I SA/Sz 531/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zawieszenia postępowania w podatku od towarów i usług za kwiecień 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Skarżąca [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. zwróciła się w rozpoznawanej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi działalność w zakresie wynajmu i zarządzania nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi. Spółka nie posiada żadnego majątku. Skarżąca nie osiąga dochodów i nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, gdyż jedyny składnik majątkowy w postaci nieruchomości, stanowiący przedmiot działalności (najem powierzchni handlowych), została bezprawnie wyprowadzona z majątku spółki. Spółka nie otrzymała żadnego ekwiwalentu za ww. nieruchomość. Spółka oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, za ostatni rok obrotowy wykazała stratę w kwocie [...]zł. Spółka wykazała dwa rachunki bankowe, których stan na koniec lipca 2018 r. wg oświadczenia wynosił [...] zł i minus [...] zł. Do wniosku spółka dołączyła: kopie bilansu i rachunku zysków i strat na [...] r.; dokumenty dotyczące postępowań egzekucyjnych (listę wierzycieli stan na [...] r.; tabele ze spłatami dokonanymi w terminach od [...] r. do [...] r., wykaz tytułów wykonawczych, informacja w trybie art. 23 ust. 1 pkt 7 Prawa upadłościowego); historię rachunku bankowego z [...] r.; wykaz majątku spółki na dzień [...] r.; kopię protokołu i uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia wspólników spółki z [...] r. dotyczącego zbycia prawa wieczystego użytkowania działki gruntu o pow. [...] m kw. wraz z budynkami położonej w S. przy ul. [...]; kopię rachunku zysków i strat za okres [...] r. do [...] r.; pismo [...] z [...] r. wskazujące na salda końcowe rachunku bieżącego i VAT spółki. Spółka wykonując wezwanie referendarza sądowego nadesłała dodatkowo: - kopię rocznego zeznania podatkowego za 2017 r. (CIT-8), w którym zadeklarowała przychody w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]zł, stratę w kwocie [...]zł; - kopię rocznego zeznania podatkowego [...] za 2016 r., w którym zadeklarowała przychody [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, stratę w kwocie [...]zł; - bilans na dzień [...] r., rachunek zysków i strat za okres [...] r. – [...] r.; - zestawienie sald i obrotów za okres od [...] do [...] r.; - kopię deklaracji [...] za maj 2018 r., (dostawy towarów i świadczenie usług [...] zł, nabycia towarów i usług [...] zł, nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy [...] zł), czerwiec 2018 r. (dostawy towarów i świadczenie usług [...] zł, nabycia towarów i usług [...] zł, nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy [...] zł), lipiec 2018 r. (dostawy towarów i świadczenie usług [...] zł, nabycia towarów i usług [...] zł, kwota nadwyżki do przeniesienia [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia [...] r. o sygn. akt I GZ [...], Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Oceniając sytuację finansową skarżącej, na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż strona nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przy tym wskazać należy, że na obecnym etapie sprawy koszty sądowe sprowadzają się do wpisu od skargi wynoszącego [...] zł, który jest najniższą opłatą sądową przewidzianą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Treść zaś powołanego art. 246 § 2 p.p.s.a. wskazuje, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Biorąc zatem pod uwagę wysokość należnych kosztów sądowych oraz wykazaną sytuację finansową, zdaniem referendarza skarżąca jest w stanie wygospodarować środki pieniężne w celu uiszczenia niewielkiego wpisu od skargi, pomimo nieodnotowywania aktualnie przychodów, braku środków na rachunkach bankowych, wykazywania straty podatkowej i zadłużenia. Powoływane okoliczności nie mogą automatycznie przemawiać za uwzględnieniem wniosku i przyznaniem prawa pomocy w niniejszej sprawie, gdyż spółka pomimo podnoszonych okoliczności dysponuje środkami pieniężnymi i znacznym majątkiem oraz kontynuuje działalność. Spółka wprawdzie, pomimo wezwania, nie nadesłała raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące, jednakże nadesłanych dokumentów wynika, że na dzień [...] r. posiadała środki pieniężne na rachunkach bankowych i w kasie w kwocie [...]zł oraz inne środki pieniężne w kwocie [...]zł, a więc w kwotach znacznie przewyższających wpis sądowy w niniejszej sprawie. O potencjale finansowym spółki świadczą także wielkość jej kapitału zakładowego, wartość środków trwałych (odpowiednio kwoty [...]zł i [...] zł), a także odnotowywanie należności długoterminowych w wysokości [...] zł oraz należności krótkoterminowych w wysokości [...] zł. Spółka wprawdzie rok obrotowy 2016 i 2017 zakończyła stratą w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł. Wskazać należy jednakże, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym w zakresie prawa pomocy, odnotowywanie straty w dokumentach księgowych i podatkowych nie oznacza braku płynności finansowej. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych, a spłata zobowiązań nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych (por. postanowienie z [...] r. o sygn. akt II GZ [...], [...] r. o sygn. akt I FZ [...], [...] r. o sygn. akt I FZ [...], dostępne na stronie [...] orzeczenia.nsa.gov.pl) Spółka w latach 2016 i 2017 nie odnotowała przychodów, jednakże przypomnieć należy, że w orzecznictwie wskazuje się także, że w przypadku profesjonalnego przedsiębiorcy, nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia [...] r. o sygn. akt II GZ [...]). Spółka nie wykazała aby toczyło się wobec niej postępowanie upadłościowe czy likwidacyjne, okoliczności takie nie wynikają z przedłożonego odpisu KRS. W tej sytuacji, bez znaczenia dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania spółce prawa pomocy, był końcowy wynik finansowy spółki za 2016 r. i 2017 r., spółka kontynuuje działalność. Niezależnie od powyższego, rozpoznając przedmiotowy wniosek nie można pominąć, że podmiotem ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy jest spółka prawa handlowego – spółka kapitałowa, a kodeks spółek handlowych przewiduje również rozwiązania, za pomocą których podmiot ten może skorzystać z dopłat wspólników (art. 177 § 1 K.s.h.), które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak postanowienie NSA z dnia [...] r. sygn. akt II FZ [...]; dostępne na stronie [...]). To oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. W rozpoznawanej sprawie brak jest informacji o staraniu się o dofinansowanie spółki przez wspólników (pomimo wezwania w tym zakresie), co należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Zauważyć należy, że skarżąca ma jednego wspólnika, spółka zaś nie przedłożyła żadnych dokumentów ani oświadczeń mających świadczyć o braku możliwości dofinansowania spółki w formie dopłat przez swojego wspólnika, czy udzielenia pożyczki. Jednakże w ocenie rozpoznającego wniosek, nie zmienia to faktu, że w sytuacji, w której spółka nie posiada środków pieniężnych w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na wpis sądowy od skargi, to istnieje możliwość dokapitalizowania spółki w opisany wyżej sposób. Końcowo, na marginesie niniejszych rozważań dodać należy, że spółka, twierdzi, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ale w toczącym się postępowaniu korzysta z usług pełnomocnika z wyboru, co dodatkowo powoduje istotne wątpliwości co wiarygodności jej twierdzeń o braku środków pieniężnych na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie [...]zł. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.