I SA/Sz 539/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędziowie: Sędzia WSA Zygmunt Chorzępa Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Protokolant Joanna Zienkowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 listopada 2009 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz R.B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K., będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, na podstawie wystawionych przez siebie tytułów wykonawczych o numerach [...] wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku R. B-M (uprzednio R.B. ). Podstawę wystawienia ww. tytułów stanowiły odpowiednio decyzje: – Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] (tytuł Nr [...] .), którą zreformowano decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej z[...] . Nr [...] ; – Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] Nr [...] (tytuł Nr SM [...] ), utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] ; – Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej [...] z dnia [...] r. Nr [...] (tytuł Nr SM [...].), utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, postanowieniami z dnia 12 stycznia 2005 r. o sygn. akt SA/Sz 2171/03 i SA/Sz 2092/03 (na zgodny wniosek stron) oraz o sygn. akt SA/Sz 2091/03 (z urzędu), zawiesił postępowania sądowe prowadzone w sprawach zainicjowanych skargami R. B.-M. na ww. decyzje Dyrektora Izby Skarbowej Z uwagi na powyższe, organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem postanowieniem z dnia [...] ., Nr [...] , na podstawie art. 56 § 3 w związku z art. 56 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; zwanej dalej "u.p.e.a."), orzekł o zawieszeniu z dniem 12 stycznia 2005 r. postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, postanowieniami z dnia 22 kwietnia 2008 r., w sprawach o sygn. akt SA/Sz 2171/03 i SA/Sz 2092/03 umorzył postępowania sądowe dotyczące decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z [...] Nr [...] i z [...] r. Nr [...] , a w sprawie o sygn. akt SA/Sz 2091/03, którego przedmiotem była decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z[...] . Nr [...] , podjął z urzędu zawieszone postępowanie. Następnie, wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2008 r. o sygn. akt I SA/Sz 201/08, Sąd uchylił tę decyzję. W tym stanie sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w K., postanowieniem z dnia[...] ., Nr [...] , na podstawie art. 56 § 3 w związku z art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] R. B.-M., pismem z [...] wystąpiła do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych oraz tytułu wykonawczego Nr [...] . Zobowiązana podała, iż w sprawie zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a., tj. upłynął 12-miesięczny okres od dnia zgłoszenia przez wierzyciela żądania zawieszenia postępowania egzekucyjnego, oraz wskazała na tryb określony w art. 98 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej "K.p.a."). Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] , wydanym z powołaniem się na art. 59 § 1 pkt 8 w związku z art. 59 § 3 u.p.e.a., odmówił stronie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach SM [...] , SM [...] i SM [...] . Organ ten stwierdził bowiem, że nie zaistniały przesłanki wskazane w art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z[...] ., R. B.-M. wniosła do Dyrektora Izby Skarbowej zażalenie, w którym postanowieniu organu egzekucyjnego zarzuciła naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 i 8 u.p.e.a. oraz art. 32 K.p.a. w związku z art. 40 § 2 K.p.a. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia[...] ., Nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. oraz art. 18 i art. 59 § 5 u.p.e.a., orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w K, będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, w oparciu o art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zasadnie zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach SM [...] SM [...] i SM [...] z uwagi na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 stycznia 2005 r. o sygn. akt SA/Sz 2171/03, SA/Sz 2092/03 oraz SA/Sz 2091/03, zawieszające postępowania przed sądem administracyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. miał bowiem na uwadze zasady budowania zaufania do organów oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a okoliczność ta jako przesłanka do zawieszenia postępowania egzekucyjnego mieściła się wyłącznie w przepisie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. na żądanie wierzyciela. Przyczyna zawieszenia postępowania egzekucyjnego ustała natomiast ze względu na wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowień z dnia 22 kwietnia 2008 r. o ww. sygnaturach, o umorzeniu postępowań sądowych. Odnosząc się do stwierdzenia strony, iż w sprawie nie występuje tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że stosownie do art. 25 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz.U. z 1999 r. Nr 54, poz. 572 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w czasie wystawienia tytułów wykonawczych (tj. w dniach [...] r.), decyzję doręcza się kontrolowanemu oraz właściwemu urzędowi skarbowemu reprezentującemu Skarb Państwa, który staje się wierzycielem obowiązków wynikających z tej decyzji. Jednakże na uwagę zasługuje fakt, iż od[...]