I SA/Sz 578/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 7 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca S B., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej od wniesionej skargi w kwocie [...] zł, złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jej emerytura wynosi [...] zł netto. Z dochodu tego opłaca: podatek od nieruchomości w kwocie [...] zł, energię elektryczną w kwocie [...] zł, wodę w kwocie [...] zł, wywóz nieczystości w kwocie [...] zł, wywóz śmieci w kwocie [...] zł, zakup butli gazu w kwocie [...] zł, zakup leków w kwocie [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synami A. B., który jest bezrobotny oraz M. B. który jest chory i wymaga leczenia. Według oświadczenia strony, obaj synowie pozostają na jej utrzymaniu. Synowi M. skarżąca kupuje leki w kwocie ok. [...] zł miesięcznie, a także opłaca podatek za działkę rolną w kwocie [...] zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżąca wpisała dom mieszkalny położony we wsi W. nr [...] o pow. [...] m kw., nieruchomość rolną opisaną jako działka nr [...] (grunt rolny kl. IVa) o pow. [...] ha i budynek gospodarczy o pow. [...] m kw. Innych składników majątkowych nie wykazała, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Ponadto wskazała, że syn M. B. jest właścicielem działki rolnej niezabudowanej nr [...] o pow. [...] ha położonej w W.. Pismem z dnia 31 sierpnia 2010 r. skarżąca została wezwana do nadesłania: dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez skarżącą emerytury, zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej syna skarżącej A. B., czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia syna skarżącej M. B. oraz czy jest zdolny do podjęcia pracy, dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych wydatków na konieczne utrzymanie z ostatnich dwóch miesięcy, wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu od 31 maja 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r. (w tym lokat, kart kredytowych), zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy stwierdzające, czy skarżąca i jej rodzina korzystają z pomocy społecznej od początku 2010 r., czy ubiegali się o jej przyznanie, dodatkowego oświadczenia skarżącej czy wraz z nią zamieszkują inne osoby, np. małżonki, dzieci synów skarżącej, jaki jest ich stan majątkowy (wysokość dochodów, innych świadczeń, posiadany majątek), czy partycypują w kosztach utrzymania domu, w jakiej wysokości; w terminie 10 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała pismo z dnia 27 września 2010 r., w którego treści wskazała, że złożyła oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym podając całą prawdę oraz że nie korzysta z pomocy społecznej. Podniosła także, że pytania zawarte w wezwaniu z dnia 31 sierpnia 2010 r. uważa za bezprzedmiotowe i do niczego niepotrzebne oraz że wpłaca kwotę [...] zł kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia, obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Powyższy pogląd znajduje również oparcie w orzecznictwie sądowym. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Do oceny Sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że wniosek skarżącej nie może zostać uwzględniony. Skarżąca bowiem w złożonym formularzu PPF podała jedynie ogólnikowe dane, że jej trzyosobowa rodzina, a w tym dwóch dorosłych synów utrzymuje się wyłącznie z jej dochodów z emerytury w kwocie [...] zł miesięcznie, miesięczne wydatki rodziny na konieczne utrzymanie (opłaty za media, podatki, leki) to kwota [...] zł, a majątek to dwie działki rolne o pow. [...] ha i [...] ha, budynek gospodarczy o pow. [...] m kw. i dom mieszkalny o pow. [...] m kw. Skarżąca nie posiada oszczędności i nie korzysta z pomocy społecznej. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, zwrócono się do skarżącej o nadesłanie dodatkowych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji, ze wskazaniem jakie konkretnie to mają być dokumenty. Zainteresowana nie przedłożyła nie tylko dokumentu potwierdzającego wysokość swojej emerytury, ponoszonych koniecznych wydatków, wyciągów z rachunków bankowych, ale także zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej przez syna A., zaświadczenia o stanie zdrowia syna M. i jego zdolności do podjęcia pracy, jak również żadnych dodatkowych oświadczeń pozwalających na ustalenie kondycji finansowej i sytuacji rodzinnej synów skarżącej, z którymi zamieszkuje. Konieczność przedstawienia konkretnych danych, dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji, wynikającym z zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, musi zatem liczyć się z określoną, prawnie uregulowaną, ingerencją w sferę jego prywatności. Niewykonanie wezwania, powoduje, że brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż wnioskodawczyni wykazała, iż spełniła warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z treści złożonego przez skarżącą oświadczenia, w wykonaniu wezwania z dnia 31 sierpnia 2010 r. wynika, że nie ma zamiaru ujawniać pełnej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz możliwości płatniczych swoich i członków swojej najbliższej rodziny. Takie stanowisko skarżącej, uchylającej się od przedłożenia materiału popierającego jej twierdzenia, podważa wiarygodność przedstawionych przez nią w formularzu informacji, jak również uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku. Wykazanie przez skarżącą, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami – dwoma dorosłymi synami, którzy pozostają na jej utrzymaniu, wymagało ustalenia ich sytuacji majątkowej, rodzinnej i osobistej oraz ewentualnych możliwości zarobkowych. Wszakże to strona twierdzi, że zamieszkujący z nią synowie korzystają z jej wsparcia finansowego, bowiem jeden z nich jest bezrobotny, a drugi choruje. Pozostawania na utrzymaniu skarżącej dwóch dorosłych synów (w wieku [...] i [...] lat), która uzyskuje dochód w wysokości [...] zł nie da się usprawiedliwić ogólnym stwierdzeniem o ich bezrobociu i złym stanie zdrowia. Dlatego zwrócono się do skarżącej o nadesłanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień świadczących o trudnej sytuacji materialnej całej rodziny. Dopiero ustalenie, że wnioskodawczyni ani samodzielnie ani przy pomocy osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, pozwoli rozstrzygnąć o przyznaniu jej pomocy z budżetu państwa. Pozytywne załatwienie wniosku skarżącej w sytuacji niewykonania nałożonego na nią zobowiązania i wobec braku pewności co do podania we wniosku wyczerpujących i wiarygodnych danych, mogłoby prowadzić do nadużycia omawianej instytucji. Ponadto, za odmową uwzględnienia wniosku przemawia także fakt, iż skarżąca, która ubiegała się o zwolnienie od kosztów sądowych, w dniu 27 września 2010 r. uiściła wpis od skargi w kwocie [...] zł, co oznacza, że dysponuje środkami pieniężnymi, pozwalającymi pokryć wymagane w tej chwili koszty sądowe. Wobec powyższego, uznając że S. B. nie wykazała, aby spełniała ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.