I SA/Sz 517/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Zaremba Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) Asesor WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Protokolant Karolina Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r. sprawy ze skargi J.Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej długu celnego i opłaty manipulacyjnej dodatkowej 1. u c h y l a zaskarżone postanowienie, 2. z a s ą d z a od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie przepisów art. 163 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tj.: Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz przepisu art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), Dyrektor Urzędu Celnego, po rozpoznaniu wniosku J.Ż. z dnia [...] o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...], odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając postanowienie, Dyrektor Izby Celnej wskazał, że dniu [...] w Urzędzie Celnym objęto procedurą tranzytu wg noty [...] towar w postaci kitu. Towar ten winien był zostać dostarczony do urzędu celnego przeznaczenia wskazanego w polu 53 karty zgłoszenia tranzytowego, tj. do Urzędu Celnego. W związku z niewywiązaniem się z obowiązku wynikającego z procedury tranzytu, polegającego na niedostarczeniu towaru objętego procedurą do urzędu celnego przeznaczenia, Dyrektor Urzędu Celnego wszczął postępowanie w sprawie uregulowania sytuacji w/w towaru objętego procedurą tranzytu, a następnie decyzją z dnia [...] Nr [...], skierowaną do właściciela środka przewozowego, którym wprowadzono towar na polski obszar celny - J.Ż., Dyrektor Urzędu Celnego określił kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości [...] oraz wymierzył opłatę manipulacyjną dodatkową za czynności podjęte w wyniku usunięcia towaru spod dozoru celnego w kwocie [...]. Pismem zaś z dnia [...], reprezentujący J.Ż. - radca prawny P.U. z Kancelarii Prawnej "A" w P., złożył odwołanie od powyższej decyzji wymiarowej. Następnie, właściwy do rozpoznania odwołania, Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] Nr [...] pozostawił bez rozpatrzenia to odwołanie ze względu na nienadesłanie pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu P.U. przez J.Ż.. Pismem z dnia [...] J.Ż. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...]. Dalej, uzasadniając swoje postanowienie Dyrektor Izby Celnej wskazał, że w następstwie rozpatrzenia wniosku J.Ż. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] Nr [...] umorzył postępowanie wszczęte jego wnioskiem z dnia [...] jako bezprzedmiotowe. Od tej decyzji J.Ż. złożył odwołanie, a wyniku jego rozpatrzenia, Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawomocnym wyrokiem z dnia 27 maja 2004 r., po rozpoznaniu skargi J.Ż. na wskazaną decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] Nr [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że nie ma uzasadnienia stanowisko organów celnych, iż w sytuacji, gdy pozostawiono odwołanie strony bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych, to bezprzedmiotowy jest wniosek strony o przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Według Sądu, nie ma także żadnego znaczenia, wbrew temu, co zarzucał skarżący, że braki formalne pisma nie zostały uzupełnione przez pełnomocnika strony. Nie oznacza to jednak, że sama strona nie ma możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Nie można zatem mówić w takim przypadku o bezprzedmiotowości postępowania, czyli braku przedmiotu postępowania administracyjnego w rozumieniu przepisu art. 208 Ordynacji podatkowej. W tej sytuacji, stwierdził dalej w uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Celnej, po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie decyzji z dnia [...] Nr [...] i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] Nr [...], w sprawie winien zostać rozpatrzony merytorycznie wniosek J.Ż. z dnia [...] o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji wymiarowej Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...], w którym J.Ż. podniósł, iż niezachowanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy, a z zaniedbania nierzetelnego jego pełnomocnika. Ponadto, Dyrektor Izby Celnej wskazał, że - zgodnie z dyspozycją przepisu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej - w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Zaś § 2 tego artykułu stanowi, iż podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania strona powinna dopełnić czynności, dla której był określony termin. Powyższa norma prawna ustanawia więc - według organu celnego - cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie, tj.: - uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku jej winy w niezachowaniu terminu, - wniesienie wniosku o przywrócenie terminu, - dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, - dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której został ustanowiony przywracany termin. Dalej organ ten stwierdził, że ze względu na podniesiony przez J.Ż. argument, iż niezachowanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy oraz, przy spełnieniu reszty warunków, dalszy wywód dotyczyć będzie tej przesłanki. A, kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 maja 1998 r. o sygn. akt I SA/Ka 1718/96 - jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Także w wyroku NSA z dnia 18 sierpnia 2000 r. o sygn. akt III SA 1716/99 stwierdzono, iż o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Wina zaś w uchybieniu terminu przez pełnomocnika, wywołuje negatywne skutki dla reprezentowanego. W wyroku bowiem z dnia 7 lutego 1996 r. o sygn. akt SA/Rz 771/95 NSA przyjął, iż stroną - w rozumieniu przepisów o przywracaniu terminu - jest także pełnomocnik procesowy strony, który działa za nią w procesie. Wobec tego, uchybienie wymogom czynności procesowej przez pełnomocnika samo przez się nie może stanowić podstawy przywrócenia terminu, chyba że uchybienie nastąpiło na skutek okoliczności od niego niezależnych. Podkreślenia przy tym wymaga, iż nie tylko wina podatnika, lecz również innych osób, w tym pełnomocnika (gdy pełnomocnik reprezentuje stronę w postępowaniu), czy pracownika, wyłącza możliwość przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, co wynika z wyroku NSA z dnia 12 kwietnia 2002 