I SA/Sz 546/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżąca A.J. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270), dalej: p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Niniejsza sprawa należy do kategorii spraw wymienionych w powołanym przepisie. W tej sytuacji wobec ustawowego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, rozpoznawanie wniosku strony o zwolnienie od kosztów i wydawanie w tym zakresie orzeczenia przez referendarza sądowego jest zbędne. Z uwagi na powyższe, złożony przez A.J. wniosek podlegał rozpoznaniu w części dotyczącej ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca (49 lat), zamieszkała w T. (ul. [...]) podała, że jest inwalidką znacznego stopnia, otrzymuje rentę w wysokości [...] zł, jest osobą ciężko chorą (dane dotyczące choroby k.20). Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem (54 lat) oraz dwójką dzieci w wieku 25 i 20 lat. Źródłem utrzymania całej rodziny jest renta skarżącej w wysokości [...] zł, przy czym [...] zł pobiera komornik. Mąż skarżącej nie ma dochodów – opiekuje się skarżącą, syn M. prowadzi działalność gospodarczą ale nie ma dochodów, a córka K. studiuje w P. i również nie ma dochodów. Odnośnie posiadanego majątku skarżąca oświadczyła, że dom i inne nieruchomości są zajęte przez bank i wierzycieli. Skarżąca nie wykazała oszczędności, czy wartościowych przedmiotów. Do wniosku skarżąca dołączyła: - dokumentację medyczną o jej stanie zdrowia (orzeczenie komisji lekarskiej z dnia 5 czerwca 2012 r. o niezdolności do pracy, ekspertyzy histopatologiczne, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności) – k.20, - potwierdzenie przyjęcia wniosku męża skarżącej z 25 maja 2012 r. o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz wydruk z tej ewidencji potwierdzający zawieszenie z dniem 25 maja 2012 r. prowadzonej od 1997 r. działalności gospodarczej (roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych), - decyzja ZUS z 24 kwietnia 2012 r. o wysokości renty skarżącej. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej oraz uwzględniając dane z administracyjnych akt sprawy i dane z akt sprawy II SA/Sz 824/12 dotyczące działalności gospodarczej (skarga A.J. na postanowienie Okręgowego Inspektoratu Pracy w S. z dnia 5 lipca 2012 r.), wezwaniem referendarza sądowego z dnia 17 sierpnia 2012 r. zobowiązano A.J. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej i jej rodziny. Wezwanie dotyczyło: 1) zeznań podatkowych skarżącej i męża skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2011 roku, 2) wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącej i męża skarżącej za okres od 15 czerwca do 15 sierpnia b.r., 3) dokumentów potwierdzających zakończenie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej (sklep [...] w T.), w przypadku kontynuowania działalności gospodarczej - dokumentów potwierdzających wysokość dochodów z tego tytułu za ostatnie trzy miesiące (odpis ewidencji przychodów i kosztów oraz ewidencji środków trwałych), 4) dokumentów potwierdzających brak dochodów syna M. z prowadzonej działalności za okres ostatnich trzech miesięcy (odpis ewidencji przychodów i kosztów oraz ewidencji środków trwałych), 5) dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem siebie i rodziny za okres ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, utrzymaniem studiującej córki w P., itp.), 6) aktualnego wykazu posiadanych przez skarżącą i jej męża nieruchomości ( prawo własności, prawo wieczystego użytkowania itp.) z podaniem ich powierzchni oraz wartościowych rzeczy ruchomych (w szczególności samochody) z dokumentami potwierdzającymi ich zajęcie, 7) zaświadczenia z właściwej ds. opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o tym, czy skarżąca (i jej rodzina) korzysta z pomocy społecznej i jaka była ewentualna pomoc udzielona rodzinie skarżącej w okresie ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na powyższe skarżąca złożyła pisemne wyjaśnienia. Po raz kolejny oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej z powodu przebywania od 21 września 2011 r. przez okres 182 dni na zwolnieniu lekarskim, a obecnie pobiera "rentę inwalidzką". Podała, że