I SA/Sz 517/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Sędziowie: Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) Protokolant: Karolina Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2005 r. sprawy ze skargi "Z" w Koszalinie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych I. u c h y l a zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...], II. z a s ą d z a od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego W związku z prowadzonym przez organ egzekucyjny – Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego – postępowaniem egzekucyjnym na wniosek wierzyciela, tj. "Z" w K. przeciwko zobowiązanemu – "B" w K., które zostało umorzone postanowieniem z dnia [...] z powodu ogłoszenia przez sąd upadłości zobowiązanego w dniu [...] "Z" w K., jako wierzyciel, został obciążony kosztami egzekucyjnymi na podstawie przepisu art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.). "Z" w K., nie zgadzając się z treścią postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] obciążającego go kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...], złożył zażalenie na to postanowienie do Dyrektora Izby Skarbowej, które organ ten, w wyniku przeprowadzenia postępowania odwoławczego, utrzymał w mocy. Postanowienia organu odwoławczego "Z" nie zaskarżył do sądu administracyjnego, natomiast wnioskiem z dnia [...] wystąpił do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego, na podstawie przepisu art. 64 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie wyżej wskazanej. Uzasadniając wniosek o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, "Z’ podniósł, że wierzytelność wobec upadłej wynosi [...] i, że odzyskanie całości tej wierzytelności jest nierealne, a za umorzeniem kosztów postępowania egzekucyjnego przemawia to, że wierzyciel działał w sprawie w interesie publicznym, obciążenie "Z’ tymi kosztami byłoby gospodarczo nieuzasadnione oraz, że za umorzeniem kosztów przemawia słuszny interes publiczny. W wyniku rozpoznania wniosku "Z", Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego, powołując się na przepisy art. 64 e §§ 1, 2 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postanowieniem z dnia [...] nr [...] postanowił nie umarzać kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]. Uzasadniając postanowienie, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego wskazał, że na powstałe w egzekucji koszty złożyły się: 1/opłata manipulacyjna w kwocie [...], 2/opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie [...], 3/koszty za spisanie protokołu o stanie majątkowym w kwocie [...], 4/wydatki za przejazd poborcy w kwocie [...]. Ponadto, organ ten stwierdził, że – zgodnie z przepisem art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – koszty te obciążają wierzyciela, ponieważ nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, w stosunku do którego umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje z mocy prawa, a przepisy art. 64e ustawy nie przewidują umorzenia kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela w związku z ogłoszoną upadłością zobowiązanego. W takim wypadku, stwierdził Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego, wierzyciel zgłasza koszty egzekucyjne, jako wierzytelność do masy upadłości wraz ze zgłoszeniem zaległości z tytułu zobowiązania głównego i należnych odsetek za zwłokę. Zażalenie na wskazane wyżej postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej "Z" w K., podnosząc w nim, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia to, iż wierzytelność wobec upadłej wynosi [...] i, że odzyskanie całości tej wierzytelności jest nierealne, a w postępowaniu egzekucyjnym "Z", jako wierzyciel działał w sprawie w interesie publicznym i, że obciążenie "Z" tymi kosztami byłoby gospodarczo nieuzasadnione oraz, że za umorzeniem kosztów przemawia słuszny interes publiczny. Ponadto, "Z" podniósł, że wysokość ustalonych kosztów egzekucyjnych jest niewspółmierna do kosztów czynności podjętych przez organ egzekucyjny (zajęcie rachunku bankowego). Wskutek rozpoznania zażalenia "Z’ w K., Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego. Uzasadniając swoje postanowienie, Dyrektor Izby Skarbowej przedstawił przebieg postępowania egzekucyjnego i dotychczasowego postępowania w tej sprawie oraz, przytaczając w całości niemal uzasadnienie organu I instancji, stwierdził że w świetle obowiązujących przepisów prawa, w zaistniałej sytuacji, brak jest przesłanek do umorzenia kosztów egzekucyjnych, bowiem "Z" powinien zgłosić koszty egzekucyjne, jako wierzytelność, do masy upadłości, a ponadto – powołując się na przepis art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – stwierdził, że skoro koszty nie mogą zostać wyegzekwowane od zobowiązanego, to obciążają wierzyciela. "Z" w K., nie zgadzając się z postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na to postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości, jako wydanego z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. z naruszeniem przepisu art. 64e § 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, jako postawę wydanego postanowienia przepis art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, iż wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Ponadto, skarżący "Z" nie zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej, zarzucając mu nierozpatrzenie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych w świetle przepisu art. 64e § 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem skarżącego, ustawodawca wymieniając taksatywnie w tym przepisie przypadki, w których koszty egzekucyjne mogą być umarzane, nałożył na organ obowiązek zbadania, czy określone przesłanki zachodzą. Nie ustosunkowując się zaś do argumentów "Z" podnoszonych w zażaleniu, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził brak przesłanek do umorzenia kosztów. Zdaniem skarżącego przesłanka przez niego powołana jest spełniona, bowiem za