I SA/Sz 507/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 18 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za okresy od lutego do maja i od sierpnia do października 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący A. D., w skardze złożonej na powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia opłaty od skargi. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2017 r. ustalono wpis od skargi w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący wskazał, że nie posiada środków na uiszczenie opłaty od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe skarżący wpisał syna – A. D. (ur. w [...]). Rubryki urzędowego formularza dotyczące posiadanego majątku skarżący wykreślił, zaś w rubryce dotyczącej dochodów podał, że otrzymuje dochód z działalności gospodarczej w kwocie ok. [...] zł netto miesięcznie. W miejscu dotyczącym zobowiązań i stałych wydatków wpisał "bieżące utrzymanie". Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej – "p.p.s.a."), został on wezwany do nadesłania następujących dokumentów: kopii rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2015 r. i 2016 r. wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym; wyciągu z prowadzonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzonej działalności gospodarczej za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca br. oraz z ewidencji zakupu i sprzedaży VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe lub kopii deklaracji VAT-7 za trzy okresy rozliczeniowe; dokumentów potwierdzających rodzaj i wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego i syna z ostatnich dwóch miesięcy; wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym osobistych, związanych z działalnością gospodarczą, z lokat, z kart kredytowych obrazujących obroty i saldo tych rachunków w okresie ostatnich sześciu miesięcy; dodatkowego oświadczenia co do stanu rodzinnego, czy pozostaje w związku małżeńskim, jeśli tak, zobowiązanie obejmuje kopię rocznego zeznania podatkowego żony skarżącego za 2015 r. i 2016 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, wyciągi z posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych obrazujących obroty i salda w okresie sześciu miesięcy albo dokument potwierdzający rozwiązanie małżeństwa; kopii decyzji ustalającej skarżącemu wysokość zobowiązań podatkowych z zakresu podatków lokalnych na 2016 i 2017 rok, w tym podatku od nieruchomości. Pismo doręczono skarżącemu w trybie art. 73 p.p.s.a. w dniu 16 sierpnia 2017 r. Przepis ten przewiduje, że w przypadku braku możliwości doręczenia przesyłki bezpośrednio adresatowi w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy, a także dorosłemu domownikowi, administracji lub dozorcy domu w przypadku nieobecności adresata w domu, przechowuje się pismo przez okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 1 p.p.s.a.). Adresata zawiadamia się o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni w placówce pocztowej albo urzędzie gminy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres dla doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma we wskazanym wyżej siedmiodniowym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia opisanego wyżej czternastodniowego terminu (art. 73 § 4 p.p.s.a.). Jak wynika z potwierdzenia odbioru przedmiotowa przesyłka, wobec niemożności jej doręczenia, w dniu 1 sierpnia 2017 r. pozostawiona została w placówce pocztowej, a zawiadomienie o tym fakcie umieszczone zostało w oddawczej skrzynce pocztowej. Treść adnotacji zamieszczonych na kopercie wskazuje, że powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma pozostawione zostało w dniu 9 sierpnia 2017 r., a skarżący pisma nie podjął w terminie. Termin wyznaczony skarżącemu do przedłożenia wymaganych dokumentów upłynął bezskutecznie z dniem 28 sierpnia 2017 r. Skarżący nie złożył żądanych wyjaśnień ani nie nadesłał dodatkowych dokumentów. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a.– stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od opłaty sądowej ustalonej w kwocie [...] zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF, którego nie wypełnił dokładnie i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jemu prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego stan majątkowy, ani nie podał rodzaju i wysokości jego zobowiązań i stałych wydatków. Za zbyt ogólne uznano także informacje o stanie rodzinnym skarżącego. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2017 r., zobowiązujące stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres podany przez skarżącego zarówno na kopercie zawierającej skargę, jak i we wniosku o prawo pomocy (na urzędowym formularzu PPF). Przesyłka zawierająca wezwanie referendarza sądowego została uznana za doręczoną w sposób prawidłowy w trybie art. 73 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że korespondencja kierowana na ten adres była już odbierana przez skarżącego oraz osobę uprawnioną do odbioru przesyłek (przesyłka zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz przesyłka zawierająca wezwanie nadesłania wypełnionego formularza druku urzędowego wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, wraz z tym drukiem). Przesyłka zawierająca wezwanie z dnia 26 lipca 2017 r. została uznana za doręczoną w dniu 16 sierpnia 2017 r. w trybie art. 73 p.p.s.a. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2017 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.