nie ma wraz z mężem żadnych oszczędności na rachunku bankowym. Co do syna podała, że nie prowadzi on ze skarżącą i jej mężem wspólnego gospodarstwa domowego, nie ma żadnych dochodów, "sam utrzymuje siebie". Co do kosztów utrzymania podała, że jest zadłużona i nie opłaca rachunków za gaz, energię elektryczną, wodę. Oświadczyła nadto, że w zakresie tych opłat prowadzona jest egzekucja komornicza. Skarżąca oświadczyła, że jest zadłużona również z tytułu podatków od nieruchomości. Z drugiej strony oświadczyła, że wraz z mężem nie posiadają żadnego majątku, są bezdomni. Przy czym zaznaczyć też należy, że wbrew wezwaniu skarżąca nie nadesłała dokumentów potwierdzających zajęcie nieruchomości i wartościowych rzeczy ruchomych (samochody) przez banki i wierzycieli. Nie potwierdziła też złożonego oświadczenia o zadłużeniu z tytułu podatku od nieruchomości, opłat za wodę, gaz, energię. A.J. oświadczyła, że jej rodzina nie otrzymuje żadnej pomocy ze strony ośrodka pomocy społecznej z uwagi na wysokość renty ([...] zł). Z oświadczenia skarżącej wynika, że jej mąż nie pracuje ze względu na stan zdrowia skarżącej, która wymaga opieki drugiej osoby (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 1 czerwca 2012 r. k. 20). Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Wskazać należy, że zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje - w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do opłat za czynności adwokata, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że niezależnie od złego stanu zdrowia, skarżąca, występując o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana wykazać w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej oraz najbliższych członków rodziny. Skarżąca podała we wniosku, że jest rencistką, utrzymuje czteroosobową rodzinę z renty w wysokości [...] zł (po potrąceniu egzekucyjnym), cały majątek jest zajęty, pozostali członkowie rodziny nie otrzymują żadnych dochodów. Po otrzymaniu wezwania skarżąca oświadczyła, że syn nie prowadzi ze skarżącą i jej mężem wspólnego gospodarstwa domowego, sam się utrzymuje. Nie podała wysokości jego dochodów. Skarżąca, pomimo składanego oświadczenia o nieprowadzeniu działalności gospodarczej z uwagi na przebywanie od września 2011 r. na zwolnieniu lekarskim, nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego jej zakończenie, a z danych powszechnie dostępnych (centralna ewidencja przedsiębiorców www.firma.gov.pl) wynika, że skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą dopiero z dniem 1 czerwca 2012 r., a z akt sprawy II SA/Sz 824/12 wynika, że jeszcze w maju 2012 r. zatrudniała pracowników. Skarżąca nie wykazała też, wbrew wezwaniu, jaka była wysokość dochodów małżonków w 2011 r. (brak zeznań podatkowych za 2011 r.), nie wykazała aktualnego stanu majątkowego (nieruchomości, wartościowe rzeczy ruchome). Nie przedłożyła też wymaganych wyciągów z rachunków bankowych swoich i męża. Samo gołosłowne oświadczenie, że "konta bankowe są zerowe" jest niewystarczające dla oceny możliwości płatniczych skarżącej. Przypomnieć należy, że kierowane do skarżącej wezwanie z dnia 17 sierpnia 2012 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym wskazać miejscu należy, jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 niepubl., że celem podjęcia działań wynikających z art. 255 ustawy było możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 2 pkt 2 ustawy formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 ustawy jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawę prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wyżej wskazano to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania we wniosku przesłanek przyznania prawa pomocy, powinien także współdziałać przy wyjaśnianiu powstałych wątpliwości w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, skarżąca nie tylko sama nie wykazała się chęcią ujawnienia wszystkich okoliczności dotyczącej swojej sytuacji majątkowej i finansowej, ale także nie wykonała w całości nałożonego na nią wezwaniem z dnia 17 sierpnia 2012 r. zobowiązania, co musi pociągnąć za sobą negatywną ocenę jej wniosku. Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.