umorzeniem kosztów egzekucyjnych obciążających skarżącego (w postępowaniu egzekucyjnym - wierzyciela) bezsprzecznie przemawia ważny interes publiczny. W świetle przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), "Z’ jest państwową jednostką organizacyjną nieprowadzącą działalności gospodarczej i nieuzyskującą dochodów. Przychody "Z" wynikają ściśle z przepisów prawa i ani "Z", ani Oddział nie mają bezpośredniego wpływu na ich wielkość, a zobowiązania wobec "Z’ mają charakter publicznoprawny. Działalność "Z’ służy interesowi publicznemu i jest finansowana ze środków publicznych. Są to, według skarżącego "Z", wystarczające przesłanki i podstawy prawne, aby organ egzekucyjny umorzył naliczone, zgodnie z przepisami, koszty egzekucyjne. Dodatkowo "Z’ podniósł jeszcze okoliczność, iż w postępowaniu upadłościowym prowadzonym wobec "B" w K., zważywszy na kwotę zobowiązania wobec "Z" – [...] – należy wątpić, że "Z" zaspokoi swoje zaległości z masy upadłości. Kwota naliczonych kosztów jest w związku z tym bardzo wysoka ([...]), a to powinno również przemawiać za uwzględnieniem wniosku "Z" w sprawie umorzenia. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Stosownie do treści przepisów art. 64e §§ 1-4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.): "§ 1. Organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. § 2. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. § 3. Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. § 4. W przypadku częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych umarza się przede wszystkim opłaty za czynności egzekucyjne." Jak z zacytowanych przepisów wynika kształtują one instytucję o charakterze wyjątkowym, tj. instytucję umorzenia kosztów egzekucyjnych. Umożliwia ona bowiem organom egzekucyjnym umorzenie kosztów egzekucyjnych w wypadkach, gdy: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3) ściągnięcie tylko kosztów spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne, 4) obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione (w odniesieniu do kosztów powstałych w egzekucji należności pieniężnych). Ocenę, czy wskazane przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych istnieją, pozostawił ustawodawca organowi egzekucyjnemu oraz organowi nadzoru nad tym organem egzekucyjnym. Ten uznaniowy charakter rozstrzygnięć nie przekreśla jednak zasady, że uznanie to jest ograniczone dyrektywami ustawowymi nakazującymi tym organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania, bądź braku w konkretnym wypadku przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie kosztów egzekucyjnych. Właściwa ocena występowania bądź też niewystępowania wymienionych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie i rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W niniejszej sprawie – zdaniem składu orzekającego – wystąpiła wadliwość procesowa postanowień organów obu instancji, polegająca na braku zebrania jakiegokolwiek materiału dowodowego oraz nierozważeniu jakichkolwiek okoliczności, w tym przesłanek ustawowych, która w efekcie prowadzi do konieczności uchylenia postanowień organów obu instancji. Podkreślić bowiem należy, iż organy obu instancji zastąpiły rozpoznanie złożonego przez stronę wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, lakonicznymi stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniach swoich postanowień, a dotyczącymi podstaw obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela w związku z umorzeniem postępowania ze względu na ogłoszenie upadłości zobowiązanego. Tymczasem sprawa obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela była przedmiotem rozstrzygnięć organów obu instancji w postępowaniu dotyczącym umorzenia postępowania egzekucyjnego i nałożenia na wierzyciela obowiązku poniesienia kosztów egzekucyjnych. Zastąpienie postępowania w sprawie dotyczącej umorzenia kosztów egzekucyjnych, w którym przedmiotem rozstrzygnięcia są zupełnie inne przesłanki, postępowaniem sprowadzającym się do wyłożenia stronie zasadności wyliczenia i obciążenia jej kosztami egzekucyjnymi, stanowi uchylenie się organów rozstrzygających od rozpoznania wniosku złożonego przez stronę i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wyraźnie określonym we wniosku. Ponadto, według składu orzekającego w sprawie, powoływanie się przez organy obu instancji na możliwość zgłoszenia przez skarżącego w toczącym się postępowaniu upadłościowym, do masy upadłości, swojej wierzytelności obejmującej koszty egzekucyjne, jako argumentu uzasadniającego odmowę rozpoznania wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, jest bezpodstawne i nieuprawnione, bowiem żaden przepis kształtujący instytucję umorzenia kosztów egzekucyjnych nie przewiduje takiego ograniczenia, czy wyjątku w rozpoznania wniosku w przedmiocie umorzenia tych kosztów. Okoliczność ta, tj. prowadzenie postępowania upadłościowego, może natomiast stanowić podstawę do ewentualnego zawieszenia postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, do czasu zakończenia postępowania upadłościowego, gdyż zakończenie tamtego postępowania może mieć wpływ na okoliczność istotną w tej sprawie, tj. wysokości kosztów, o umorzenie których zabiega strona. Powyższe okoliczności uzasadniają stwierdzenie, że organy obu instancji, nie prowadząc postępowania w celu oceny, czy w sprawie zaistniały przesłanki określone w przepisach art. 64e §§ 1-4 ustawy z dnia ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, naruszyły przepisy postępowania określone w art. art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z przepisem art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zobowiązujące je do wszechstronnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, co – zdaniem Sądu – daje podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia, jak też poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...]– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 200 i 205 § 2 tej ustawy.