I SA/Sz 543/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości na rok 2009 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych J. W., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej od wniesionej skargi w kwocie [...] zł złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełniła składając urzędowy formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, grunty rolne i mieszkanie zostało zlicytowane w toku egzekucji, w związku z tym skarżąca mieszka w domu córki A. W. i pozostaje na jej utrzymaniu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca wpisała, że we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z nią pozostaje mąż M.W. i syn F. W. Skarżąca w rubryce formularza dotyczącej posiadanego przez nią majątku wpisała brak. Nie wykazała także wysokości dochodów swoich ani osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto oświadczyła, że M.W. ma zawieszoną działalność gospodarczą i nie posiada majątku nieruchomego i ruchomego, wskazując, że został ten majątek zlicytowany. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 października 2010 r., do wniosku skarżąca dołączyła: 1. oświadczenia z dnia 1 listopada 2010 r. J. W. oraz z dnia 3 listopada 2010 r. M. W., informujące, że nie są zarejestrowani w urzędzie pracy jako osoby bezrobotne; 2. zaświadczenie ARiMR Biura Powiatu P. z dnia 2 listopada 2010 r., stwierdzające, że J. W. jest zarejestrowanym producentem rolnym i w latach 2008-2009 korzystała z dopłaty do gruntów rolnych w ramach płatności obszarowych i z tytułu płatności rolnośrodowiskowych, a także, że złożyła wnioski o dopłaty na rok 2010 r.; 3. dwa wyciągi z rachunku bankowego J. W. z dnia 25 sierpnia 2010 r., 25 października 2010 r., obejmujące transakcje z okresu od 26 lipca 2010 r. do 25 października 2010 r., z saldem końcowym w kwocie ujemnej [...] zł; 4. zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 28 października 2010 r., informujące, że J. i M. W. nie korzystali z pomocy ośrodka w 2010 r. ani nie korzystają w chwili obecnej; 5. zaświadczenie[...] Liceum ogólnokształcącego im. [...] w S., stwierdzające, że syn F. W. jest uczniem 3 klasy i nie pobiera stypendium w roku szkolnym [...] 6. kopię postanowienia Sądu Rejonowego w Szczecinie XV Wydziału Egzekucyjnego z dnia 31 marca 2008 r. (sygn. akt XV Co 5127/06) o udzieleniu przybicia podczas licytacji [...] nieruchomościom gruntowym, spośród [...] działek położonych w miejscowości M. Gm. K., stanowiących własność J. i M. W., będących przedmiotem egzekucji; 7. zaświadczenie Urzędu Gminy K. z dnia [...] r. o dokonanym wpisie do ewidencji działalności gospodarczej zawieszenia działalności prowadzonej przez M. W. od dnia 11 stycznia 2010 r.; 8. kopię zeznania rocznego PIT – 36 M. W. za 2009 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, w którym zadeklarował przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, stratę w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Powyższy pogląd znajduje również oparcie w orzecznictwie sądowym. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Do oceny Sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Wniosek skarżącej nie może zostać uwzględniony. Skarżąca w formularzu PPF podała ogólnikowe dane, z których wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i z uczącym się w szkole średniej synem. Nie posiada źródeł utrzymania, majątku (został zlicytowany podczas egzekucji), oszczędności, mąż zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą. Skarżąca mieszka u córki i pozostaje na jej utrzymaniu. Przedstawione we wniosku dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, jej stanu rodzinnego oraz możliwości płatniczych. Natomiast skarżąca wezwana do przedłożenia stosownych dokumentów, nie wywiązała się w całości z nałożonego na nią zobowiązania, co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne i nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei uniemożliwia przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżąca pomimo wezwania nie nadesłała wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie siebie i osób pozostających we wspólnych gospodarstwie domowym. Nie złożyła także żadnego oświadczenia, wyjaśniającego stan rodzinny oraz potwierdzającego okoliczność, że utrzymuje ją córka. Nie jest możliwe dokonanie oceny sytuacji materialnej córki i jej stanu rodzinnego i sprawdzenie czy skarżąca będąc samodzielnie niezdolna do uiszczenia kosztów sądowych, może zwrócić się do niej o dodatkową pomoc finansową w tym zakresie. Uprawnienie żądania informacji dotyczących wysokości dochodów, stanu majątkowego i rodzinnego córki i w konsekwencji dokonanie oceny możliwości poniesienia kosztów sądowych za skarżącą, w oparciu o te dane, przez członków jej najbliższej rodziny