I SA/Sz 526/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 stycznia 2010 r. wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia[...] . Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku akcyzowym za sierpień 2001 r. wraz z odsetkami oraz za koszty postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z części wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...] zł, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy M.W. , reprezentowany przez pełnomocnika, w związku ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 września 2009 r., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie posiada żadnych środków finansowych, dlatego też nie może ponieść kosztów sądowych. Ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów wynika następujący stan faktyczny. M.W. do dnia 31 grudnia 2008 r. był zatrudniony w Spółce E. S.A. w S., w chwili obecnej nie pracuje, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna (dowód: kopia świadectwa pracy z dnia 2 stycznia 2009 r. – k. 229, kopia zaświadczenia PUP w M,. z dnia 23 listopada 2009 r. - k. 224). W rocznym zeznaniu podatkowym (PIT - 37) za 2008 r. M. W. zadeklarował przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, zaliczkę pobraną na podatek w kwocie [...] zł (k. 235). Skarżący nie posiada majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, nie wykazał także posiadania zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Od dnia 18 marca 2009 r. M.W. jest zameldowany u swojej siostry, u której zamieszkuje, zajmując pokój z łazienką i dostępem do kuchni, na parterze jej domu (dowód: kopia potwierdzenia zameldowania – k. 227, umowa użyczenia na czas nieokreślony – k. 228). Według oświadczenia, nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozostaje w związku małżeńskim, ale w separacji faktycznej, między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej od 2000 r. (dowód: kopia aktu notarialnego – k. 234). Skarżący oświadczył, że nie otrzymuje środków pieniężnych od członków rodziny, innych osób, instytucji (dowód: kopia zaświadczenia MOPS w D. z 23 listopada 2009 r. – k. 232). W wykonaniu zobowiązania referendarza sądowego co do wskazania źródeł finansowania podstawowych potrzeb życiowych oraz wynagrodzenia adwokata, skarżący złożył dodatkowe oświadczenie, z którego wynika, że mieszka oraz korzysta z żywności i środków higieny u siostry, natomiast odnośnie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, poinformował, iż obecnie nie płaci za te usługi, lecz ma zamiar w przyszłości ten dług uregulować. Rozpatrując przedmiotowy wniosek należy stwierdzić, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy łącznie w 6 sprawach, zawisłych przed tutejszym Sądem, w związku z wniesionymi kasacjami od wyroków oddalających jego skargi. Łączna wysokość kosztów postępowania, obciążających skarżącego, sprowadzających się do wpisów od skarg kasacyjnych we wszystkich sprawach, to [...] zł, co należało uwzględnić przy rozpoznaniu niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie ma żadnych środków pieniężnych ani także realnych możliwości zdobycia takich środków wobec braku zdolności zarobkowych i braku możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, spowodowanych takimi nadzwyczajnymi okolicznościami jak - przykładowo - podeszły wiek, zły stan zdrowia, wyjątkowo trudna sytuacja rodzinna, czy osobista. Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, po dokonaniu analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego, wynikającej z akt sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie może uzyskać całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, o co się ubiega. Z przedstawianych przez wnioskodawcę oświadczeń wynika, że nie posiada majątku, oszczędności, a jego sytuacja w 2009 r. pogorszyła się, ponieważ od 1 stycznia 2009 r. nie jest już zatrudniony w spółkach kapitałowych, nie uzyskuje zatem wynagrodzenia za pracę, ani nie wykazuje żadnego innego źródła dochodu. Skarżący oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu siostry, w domu której zamieszkuje, żywi się, korzysta ze środków higieny. Z małżonką pozostaje nadal w separacji, z wniosku wynika też, że nie łoży na utrzymanie dzieci. Powyższe okoliczności, wprawdzie mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy, jednak należy mieć na uwadze sytuację skarżącego w latach 2007 - 2009, która w ocenie Sądu (rozpoznającego wcześniejsze wnioski strony) nie uzasadniła przyznania prawa pomocy, z uwagi między innymi na okoliczność, iż skarżący znalazł się w trudnej sytuacji materialnej w wyniku podjętych przez siebie działań. Powyższą ocenę należy podzielić przy