. organem podatkowym stał się naczelnik urzędu skarbowego, a więc ten sam organ, co określony w art. 19 § 1 u.p.e.a. (art. 20 pkt 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych - Dz.U. Nr 137, poz. 1302). Powyższe oznacza, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. zawieszając postępowanie egzekucyjnego występował jednocześnie w roli wierzyciela i organu egzekucyjnego, zatem nie doszło do sytuacji wystąpienia wierzyciela z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Nie ma bowiem żadnych racjonalnych przesłanek, aby ten sam organ od siebie samego oczekiwał stanowiska w sprawie zawieszenia bądź podjęcia postępowania egzekucyjnego. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że choć zgodnie z art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. należy umorzyć postępowanie egzekucyjne w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na wniosek wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy, to jednak nie można pominąć przyczyn zawieszenia postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie, jak i faktu, że art. 56 u.p.e.a. nie przewiduje wprost trybu dla sytuacji zawieszenia postępowania egzekucyjnego w przypadku spraw zawisłych już przed sądem (organ podatkowy mógł wstrzymać wykonanie w trybie art. 61 ustawy o postępowaniu przed sądem administracyjnym decyzji wyłącznie do czasu przekazania skargi sądowi). Nadto, zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie nastąpiło w relacji wierzyciel - organ egzekucyjny, ale w relacji tożsamości organów ze względu na sytuację, w jakiej znalazła się strona. Organ odwoławczy odniósł się także do kwestii możliwości zastosowania trybu przewidzianego w art. 98 § 2 K.p.a. i wskazał, że stosownie do art. 18 u.p.e.a., przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym dopiero w sytuacji, gdy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej. Sytuacja taka w przedmiotowej sprawie nie występuje. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego uregulowane jest w art. 56-58 u.p.e.a., stąd przepisy K.p.a. w tym zakresie nie będą miały zastosowania. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, uchylenie decyzji organu kontroli skarbowej z dnia[...] . Nr [...] oraz z dnia [...] Nr [...] i Nr [...] stanowiłoby podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2008 r. o sygn. I SA/Sz 201/08, uchylił wyłącznie decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Odnosząc się do naruszenia art. 32 w związku z art. 40 § 2 K.p.a., organ odwoławczy stwierdził, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. bezzasadnie skierował postanowienie z dnia[...] , do S. M., jako pełnomocnika strony. W przedmiotowym postępowaniu bowiem strona złożyła wniosek osobiście nie wskazując, że działa przez pełnomocnika. Organ uznał jednak, że sam fakt doręczenia przedmiotowego postanowienia S. M. (który reprezentował stronę w innej sprawie prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.), a nie stronie, w sytuacji gdy nie pociągnęło to za sobą negatywnych dla niej skutków, aczkolwiek jest naruszeniem przepisu art. 40 § 1 K.p.a., to nie takim, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Postanowienie to dotyczyło bowiem zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie (art. 36 K.p.a.). Nadto organ wyjaśnił, że jakiekolwiek braki w uzasadnieniu tego postanowienia również nie stanowią uchybienia, które wpływałoby na wynik sprawy. Krańcowo organ odwoławczy zauważył, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego o numerze SM [...] zostało zakończone w dniu [...] r. Ustawa w takim przypadku nie przewiduje wydania postanowienia, stąd organ I instancji zasadnie w swoim postanowieniu odniósł się tylko do tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadził postępowanie egzekucyjne w dniu złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie R.B.-M. wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej., zarzucając mu naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 8 u.p.e.a. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż decyzje stanowiące podstawę wystawienia tytułów egzekucyjnych, zostały uchylone, co oznacza, że powstała przesłanka skutkująca koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżąca zakwestionowała również uzasadnienie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a., ze względu na tożsamość organu egzekucyjnego i wierzyciela. Skoro, jak sam organ przyznaje, podstawą prawną zawieszenia był i musiał być przepis art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a, czyli że zawieszenie nastąpiło na żądanie wierzyciela, to w sprawie winien znaleźć zastosowanie także art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Odmienny wniosek wyprowadzany z analogii do art. 34 u.p.e.a. godzi w zasadę legalizmu wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ponadto skarżąca wskazała na fakt powołania w zaskarżonym postanowieniu nieobowiązującego już przepisu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 137, poz. 1302). Stwierdziła także, że za uchyleniem postanowienia przemawiają też, potwierdzone przez sam organ odwoławczy, nieprawidłowości zaistniałe w trakcie postępowania przed organem egzekucyjnym (braki w uzasadnieniu, doręczanie korespondencji osobie nie będącej w sprawie pełnomocnikiem zamiast stronie). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i ustosunkował się do argumentacji strony skarżącej, w pełni podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W szczególności, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a, organ odwoławczy podał, iż rozważał wszczęcie postępowania w trybie art. 157 K.p.a. w związku z art. 156 K.p.a. w sprawie uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z[...] ., z uwagi na to, iż żadna z przesłanej wskazanych w art. 56 § 1 u.p.e.a. nie dawała w pełni podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Jednak, mając na uwadze przepisy ogólne K.p.a., na obecnym etapie nie dopatrzono się przesłanek do wszczęcia takiego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odmawiające umorzenia postępowań egzekucyjnych. Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 4 stycznia 2009 r. – data wpływu do organu 12 stycznia 2009 r. Strona wniosła o umorzenie postępowań egzekucyjnych, z uwagi na niepodjęcie zawieszonych na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. postępowań egzekucyjnych przed upływem 12 miesięcy od ich zawieszenia, a ponadto z uwagi na utratę wymagalności obowiązku i przedawnienie zobowiązania podatkowego. Rzeczą organu było więc rozpatrzenie przedmiotowego wniosku w oparciu o przepis art. 59 § 1-5 u.p.e.a. Organ egzekucyjny zobowiązany był wydać stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego określa art. 59 § 1 u.p.e.a., wskazując następujące przypadki: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa, 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny, 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu, 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem roku od dnia zgłoszenia tego żądania, 9) na żądanie wierzyciela, 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Wykładnia językowa art. 59 § 1 u.p.e.a. wskazuje na to, iż w przepisie tym wymienione zostały tzw. obligatoryjne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. W przypadku zatem ich wystąpienia, zgodnie z dyspozycją § 3 tego artykułu, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, innymi słowy jest do tego zobowiązany. Postanowienie to wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu (art. 59 § 4 u.p.e.a.). W toku postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego fazach zobowiązana może występować z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 59 u.p.e.a. nie ustanawia bowiem terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Żądanie takie zobowiązana może więc wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Są to przesłanki, będące przeszkodami tak natury prawnej, jak i faktycznej. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z dnia 21 lutego 2005 r. organ egzekucyjny na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. zawiesił postępowania egzekucyjne z uwagi na zawieszenie postępowania sądowego w sprawach, których dotyczy przedmiotowe postępowanie egzekucyjne tj. w sprawach dotyczących tytułów SM[...] , SM [...] , SM[...] . Organ podnosi, że z dniem [...] podjął zawieszone postępowania, a postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ponownie zawiesił postępowanie w sprawie dotyczącej tytułu SM [...] . Bezspornie zatem w obrocie prawnym funkcjonowały stosowne orzeczenia wywołujące określone skutki prawne – w tym zawieszenie postępowania. Nie dokonując oceny legalności tak postanowień co do zawieszenia postępowań jak i ich podjęcia bez formy postanowienia w sytuacji, gdy taka forma może dotyczyć postanowień zakreślających termin końcowy zawieszenia, jako wykraczających poza przedmiot sprawy zakreślonej granicami skargi R.B.-M., i nie wdając się w polemikę ze stanowiskiem organu egzekucyjnego w tym zakresie, w okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy za uzasadnione stanowisko strony skarżącej, co do ziszczenia się przesłanki z art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a., tj. upływu co najmniej 12 miesięcy poczynając od daty zawieszenia postępowań – z dnia [...] r. do daty podjęcia zawieszonych postępowań [...] r. Nie można jednak zgodzić się z poglądem Skarżącej, że uchylenie przez Sąd wyrokiem z dnia [...] r. decyzji Dyrektora Izby Skarbowej działającego jako organ odwoławczy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wywiera skutek prawny sięgający wstecz do momentu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, co miałoby powodować utratę wymagalności obowiązku. W tym kontekście należy w pełni podzielić stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, że wobec uchylenia przez Sąd decyzji organu odwoławczego, brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z tego powodu. Doszło zatem do przerwania biegu przedawnienia. Nie można zgodzić się także z zarzutem skarżącej, co do zastosowania art. 98 § 2 K.p.a., z uwagi na to, iż stosownie do art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawierają samoistne i stosowne regulacje odnośnie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, jego podejmowania – Rozdział 4 Dział I ustawy, wobec powyższego brak jest podstaw do stosowania art. 98 § 2 K.p.a. Ponadto, jako niezasadny ocenić należy zarzut skarżącej dotyczący przywołania ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz zmianie niektórych ustaw. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że przepisy wskazanej ustawy nie stanowiły podstawy prawnej rozstrzygnięcia a ich przywołanie należy uzasadnić jedynie dla opisania sytuacji prawnej organu podatkowego w czasie wystawiania tytułów wykonawczych. Pozostałe uchybienia, na które wskazuje strona, tj. doręczenie postanowienia S. M. (pełnomocnikowi strony w innej sprawie), jako nierodzące negatywnych skutków dla strony, oraz braki w uzasadnieniu postanowienia, jako niemające wpływu na rozstrzygnięcie wobec usuniętej wadliwości przez organ odwoławczy, nie zasługują na uwzględnienie. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącej orzeczono po myśli art. 200 wymienionej wyżej ustawy.