I SA/Sz 499/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. - Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2005 r. I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. uchyla postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie przepisów art. 162 § 1 i art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), odmówiło P. Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] w sprawie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2005. W sprawie tej, P. SA Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w S., pismem z dnia 3 marca 2008 r. skierowanym do Urzędu Miasta w K. podpisanym przez Dyrektora I.K. oraz Zastępcę Dyrektora ds. Ekonomiczno-Finansowych M. J., wystąpiły o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2005, załączając do tego pisma wniosek z tego samego dnia oraz korektę deklaracji na podatek od nieruchomości na rok 2005. Złożenie wniosku i korekty uzasadniono okolicznością wadliwego nieuwzględnienia w deklaracji preferencyjnej stawki w odniesieniu do powierzchni budynku i powierzchni gruntu przekazanych Caritas na prowadzenie statutowej działalności pożytku publicznego. Wezwaniem z dnia 31 marca 2008 r., skierowanym do P. SA w W., Prezydent Miasta K. zobowiązał podatnika do przedłożenia dokumentów rejestrowych Caritas-u potwierdzających status organizacji pożytku publicznego. Pismami z dnia 20 marca oraz 7 kwietnia 2008 r., M. J., w wykonaniu zobowiązania, udzielił informacji oraz przekazał żądane dokumenty do Urzędu Miasta K. Kolejne pisma z dnia 8 i 15 kwietnia 2008 r. organ podatkowy wysłał na adres Spółki do W. W odpowiedzi na nie, I.K. pismem z dnia 22 kwietnia 2008 r. poinformował organ podatkowy, że podtrzymuje wniosek o stwierdzenie nadpłaty oraz załączył do pisma kserokopię odpisu KRS dot. P. SA z/s w W. oraz akt notarialny obejmujący swoją treścią pełnomocnictwo udzielone przez przedstawicieli P. SA z/s w W. m.in. I. K. oraz M. J. do czynności wymienionych w tym akcie. Decyzją z dnia [...], skierowaną do P. w Warszawie, Prezydent Miasta K. odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości. Decyzja ta wpłynęła do siedziby P. w W. w dniu 29 maja 2008 r. Pismem z dnia 18 czerwca 2008 r. Spółka P. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w S. wniosła odwołanie od tej decyzji i, jednocześnie, złożyła wniosek z tego samego dnia o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, uzasadniając go niemożnością wniesienia odwołania w terminie z uwagi na komplikacje wynikłe z terminowym przekazaniem decyzji z siedziby Spółki z W. do siedziby Oddziału w S. spowodowane trwającym strajkiem pracowników Poczty Polskiej. Jako dowody do wniosku załączono: - kopię pierwszej strony decyzji z prezentatą wpływu do Oddziału w S. w dniu 16 czerwca 2008 r., - kopię koperty z prezentatą wpływu do P. w W. w dniu 29 maja 2008 r., - kopię koperty nadawcy – P. w W. z pocztowym stemplem nadania w dniu 3 czerwca 2008 r. i prezentatą wpływu do Oddziału w S. w dniu 16 czerwca 2008 r. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 lipca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. odmówiło P. SA z/s w W. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Swoje stanowisko Kolegium uzasadniło tym, że strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, co jest przesłanką do przywrócenia terminu, zgodnie z przepisem art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Według Kolegium, decyzję Spółka otrzymała w dniu 29 maja 2008 r. i od tego dnia biegł termin do wniesienia odwołania. To, co działo się z decyzją w wewnętrznym obiegu dokumentów w Spółce, pozostaje bez znaczenia dla oceny skutków prawnych niezachowania terminu do wniesienia odwołania. Podstawową przesłanką pozwalającą na przywrócenie terminu jest niedokonanie w terminie czynności bez winy strony, a w sprawie niewątpliwie wystąpiło nienależyte wykonanie obowiązków pracowniczych przez pracowników Spółki odpowiedzialnych za wewnętrzny obieg dokumentów. Według Kolegium, nie sposób dać wiary, że kontakty między jednostkami Spółki odbywają się wyłącznie za pośrednictwem Poczty Polskiej. W powszechnym użytku jest obecnie internet i poczta internetowa, którą można przesłać zeskanowane pisma, nie mówiąc o tym, że także drogą telefoniczną można było zapoznać z treścią decyzji osoby pracujące w S. i zajmujące się sprawą. Osobom upoważnionym do występowania w imieniu Spółki, a podpisanym pod wnioskiem, można także zarzucić brak staranności w prowadzeniu sprawy. Skoro urzędują z dala od centrali Spółki i tylko one sprawą się zajmują, to mogły podać organowi podatkowemu