rozstrzyganiu kolejnego wniosku skarżącego. Powtórzyć także trzeba ocenę wyrażoną we wcześniejszych postanowieniach, że oświadczenia skarżącego budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, które mogły być rozwiązane jedynie w drodze analizy żądanych dokumentów. Uwaga ta dotyczy w szczególności dokumentów zawierających informacje o dochodach uzyskiwanych, a także posiadanych ewentualnie oszczędnościach przez małżonkę skarżącego, o przedłożenie których skarżący został wezwany w dniu 12 listopada 2009 r. Wprawdzie skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką i między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, ale w świetle tego, że - jak jest wiadome - w okresie kiedy prowadził z małżonką gospodarstwo domowe i uzyskiwał dochody z udziałów w dwóch spółkach kapitałowych przekazał swój majątek w postaci nieruchomości na rzecz rodziny (żony i małoletniego syna), prawdopodobnie w celu zabezpieczenia majątku przed egzekucją, takie dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej małżonki powinien przedłożyć. Niewątpliwie przecież skarżący, wzywany już wcześniej (np. 17 października 2007 r.) o takie dokumenty, powinien mieć świadomość konsekwencji, jakie może pociągnąć utrzymywanie biernej postawy procesowej wobec kolejnego wezwania w tym zakresie. Powinien zatem zdawać sobie sprawę, iż jego oświadczenia oraz przedstawiany materiał dowodowy mogą być uznane za niewystarczające. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych już od dawna ugruntowany jest pogląd, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji, a także, że małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy (w tym w ponoszeniu kosztów sądowych) i obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego, czy też nawet separacji. Niezależnie od powyższego uznano, że skarżący swoimi oświadczeniami nie przekonał rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, iż znajduje się w tak trudnej sytuacji, która uniemożliwia mu zdobycie jakichkolwiek środków pieniężnych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy bowiem wziąć pod uwagę, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, z drugiej szeroko rozumiane możliwości finansowe strony. Chodzi nie tylko o realną sytuację finansową wnioskodawcy, ale również o przyczyny takiego stanu oraz ewentualne możliwości doprowadzenia do jego zmiany. Skarżący nie powołał ani nie udowodnił, żadnych nadzwyczajnych okoliczności, jak przykładowo zły stan zdrowia, czy podeszły wiek świadczących, że faktycznie nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, choćby dorywczo. Podkreślić należy też, że wnioskodawca oświadczył, iż jest bezrobotny, a przedstawił zaświadczenie, że nie zarejestrował się w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy, nie podając jednak przyczyn utrzymywania się takiego stanu rzeczy. Nie korzysta także z pomocy społecznej, a z przedłożonego zaświadczenia MOPS-u, oraz oświadczeń skarżącego nie wynika aby się o jej przyznanie ubiegał. Dla referendarza sądowego, który przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego, oceniając składane oświadczenia, kieruje się regułami logiki, wiedzą, ale i doświadczeniem życiowym, takie działanie strony jest niezrozumiałe, ani niczym nie uzasadnione, zwłaszcza wobec faktu, iż skarżący ma rodzinę, której – o czym wspomniano już wyżej – przekazał swój majątek w darowiźnie. Wnioskodawca nie wykazał, jakie nadzwyczajne okoliczności tak naprawdę powodują, iż jest pozbawiony środków do życia, pozostaje na utrzymaniu siostry i nie podejmuje działań mających na celu zmianę jego sytuacji, także poprzez staranie się o pomoc społeczną. Końcowo należy także zwrócić uwagę na fakt, iż na wcześniejszym etapie postępowania sądowego skarżący uiścił tytułem wpisów od skarg w sześciu sprawach kwotę [...] zł, stanowiącą ponad połowę rocznych, deklarowanych za 2008 r. dochodów z wynagrodzenia za pracę oraz w lipcu, sierpniu 2009 r. - łączną kwotę [...] zł opłat kancelaryjnych za sporządzenie uzasadnień wyroków (przy wykazywaniu we wnioskach o prawo pomocy braku oszczędności), co oznacza, że dysponował takimi środkami pieniężnymi i co podważa częściowo wiarygodność składanych oświadczeń o sytuacji materialnej skarżącego. W świetle powyższego oraz uwzględniając, iż skarżący jest zobowiązany do poniesienia kosztów sądowych łącznie w wysokości [...] zł, stwierdzić należy, że zwolnienie skarżącego w całości od ponoszenia kosztów postępowania nie byłoby zasadne, zatem uznano, że skarżący powinien partycypować w kosztach sądowych w rozpoznawanej sprawie, zwalniając go ponad kwotę [...] zł. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak na wstępie.