sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje Jak stanowi art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez wnioskodawcę sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy, uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Stosownie do regulacji art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, o co się ubiega skarżący w niniejszej sprawie, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim, w ocenie Sądu, opisana w PPF sytuacja nie jest wystarczająca, aby ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżący zasługuje na udzielenie mu prawa pomocy w najszerszym z możliwych zakresie, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, które to koszty za stronę poniósłby skarb państwa, czyli ogół obywateli. Skarżący nie wykazał bowiem, istnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zdaniem Sądu, dane opisane we wniosku były zbyt ogólne. Wynikało z nich, że skarżący jest samotny, utrzymuje się z zasiłku chorobowego, z którego potrącana jest kwota alimentów ([...] zł) nie posiada majątku ani oszczędności. W takiej sytuacji zasadne było wystosowanie do skarżącego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwania o nadesłanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wypełnienie zaś tego wezwania stanowiło nie tylko obowiązek skarżącego, ale też leżało w jego interesie. Wezwanie to bowiem miało na celu umożliwić weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową. Jak wynika z akt sprawy skarżący otrzymał dwa wezwania, datowane na 29 kwietnia 2014 r. i 2 lipca 2014 r. Żadnego z tych wezwań nie wykonał, nie nadsyłając jakichkolwiek oświadczeń i dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i rodzinną. Brak dokumentów źródłowych wyklucza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących każdego aspektu sytuacji wnioskodawcy, począwszy od tytułu prawnego do zajmowanego przez niego mieszkania, składu jego gospodarstwa domowego, jego dochodów i wydatków. Wobec nieprzedstawienia stosownego zaświadczenia, wyciągów z rachunków bankowych, nie można też zbadać wiarygodności oświadczenia skarżącego co do tego, że nie on jest zdolny do pracy oraz, że nie posiada oszczędności. Niewykonanie wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku nie pozwala uwzględnić wniosku, albowiem bez odpowiedzi pozostają wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Zdaniem Sądu dokumenty objęte wezwaniami referendarza sądowego, wyżej wskazane, należy ocenić jako adekwatne do potrzeby ustalenia przez Sąd sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. W oparciu o doświadczenie życiowe można też niewątpliwe stwierdzić, że są to dokumenty dostępne dla skarżącego lub możliwe do uzyskania, zatem nie powinien on napotkać żadnych poważniejszych trudności w przygotowaniu należytej dokumentacji i przedłożeniu jej Sądowi. Podkreślić przy tym należy, że skarżący miał na to wystarczająco długi czas, gdyż okres ponad trzymiesięczny. Sąd nie ma żadnych wątpliwości, że wyżej wymienione wezwania zostały prawidłowo doręczone skarżącemu, o czym świadczą zwrotne potwierdzenia odbioru przesyłek. Należy wyjaśnić, że zwrotne potwierdzenia odbioru są dokumentami urzędowymi, korzystającymi z domniemania prawdziwości. Domniemanie to może być jednak podważone. Jednakże, zawarte w sprzeciwie oświadczenia skarżącego w zakresie braku doręczenia korespondencji z Sądu i co do niepodpisywania przez niego dowodów odbioru, zmierzające do podważenia tych dokumentów są bezskuteczne. W tym miejscu należy wyjaśnić, że Sąd, nie mając żadnych wątpliwości co do prawidłowego doręczenia ww. wezwań, nie jest zobowiązany ani nie ma podstaw, aby prowadzić jakiegokolwiek postępowanie w zakresie ewentualnego sfałszowania podpisów skarżącego na zwrotnych potwierdzeniach odbioru, a w tym do powołania biegłego grafologa, czy też zwrócenia się do organów ścigania z zawiadomieniem o popełnieniu takiego przestępstwa. Ewentualny wniosek w tym zakresie może skierować do właściwego organu ścigania sam skarżący. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie, bezspornie skarżący odebrał wezwania i bezspornie zapoznał się z ich treścią. Dlatego brak jest jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla jego biernej postawy procesowej i braku współdziałania przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy. Należy zauważyć, że w dniu 15 maja 2014 r., po otrzymaniu pierwszego wezwania, skarżący powołując się na jego treść, zwrócił się o wydłużenie terminu na wykonanie zobowiązania. Ponadto, o zakresie żądanych dokumentów dowiedział się również z postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 lipca 2014 r. Skoro nie przedłożył dokumentów po wezwaniach, których jak twierdzi nie otrzymał, to mógł wykonać nałożone zobowiązanie po otrzymaniu ww. postanowienia, razem z sprzeciwem, czego w dalszym ciągu nie uczynił. Sprzeciw skarżącego również nie zawiera żadnych nowych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego ani nie wyjaśnia przyczyn nienadesłania żadnych dokumentów. Stwierdzić zatem należy, iż skarżący uchyla się od przedstawienia pełnej informacji i dokumentów od niego żądanych, zaś uporczywe niewywiązywanie się z obowiązku udzielenia dodatkowych informacji skutkować musi odmową przyznania stronie prawa pomocy. Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe (tak też postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 marca 2009 r., sygn. akt II SAB/Wr 32/08, LEX nr 603148). Skarżący nie wykazał zaś, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych i opłacić wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.