adres do korespondencji odpowiadający ich miejscu pracy, wówczas korespondencja byłaby przekazywana bezpośrednio do S. Jednak takiego wniosku Kolegium nie znalazło w aktach sprawy, dlatego należy uznać, że decyzja została skierowana prawidłowo na adres siedziby Spółki w W., a fakt niedostarczenia jej osobom upoważnionym we właściwym terminie jest wewnętrzną sprawą Spółki, nie mówiąc o tym, że został zawiniony przez pracowników Spółki. Nienależyte wykonanie obowiązków pracowniczych mieści się w kategorii winy nieumyślnej, a to wyklucza możliwość przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z orzecznictwem sądowym wina w uchybieniu terminu obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, które strona upoważniła do dokonania określonej czynności. Oznacza to, że strona zawiniła uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, Spółka złożyła skargę na nie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Skarga w imieniu Spółki została podpisana przez pełnomocników Spółki Dyrektora I. K. oraz Zastępcę Dyrektora ds. Ekonomiczno-Finansowych M. J. Postanowieniu zarzucono naruszenie następujących przepisów Ordynacji podatkowej: 1) art. 121 - poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, w ten sposób, że organ podatkowy kierował swoją korespondencję na przemian albo bezpośrednio do P. SA do siedziby Zarządu w W., albo do siedziby jednostki właściwej dla województwa zachodniopomorskiego, tj. do P. SA Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w S., natomiast decyzję podatkową wysłał wyłącznie do siedziby Spółki, nie powiadamiając o niej Oddziału podatnika, z którym wcześniej korespondował w tej sprawie, a ponadto odmówił uwzględnienia okoliczności niezależnych od podatnika, takich jak strajk pocztowców, co spowodowało, że korespondencja wysłana z Zarządu do Oddziału była unieruchomiona w niezidentyfikowanej jednostce pocztowej, co też wydłużyło czas przesłania korespondencji i spowodowało, że przesyłka była w trakcie przewozu niedostępna dla żadnej jednostki podatnika pomiędzy 3, a 16 czerwca 2008 r., 2) art. 122 - poprzez naruszenie zasady konieczności dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie, a w szczególności nieuwzględnienie tego, że nie było możliwości dotarcia do przesyłki podczas strajku pocztowego, zatem niemożliwe było również przesłanie treści decyzji podatkowej z Zarządu do Oddziału po rozpoczęciu strajku, 3) art. 162 - poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, pomimo wykazania przez podatnika, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Kolegium. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie podzieliło zasadności zarzutów skargi i wniosło o jej oddalenie, a ponadto stwierdziło, że argument jakoby strajk Poczty Polskiej był siłą wyższą, uniemożliwiającą kontakt centrali z jednostkami terenowymi, jest w dzisiejszej dobie argumentem nieracjonalnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania podatkowego, określonych w art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązujących organy podatkowe do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, którym to wymogom organ odwoławczy nie sprostał. Z analizy akt postępowania podatkowego wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podjęło zaskarżone rozstrzygnięcie, pomimo niewyjaśnienia, jaki podmiot w tym postępowaniu posiadał przymiot strony postępowania jak również, czy w sprawie działali prawidłowo umocowani pełnomocnicy podatnika. Z zaprezentowanego w sprawie przez Kolegium stanowiska, wnosić należy, że Kolegium – z jednej strony, przyznało Oddziałowi Gospodarowania Nieruchomościami w S. status podatnika podatku od nieruchomości, skoro uznało za skuteczne deklaracje tego podmiotu w sprawie podatku od nieruchomości, jak też za skuteczne korekty tych deklaracji oraz za wywołujące skutki procesowe pisma tego podmiotu inicjujące postępowania podatkowe, tak jak w tej sprawie, a – z drugiej strony, odmówiło temu podmiotowi takiego statusu, skoro zaakceptowało stanowisko organu podatkowego I instancji, iż pisma w toku postępowania podatkowego oraz kończącą to postępowanie decyzję w przedmiocie nadpłaty należało doręczyć nie Oddziałowi Gospodarowania Nieruchomościami w S., lecz Zarządowi Spółki Akcyjnej P. w W. Takie stanowisko kłóci się z nakazem racjonalnego postępowania organów podatkowych. Skoro bowiem organ podatkowy I instancji przyjął korektę deklaracji oraz wniosek o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w S. i prowadził postępowanie zainicjowane tym wnioskiem, to zaakceptował status tego podmiotu, jako