I SA/Sz 524/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia połowy kwoty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł ([...] ), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, 3. odmówić ustanowienia doradcy podatkowego. Skarżący P. R., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z uzasadnienia wniosku oraz załączonych dokumentów dotyczących sytuacji materialno-bytowej rodziny wynika co, następuje. P.R. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, ma [...] lat, w tym roku ukończył szkołę średnią, zamierza kontynuować naukę. Pozostaje na utrzymaniu rodziców, z którymi mieszka. K. i E. R. utrzymują także małoletnią siostrę skarżącego. Skarżący nie posiada majątku, natomiast jego rodzice posiadają dom o pow. [...] m kw. (pół bliźniaka) oraz mieszkanie o pow.[...] m kw., wykazano dwa samochody osobowe marki [...] rok prod. 2002 o wartości ok. [...] zł oraz [...] z 1995 r. Nie wykazano posiadania zgromadzonych zasobów (oszczędności, papierów wartościowych itp.). E. R. otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł brutto oraz dochody z działalności gospodarczej, z której w 2011 r. (według PIT 36) zadeklarowała stratę w wysokości [...] (przychody [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł), a w okresie od kwietnia 2012 r. do czerwca 2012 r. jej przychody wyniosły[...] , a koszty uzyskania przychodów [...] zł (według wyciągu z ewidencji podatkowej). K. R. otrzymuje dochody z umów zlecenia miesięcznie w kwotach ok. [...] zł brutto. Miesięczne wydatki rodziny to opłaty za gaz, wodę, śmieci, energię elektryczną, za telefon, telewizję, składki ubezpieczeniowe, które w czerwcu wyniosły łącznie ok. [...] zł. Ponadto rodzice skarżącego ponoszą wydatki na dojazdy dzieci do szkół, a także opłacają czynsz za mieszkanie w kwocie [...] zł, zakupione w 2011 r., a które nie jest w chwili obecnej wykorzystywane, ponieważ trwają prace wykończeniowe. Wykazano także spłatę rat kredytu hipotecznego w kwocie [...] zł oraz raty pożyczki w kwotach [...] zł i [...] zł oraz inne wydatki na przeglądy i ubezpieczenia samochodów, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie domu. E. R. oświadczyła, że wydatki, których nie można sfinansować z bieżących dochodów, ponoszone są ze środków pochodzących z debetu na koncie w wysokości [...] zł oraz z karty kredytowej z limitem na kwotę [...] zł. Rodzice skarżącego posiadają jeden rachunek bankowy, który jest jednocześnie rachunkiem osobistym i związanym z działalnością gospodarczą, a jego stan na dzień 11 lipca 2012 r. to [...] zł (dostępne środki). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co się ubiega skarżący w niniejszej sprawie, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."). W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę [...] zł, z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej. Koszty postępowania obejmują także wydatki związane z zapewnieniem skarżącemu pomocy fachowego pełnomocnika. Ponadto skarżący równocześnie jest zobowiązany do poniesienia kosztów sądowych w drugiej zainicjowanej sprawie sądowej. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Oceniając sytuację finansową skarżącego i jego rodziny należy stwierdzić, że nie wykazał on, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy w takim zakresie przysługuje osobom, które znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i brakuje im środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Chodzi tu o takie wyjątkowe okoliczności jak np. bezrobocie, choroba, klęska żywiołowa, ogólna nieporadność życiowa czy też śmierć jedynego żywiciela rodziny. Żadna z wyżej opisanych sytuacji nie dotyczy skarżącego. Skarżący wprawdzie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jednakże nie może to przesądzać o zasadności jego wniosku, gdyż nie znajduje się w ubóstwie. Skarżący prowadzi bowiem wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i pozostaje nadal na ich utrzymaniu, bowiem kontynuuje naukę. Jego rodzice otrzymują stałe dochody i to z kilku źródeł, których wysokość przewyższa ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Wykazane miesięczne dochody z emerytury matki skarżącego oraz z umów zlecenia jego ojca wynoszą łącznie ponad [...] zł netto. Matka skarżącego prowadzi także działalność gospodarczą. Ponadto rodzina posiada majątek w postaci nieruchomości - dom i mieszkanie. Już te tylko okoliczności wyłączają udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ nie może tu być mowy o niedostatku, czy ubóstwie. Bez wątpienia rodzina skarżącego ma zaspokojone wszystkie potrzeby życiowe. Niemniej jednak, należało uznać, że uiszczenie przez rodziców za skarżącego pełnych kosztów sądowych, tj. dwóch wpisów od skarg w łącznej kwocie [...] zł, w obu wszczętych sprawach, będzie stanowić nadmierne obciążenie budżetu domowego. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego ograniczenie wysokości opłat sądowych do połowy należnego wpisu sądowego w każdej sprawie, z jednej strony nie pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nie ograniczy prawa kontroli wydanej w jego sprawie decyzji administracyjnej, a z drugiej strony – nie naruszy zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Ponadto, należy zauważyć, że skarżący jest osobą młodą, zdrową, w ocenie referendarza sądowego, jest więc w stanie uzyskać środki pieniężne podejmując pracę, choćby sezonową, aby w ten sposób pomóc rodzicom i partycypować w kosztach sądowych. Przy ocenie zdolności skarżącego i jego rodziny do poniesienia wskazanych kosztów sadowych zostało uwzględnione, że znaczna część dochodów rodziny przeznaczana jest na spłatę kredytów i pożyczek ([...] zł). Jednakże okoliczność powyższa nie może uzasadniać i udzielenia skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego pełnym zakresie prawa pomocy - zarówno co do całkowitego zwolnienia od kosztów postępowania jak i ustanowienia w sprawie na koszt Skarbu Państwa fachowego pełnomocnika. W świetle utrwalonego orzecznictwa, co do zasady spłata kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych, zatem nie może być podstawą do uzyskania takiego zwolnienia. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, zwolnienie go od pełnych kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego doradcy podatkowego byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ewentualnych kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy w 1/2 części od aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Powyższe rozstrzygnięcie oznacza, że na obecnym etapie sprawy nie zostanie przesądzone, czy skarżący jest w stanie ponieść dalsze koszty postępowania (opłata za ewentualne zażalenie, opłata kancelaryjna, wpis od skargi kasacyjnej) byłoby to bowiem przedwczesne. Sytuacja finansowa strony może bowiem ulec zmianie. Wniosek taki wynika choćby z faktu, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna, co oznacza, że jest osobą poszukującą pracy, a nie wykazał, aby istniały nadzwyczajne okoliczności ograniczające jego zdolność zarobkową. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.