wynika z tego, że zgodnie z art. 87 krio na osobach najbliższych ciąży obowiązek alimentacyjny, dotyczy to zwłaszcza rodziców i dzieci, którzy powinni wspierać się wzajemnie. Skarżąca nie ustosunkowała się w żaden sposób do wezwania w tym zakresie, nie wykazała aby złożenie dodatkowego oświadczenia o sytuacji córki miało wiązać się z przeszkodami od niej niezależnymi. W ocenie referendarza sądowego złożenie takiego oświadczenia, zwłaszcza wobec twierdzenia o wspólnym zamieszkiwaniu, nie stanowi nadmiernej uciążliwości. Ponadto skarżąca nie nadesłała także zaświadczeń z urzędu pracy czy ona i mąż są zarejestrowani jako osoby bezrobotne, zastępując je oświadczeniami, a przecież na jej prośbę został przedłużony termin na wykonanie zobowiązania i w tym zakresie. Nie jest także do końca jasna sytuacja majątkowa skarżącej, bowiem nie przedłożyła pełnej dokumentacji dotyczącej egzekucji majątku należącego do skarżącej i jej męża, przede wszystkim mieszkania, ale także ruchomości. Należy zauważyć, że w załączonym do wniosku skarżącej z dnia 31 sierpnia 2010 r. formularzu (obowiązującym w postępowaniu cywilnym a nie sądowoadministracyjnym) skarżąca podała, że posiada mieszkanie o pow. [...] m kw. oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Nadesłane następnie postanowienie z dnia 3 marca 2008 r. (sygn. akt XV Co 5127/06) dotyczy jedynie udzielenia przybicia w 2008 r. nieruchomościom gruntowym ([...] działek). Nie potwierdza zatem dokonania licytacji mieszkania i nieruchomości rolnej, którą skarżąca posiadała – zgodnie z oświadczeniem – jeszcze w dniu 31 sierpnia 2010 r. W ocenie referendarza sądowego, potraktowanie wystosowanego wezwania wybiórczo i nadesłanie jedynie części żądanych dokumentów i oświadczeń (pomimo uzyskania przedłużenia terminu na wykonanie zobowiązania), oznacza brak współdziałania strony z rozpoznającym wniosek i pozwala stwierdzić, że skarżąca nie przedstawia pełnej informacji o swojej sytuacji i możliwościach płatniczych, ale podaje tylko takie dane, które mają świadczyć o złej kondycji finansowej. Uchylenie się od przedłożenia dodatkowego materiału dowodowego podważa wiarygodność jej twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej i braku możliwości płatniczych. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (np. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Szczególnie istotne było udokumentowanie wysokości dochodów skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, a także pełnej informacji o stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych osób wspólnie ze skarżącą zamieszkujących. Zestawienie tych wielkości umożliwia bowiem stwierdzenie czy skarżącą stać na poniesienie kosztów sądowych, czy jest w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Należy wskazać, że referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wszystkich dokumentów potwierdzających twierdzenia skarżącej, skutkuje zatem tym, że wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do oświadczeń i mających je potwierdzać dokumentów, należy wskazać, że na ich podstawie nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że skarżąca nie ma żadnych możliwości finansowych. Skarżąca oświadczyła, że nie ma źródeł dochodów, a z akt sprawy jak i zaświadczenia ARiMR wynika, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, jest zarejestrowanym producentem rolnym i otrzymuje dopłaty do rolnictwa (w 2009 r. z tytułu przedsięwzięć rolnośrodowiskowych otrzymała kwotę [...] zł) . Oznacza to, że posiada grunty, które są wykorzystywane do upraw skoro korzysta z bezzwrotnej pomocy ze środków unijnych, mogą zatem one stanowić źródło dochodów. Poza tym, skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi, co wynika z analizy wyciągów z jej rachunku bankowego. Jej konto w okresie od 26 lipca 2010 r. do 25 października 2010 r. było zasilane przez córkę wpłatami w wysokości [...] zł, otrzymała także przelew od osoby trzeciej na kwotę [...] zł. Na uwagę zasługuje także, to, że posiadane na rachunku bankowym środki są przeznaczane na zaspakajanie potrzeb, których nie można uznać za podstawowe i niezbędne potrzeby życiowe. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżąca poniosła wydatki, które przekraczają ramy uzasadnionych i koniecznych wydatków osoby, która twierdzi, że nie stać ją na poniesienie kosztów sądowych (zakupy w perfumerii o wartości powyżej [...] zł). Należy bowiem zauważyć, że ustawodawca używając w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a sformułowania "utrzymanie konieczne" założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać koszty zamieszkania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji. W świetle powyższego należało uznać, iż skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.