podatnika podatku od nieruchomości, a to oznacza, że także powinien był uznać, że podmiot ten posiada przymiot strony postępowania podatkowego i dokonywać doręczeń na adres tego podmiotu, tj. na adres do S. Ponadto, skoro pełnomocnicy Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w S. przedłożyli do akt postępowania podatkowego organowi I instancji zarówno odpis z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego dotyczący Spółki Akcyjnej P. jak też wypis aktu notarialnego obejmujący swoją treścią pełnomocnictwo im udzielone przez przedstawicieli Zarządu Spółki Akcyjnej P., które upoważniało ich m.in. do reprezentowania Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w S. wobec władz i urzędów, osób prawnych i fizycznych w sądach oraz w postępowaniach egzekucyjnych (§ 1 ust. 1 pkt 9 pełnomocnictwa z ograniczeniami wymienionymi w ust. 2-6 § 1), to należało także przeanalizować zakres tego pełnomocnictwa i ocenić, czy wymienieni w nim Dyrektor Oddziału I.K. oraz Zastępca Dyrektora ds. Ekonomiczno-Finansowych M. J., byli upoważnieni do podejmowania czynności w tym postępowaniu podatkowym, jako pełnomocnicy Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w S. i, czy wobec tego, należało dokonywać im doręczeń. W tej sytuacji, kwestia statusu Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w S., jako podatnika podatku od nieruchomości, jak też kwestia działania w sprawie pełnomocników i zakresu ich umocowania stanowiły podstawowe okoliczności, wymajające wyjaśnienia, przed rozpoznaniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, gdyż wyjaśnienie tych kwestii umożliwiłoby ustalenie, czy decyzja Prezydenta Miasta K. została prawidłowo doręczona, w przypadku bowiem ustalenia, że w sprawie przymiot podatnika podatku od nieruchomości posiadał Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w S., jak też, że w sprawie działali prawidłowo umocowani pełnomocnicy, decyzję tę należałoby doręczyć Oddziałowi w S. lub też działającym w sprawie jego pełnomocnikom, zgodnie z wymogami przepisów art. 151 i art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, stanowiących, że: "Osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Przepisy art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 i 3 oraz art. 150 stosuje się odpowiednio." (art. 151) oraz, że: "Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi." (art. 145 § 2), zaś wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania należałoby uznać za bezprzedmiotowy. Ponadto, wskazać należy, że przepis art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej gwarantuje stronie, która ustanowi pełnomocnika w postępowaniu, że czynność ta wzmocni jej gwarancje realizowania tych zasad przez organy podatkowe, a pominięcie przez te organy pełnomocnika strony będzie równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu podatkowym i zniweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony. W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że brak udziału pełnomocnika w postępowaniu powinien być traktowany na równi z brakiem udziału strony. Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika, powinien on mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu tak samo jak strona, a pominięcie pełnomocnika w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje takie same skutki prawne. Powyższe kwestie nie mogły pozostać poza sferą rozważań Kolegium, jako mające decydujący wpływ na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. W tej sytuacji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., ponownie rozpoznając sprawę, wyjaśni ww. kwestie, ustalając w szczególności jaki podmiot w sprawie posiada status podatnika podatku od nieruchomości oraz, czy Dyrektor Oddziału I. K. oraz Zastępca Dyrektora ds. Ekonomiczno-Finansowych M. J. byli upoważnieni do podejmowania czynności w postępowaniu podatkowym, jako pełnomocnicy Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w S. i, czy wobec tego, należało dokonywać im doręczeń. Mając na uwadze powyższe okoliczności, wobec naruszenia przez organ odwoławczy wskazanych wyżej przepisów postępowania, określonych w art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało – na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzec o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 200 tej ustawy. Ponadto, na podstawie przepisu art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sąd uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, gdyż było to konieczne dla końcowego załatwienia sprawy, z powodu bezprzedmiotowości tego postanowienia.