I SA/Sz 538/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 22 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. Ż. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2011-2012 postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego, w ten sposób, że przyznać Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. B. Ż. (dalej: "Skarżąca"), wniosła skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Izby Administracji Skarbowej z dnia 28 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2011-2012. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznał, iż Skarżąca nie potwierdziła okoliczności braku oszczędności, czy wysokości posiadanych aktualnie środków na utrzymanie, nie przedstawiła również dokumentów i oświadczeń potwierdzających sytuację finansową oraz majątkową. Zbrakło bowiem dokumentu potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną, wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentów potwierdzających utratę posiadania gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnych o powierzchni [...] ha). Z uzasadnienia postanowienia wynika, że w złożonym wniosku Skarżąca podała, iż oboje z mężem stracili zatrudnienie (są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku), a źródłem ich utrzymania są prace dorywcze (opieka nad dziećmi, pielęgnacja ogrodów, sprzątanie) oraz korzystają z pomocy dzieci. Wskazała, iż nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Natomiast na zobowiązania i wydatki składają się: koszty najmu mieszkania ([...] zł), media [...] zł) i lekarstwa ([...] zł). Wyjaśniła, że w latach 2016 i 2017 nie uzyskiwała żadnych dochodów i nie składała deklaracji. Ponadto oświadczyła, że grunty rolne były dzierżawione przez nią w latach 2006-2016. W toku postępowania Skarżąca nadesłała kopie: - wyciągów z rachunku bankowego męża, w tym za okres od 6 marca do 4 kwietnia 2018 r. z saldem [...] - decyzji Starosty [...] z dnia 9 września 2017 r. o uznaniu męża za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, - decyzji Starosty [...] z dnia 21 marca 2017 r. o utracie przez Skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem 25 stycznia 2017 r. z uwagi na ustalenie na podstawie informacji z KRS, że Skarżąca podjęła zatrudnienie od 25 stycznia 2017 r., - aneks do umowy z dnia 14.04.2016 r. zawartej przez męża z M. C. o ustanowieniu zarządu nieruchomością nr [...] i [...] okres 10 lat, tj. do roku 2016, - zeznanie podatkowe [...] męża za 2017 rok z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, - zeznanie podatkowe [...] męża za 2016 rok z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej (usługi transportowe) w wysokości [...] zł (koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł), - umowy najmu lokalu mieszkalnego z dnia 20 grudnia 2014 r. o powierzchni [...] za cenę [...] zł, - faktury za gaz i energię. W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżąca wyjaśniła, że przez pomyłkę nie przedłożyła decyzji w przedmiocie posiadania przez nią statusu bezrobotnej. Ponadto podkreśliła, że nie posiada żadnego majątku, rachunku bankowego (jedynie wspólny z mężem wskazany na wezwanie), gospodarstwa rolnego. W tym zakresie wskazała, iż po zakończeniu wykonywania programu rolnośrodowiskowego zakończone zostały dzierżawy gruntów, a nieruchomości rolne stanowiące jej własność zostały sprzedane. Ponadto Skarżąca ustosunkowała się do podniesionej przez referendarza sądowego okoliczności pełnienia przez nią funkcji prezesa zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W tym zakresie wyjaśniła, iż z dniem 1 sierpnia 2017 r. złożyła rezygnację z pełnionej funkcji, a deklaracja ta została złożona w sądzie rejestrowym. Zmiana w tym zakresie oczekuje na wpis do rejestru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r. poz. 1302 ze zm.) –dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Sprzeciw zasługiwał na uwzględnienie, choć stanowisko referendarza sądowego, biorąc pod uwagę materiał, którym dysponował, dawał podstawy do uznania, że Skarżąca nie wykazała ziszczenia się przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jednakże, po przeprowadzeniu analizy złożonych oświadczeń oraz dokumentów, zarówno na etapie składania wniosku, wezwania skierowanego przez referendarza sądowego, jak i sprzeciwu, Sąd stwierdził, że przemawiają one za potrzebą zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zaznaczyć przy tym należy, że ocenie pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. podlega sytuacja materialno-bytowa Skarżącej i to na niej ciąży obowiązek wykazania przesłanek prawa pomocy. Sąd nie ma obowiązku, ale przede wszystkim możliwości prawnych poszukiwania dowodów potwierdzających te okoliczności. Koszty sądowe obciążające Skarżącą na obecnym etapie postępowania to wpis od skargi, wynoszący w niniejszej sprawie [...] zł, stosownie do treści § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.). W ocenie Sądu, Skarżąca wykazała w sposób dostateczny, że jej sytuacja majątkowa w jakiej się znajduje uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymuje się wraz z mężem z wykonywania prac dorywczych, tj. opieka nad dziećmi, pielęgnacja ogrodów, sprzątanie. Wykazała również, iż obecnie status osoby bezrobotnej (bez prawa do zasiłku) posiada, także jej mąż (decyzje o uznaniu za osobę bezrobotną z dnia 15 lutego 2018 r. – dot. Skarżącej oraz z dnia 7 września 2017 r. dot. D. Ż. – męża). Wyjaśniła również jak kształtowały się przychody jej męża w latach wcześniejszych i że ulegały obniżeniu (zeznanie podatkowe [...] męża za 2017 rok z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, zeznanie podatkowe [...] męża za 2016 rok z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej - usługi transportowe, w wysokości [...] zł). Skarżąca wskazała, iż ponoszone przez nią i jej męża wydatki stałe obejmują koszty najmu mieszkania ([...] zł), media [...] zł), leki ([...] zł). Ponadto wykazała, iż Skarżąca i jej mąż nie posiadają żadnego majątku w postaci nieruchomości (oświadczenie Skarżącej o sprzedaży gruntów rolnych, zakończeniu dzierżawy gruntów rolnych oraz zakończeniu realizacji programu rolnośrodowiskowego), ani innego majątku ruchomego. Zdaniem Sądu, mając na uwadze fakt, że Skarżąca nie posiada stałego zatrudnienia, majątku oraz oszczędności, obciążenie jej obowiązkiem uiszczenia należnych w niniejszej sprawie kosztów sądowych, stanowiłoby nadmierne obciążenie i prowadziłoby w konsekwencji do realnego zagrożenia bytu jej rodziny, stanowiąc też swoiste ograniczenie jej prawa do sądu. Z powyższych względów, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.