I SA/Sz 531/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2017 r. sprzeciwu K. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] września 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 rok p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący K. S. (ur. [...] r.) złożył w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe w sprawie sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Ponadto ze skarg skarżącego na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2013-2016 w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w S. toczą się łącznie 4 sprawy, w których łączna wysokość ustalonych wpisów sądowych wynosi [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jego sytuacja finansowa jest trudna. Skarżący pracuje w [...], jednak jego dochody są niewielkie, a ponosi duże koszty utrzymania. Ponadto, skarżący ponosi wydatki w związku z zasądzoną spłatą na rzecz przyrodniego brata, który dochodzi roszczeń po zmarłym ojcu. Zarobki skarżącego są uzależnione od ilości przepracowanych godzin w miesiącu i wahają się od [...] do [...] euro. Z oświadczenia skarżącego wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, nie ma innych osób na utrzymaniu. Odnośnie do majątku skarżący podał, że posiada udział w połowie nieruchomości w P. przy ulicy [...], który jest zabezpieczony. Nadto, skarżący posiada udział do [...] części nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] oraz samochód [...] o wartości [...] zł. Mając powyższe okoliczności na uwadze, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 września 2017 r. uznał, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie i orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Skarżący jest osobą młodą ([...] lat), aktywną zawodowo, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe, nie ma na utrzymaniu innych osób, a źródłem jego utrzymania jest praca w [...] (umowa o pracę) z wynagrodzeniem netto [...] euro, stanowiącym równowartość [...] zł (wg średniego kursu euro z dnia 7 września 2017 r., wynoszącego według NPB [...] zł - dostępny na stronie internetowej NBP www.nbp.pl). Referendarz sądowy odnotował przy tym, że według oświadczenia skarżącego, przeznacza on całe wynagrodzenie na: wydatki związane z wynajmem mieszkania ([...] euro), opłatą za paliwo ([...] euro), wyżywieniem ([...] euro), zakupem odzieży ([...] euro), opłatą za telefon i Internet [...] euro), jednak w ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący jest w stanie, po ograniczeniu wydatków do koniecznego utrzymania, uiścić wpis sądowy w sprawie oraz pozostałych sprawach zawisłych z jego skarg przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. W piśmie z dnia 3 października 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia referendarza sądowego wnosząc o jego zmianę i przyznanie stronie prawa pomocy we wszystkich toczących się postępowaniach sądowych w jego sprawie. W uzasadnieniu podał, że jego zarobki nie są stałe i kształtują się w granicach od [...] do [...] euro, i nie jest wstanie ograniczyć swoich wydatków związanych z czynszem na mieszkanie, który wynosi [...] euro. Ponadto, referendarz sądowy niezasadnie dokonał przeliczenia zarobków skarżącego z euro na złotówki, bowiem pozostałą część wynagrodzenia skarżący przeznacza na podstawowe potrzeby związane z utrzymaniem w [...], które są znacznie wyższe niż koszty życia w Polsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zatem stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty postępowania na obecnym jego etapie to wpis od skargi w kwocie [...]zł, a we wszystkich sprawach skarżącego toczących się obecnie przed Sądem – [...] zł. Dokonując analizy wniosku skarżącego oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż strona nie wykazał niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy określona w rozdziale 3 w dziale V p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 29 stycznia 2008 r. I FZ 437/07 i z 13 marca 2012 r., I FZ 51/12). Przede wszystkim zauważyć trzeba, że ocena sytuacji materialnej strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dokonywana jest poprzez porównanie uzyskiwanego przez nią dochodu z wydatkami, które będzie zobowiązana ponieść w toczącym się postępowaniu sądowym. Tylko bowiem osoby, których stan majątkowy (a więc brak jakichkolwiek dochodów lub też dochody uzyskiwane w wysokości wykluczającej wygospodarowanie jakichkolwiek dodatkowych środków) mogą liczyć na ewentualne przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem, skarżący uzyskuje przeciętny, miesięczny dochód netto w wysokości około [...] euro, przy łącznych aktualnych kosztach sądowych w wysokości [...] zł tj. ok.[...] euro (wg średniego kursu euro z dnia 27 listopada 2017 r., wynoszącego według NPB [...] zł - dostępny na stronie internetowej NBP www.nbp.pl). W ocenie Sądu skarżący jest zatem w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów toczących się postępowań sądowych i nie poniesie z tego tytułu uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. W szczególności zauważyć należy, że skarżący kwotę [...]euro miesięcznie wydatkuje na zakup odzieży oraz paliwa. Nie są to jednak takie miesięczne wydatki, których częściowe niezaspokojenie prowadziłoby do powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego. Natomiast prawo pomocy powinno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. W ocenie Sądu, skarżący w ramach planowania wydatków, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Ponadto, jak wynikało ze złożonego oświadczenia skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w S. oraz samochodu. W ocenie Sądu majątek ten może być przykładowo wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu jeśli skarżącemu brakuje pieniędzy na pokrycie kosztów postępowania. Nie jest to bowiem majątek, który służy do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (skarżący na co dzień nie mieszka w Polsce). W tej sytuacji okoliczność, że wnioskodawca nie otrzymuje dochodów z tytułu własności nieruchomości, nie może uzasadniać wniosku o przyznanie prawa pomocy, jeśli nie jest to jedyne źródło utrzymania (por. postanowienia NSA z 3 listopada 2011 r. II OZ 1054/11 oraz z 21 października 2005 r. OZ 1179/04). Prawidłowo również referendarz sądowy stwierdził, że bez wpływu na przyznanie prawa pomocy pozostaje fakt że na skarżącym ciąży obowiązek spłaty na rzecz przyrodniego brata, ponieważ zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, zobowiązania cywilnoprawne skarżącego nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania (postanowienia NSA z 23 stycznia 2006 r. II FZ 23/06 oraz z 12 stycznia 2011 r. I GZ 441/10). Biorąc powyższe pod uwagę nie można uznać, że skarżący jest osobą, dla której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.