r. o sygn. akt I SA/Gd 1676/99. Ponadto, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że przewidziany w przepisie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej warunek braku zawinienia w uchybieniu terminu, jako przesłanka konieczna do ewentualnego przywrócenia terminu, należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania, a w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron należy przyjąć, że osoby te zobowiązane są do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena, czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria, co potwierdza stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 11 sierpnia 1999 r. o sygn. akt I SA/Gd 745. Kończąc uzasadnienie swojego postanowienia, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że - w tak określonym stanie faktycznym i prawnym - w sprawie, opierając się na bogatym orzecznictwie sądów administracyjnych, przyjąć należy, iż strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy, co skutkuje koniecznością odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...]. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, J.Ż. wniósł na nie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę z dnia 4 lipca 2005 r., w której zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organy celne kierowały korespondencję na adres radcy prawnego P.U., podczas gdy nie okazał on właściwego pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego. Także, niezachowanie terminu nastąpiło - według skarżącego - bez jego winy, a wynikało z zaniedbania nierzetelnego pełnomocnika. Ponadto, skarżący podniósł, że powołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia orzecznictwo sądów administracyjnych nie znajduje zastosowania do sytuacji faktycznej w jakiej się znalazł, gdyż dotyczy nierzetelnego działania pełnomocnika, gdy tymczasem radca prawny P.U. nie mógł w sprawie działać za skarżącego, gdyż nie przedstawił organom celnym właściwego pełnomocnictwa. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej uznał zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Sąd, kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia i, nie będąc przy tym związany - na podstawie przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - granicami skargi, uznał, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia może być przeprowadzona przez Sąd tylko w przypadku, gdy uzasadnienie postanowienia odpowiada wymogom określonym w przepisie art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej . Z treści wskazanego przepisu wynika, że w postanowienie powinno zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne, gdy służy na nie m.in. zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego. Z unormowania natomiast art. 228 § 2 w związku z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej wynika, że postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania jest ostateczne. Na podstawie zaś przepisu art. 3 § 2 pkt 2 wskazanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na takie postanowienie przysługuje stronie skarga do sadu administracyjnego. Tak więc, jak wynika z przedstawionego unormowania, postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania powinno zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne. Posiłkując się także treścią przepisu art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, na mocy przepisu art. 219 tej Ordynacji, należy wskazać, że uzasadnienie faktyczne powinno zawierać, w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, a uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Według składu orzekającego w sprawie, powyższych wymogów prawnych, co do należytego uzasadnienia faktycznego, zaskarżone postanowienie nie spełnia, co skutkuje w konsekwencji także uznaniem, że nie poddaje się ono kontroli sadowo-administracyjnej. Analizując treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, należy wskazać, że na stronach 1-3 organ celny opisał dotychczasowy przebieg sprawy, od objęcia towaru procedurą tranzytu we [...] do sytuacji zaistniałej w sprawie po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyroku z dnia 27 maja 2004 r. o sygn. akt SA/Sz 1702/02. Następnie na dole strony 3 i na górze strony 4 organ ten przytoczył i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. brzmienie i interpretację przepisu art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. W dalszej zaś części uzasadnienia, organ przytoczył tezy z 5 wyroków sądów administracyjnych dotyczących braku winy lub zawinienia w niedochowaniu przez zainteresowanego terminu do dokonania czynności prawnej. A w konkluzji, organ ten zawarł stwierdzenie, że cyt.: "W tak określonym stanie faktycznym i prawnym w sprawie, opierając się na bogatym orzecznictwie sądów administracyjnych, przyjąć należy, iż Strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy. Skutkuje to koniecznością odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwodnia od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...]. Jak z powyższego przedstawienia wynika, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera jakiegokolwiek odzwierciedlenia oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyczerpującego wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia. W uzasadnienia tego nie wynika nawet, jakie argumenty i wnioski przedstawił J.Z. we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, ani tym bardziej odniesienia się do nich przez organ celny. Według Sądu, zaskarżone postanowienie jest abstrakcyjne, gdyż pozbawione odniesienia do konkretnej sprawy i nie indywidualizuje sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. A przecież J.Z. we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania podnosił argumenty i wnioski - według niego - uprawdopodobniające brak winy w niedochowaniu terminu do wniesieniu odwołania, do których organ celny zobowiązany był się ustosunkować. Ponadto, organ ten powinien był dokonać oceny całokształtu sprawy w celu ustalenia istnienia lub nieistnienia przesłanek określonych w art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, wobec tego, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, co mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało - na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 200 tej ustawy,