I SA/Sz 524/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji ustalającej wysokość stawki karty podatkowej na [...] r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych S. C., po wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie [...] zł należnego od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, posiada mieszkanie o pow. [...] m kw., obciążone hipotecznie w związku ze spłatą kredytu, nie posiada żadnych oszczędności ani innych zasobów pieniężnych, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnim synem. Wykazał także, że nie osiąga dochodów, a jego żona z tytułu umowy zlecenia otrzymuje miesięcznie kwotę ok. [...] zł. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację majątkową, przedstawił: 1. oświadczenia S. C. i A. C. z dnia [...] r., że skarżący i jego żona nie posiadają kopii PIT-ów za rok [...] oraz potwierdzeń ich złożenia w urzędzie skarbowym; 2. dwa zaświadczenia ze S. z [...] r., że A. B. (C.) oraz S. C. nie pobierają świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych ani nie figurują w ewidencji osób ubiegających o te świadczenia; 3. dwie kopie umowy zlecenia z dnia [...] r. i [...] r. oraz rachunków za pracę zleconą wystawionych przez A. C. z dnia [...] r. i [...] r. na kwoty [...] zł i [...] zł; 4. kopia aneksu do umowy kredytu hipotecznego w G. S.A. z dnia [...] r. zaciągniętego w [...] oraz harmonogram spłat rat w wysokości [...] CHF oraz harmonogram spłat rat kredytu w B. S.A. w kwocie [...] zł ; 5. pismo SM "K." informujące o wysokości opłat za mieszkanie obowiązujących w [...] i [...]r. w kwocie [...] zł; 6. kopie faktur za energię elektryczną z [...] r. na kwotę [...] zł i za gaz za [...] r. na kwotę [...] zł; 7. wyciąg z rachunku bankowego w Banku M. za okres od [...] r. do [...] r.; 8. zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia [...] r. stwierdzające, że S. C. nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych; 9. wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z dnia [...] r., z którego wynika, że skarżący ma zawieszoną działalność gospodarczą od dnia [...] r. do dnia [...] r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej zwana "P.p.s.a." zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwość obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Z nadesłanego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów źródłowych wynika, że skarżący ma zawieszoną działalność gospodarczą i nie osiąga z tego tytułu dochodów. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim żona oraz małoletni syn ([...] lata). Żona skarżącego z tytułu umów zlecenia otrzymuje wynagrodzenie, według oświadczenia strony, w wysokości ok. [...] zł miesięcznie i są to jedyne dochody rodziny. Z wystawionych przez A. C. rachunków wynika, że za wykonanie prac zleconych, w [...] i [...] otrzymała ona kwoty [...] zł i [...] zł. Skarżący nie wykazał oszczędności ani majątku. Z przedłożonych dokumentów wynika, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. [...] zł (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, telewizję) plus koszty spłacanych rat kredytów w wysokości ok. [...] zł. Na podstawie wyżej przedstawionych danych należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Analiza danych deklarowanych jako dochody w zestawieniu z wydatkami rodziny budzą wątpliwości co do ich rzetelności. Rozpoznający sprawę referendarz sądowy zobowiązany jest kierować się m.in. logiką i doświadczeniem życiowym, a to nie pozwalają uznać, że trzyosobowa rodzina dysponująca miesięcznym dochodem w wysokości ok. [...] zł (wg dokumentów w kwocie maksymalnie ok. [...] zł), bez dodatkowych źródeł utrzymania, byłaby w stanie ponosić łączne wydatki w kwocie [...] zł (na opłaty i kredyty, bez kosztów wyżywienia). Skarżący wydaje więcej niż wykazany dochód, nie podając źródła pokrycia wydatków, co pozwala uznać, że faktycznie dysponuje kwotą większą niż podaje. W ocenie referendarza sądowego, ma zatem dodatkowe możliwości finansowe, a twierdzenie to jest uzasadnione zwłaszcza w kontekście dokonywanych na rachunek bankowy skarżącego w miesiącach [...] r. wpłat środków pieniężnych w kwotach [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Nie można ustalić w oparciu o podane przez skarżącego dane z jakiego źródła pokrywane są wydatki przewyższające wskazany dochód. Nie jest też jasne skąd pochodzą dodatkowe wpłaty pieniężne na konto skarżącego. Świadczy to o nierzetelności po stronie skarżącego w zakresie podania wszystkich źródeł dochodu i jego możliwości finansowych. Nie można zaakceptować sytuacji, w której skarżący twierdzi, że wydaje więcej niż wskazany przez niego dochód, z dokumentów wynika, że faktycznie dysponuje dodatkowymi środkami pieniężnymi poza wykazanymi, a rozpoznający wniosek referendarz sądowy to bezkrytycznie przyjmuje i zwalnia od kosztów sądowych. Skorzystanie ze zwolnienia jest prawem, jednakże wymaga po stronie wnioskodawcy należytego przedstawienia sytuacji majątkowej w tym finansowej jego i rodziny. Podana niespójność pomiędzy osiąganym dochodem a ponoszonymi wydatkami wyklucza przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania (a nie spłaty kredytów). Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W tych okolicznościach sprawy, uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.