I SA/Sz 578/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do grudnia 2008 r., od stycznia do marca oraz od sierpnia do grudnia 2009 r., za styczeń 2010 r. wraz z odsetkami za zwłokę; z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. i 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę; z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych pobranego a niewpłaconego przez płatnika za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r., za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę, za miesiące od stycznia do marca 2010 r.; koszty postępowania egzekucyjnego i koszty upomnień, a także orzeczenia o odpowiedzialności spadkobiercy za ww. zaległości podatkowe z jej ograniczeniem p o s t a n a w i a: 1. zwolnić od uiszczania wpisu w części ponad kwotę [...] zł i odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie pozostałej części wpisu; 2. ustanowić doradcę podatkowego. Skarżąca A.S. w terminie do uiszczenia wpisu sądowego (data nadania 16 czerwca 2014 r.) od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 grudnia 2013 r. nr [...], złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie dysponuje środkami pozwalającymi jej na uiszczenie wpisu sądowego, innych kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika zawodowego. Ponadto skarżąca poinformowała, że w spadku po zmarłym ojcu odziedziczyła wraz z siostrą, długi z różnych tytułów (kredytów, zobowiązań publicznoprawnych – ZUS). W chwili obecnej skarżąca poświęca czas na naukę, nie pracuje i nie dysponuje własnymi środkami utrzymania. Potrzeby związane z nauką i codziennymi potrzebami zaspokaja matka skarżącej. Ponadto w treści uzasadnienia skarżąca wskazała (zaproponowała) doradcę podatkowego G.G, który prowadzi działalność [...] oraz w [...] , tj. nieopodal [...] , gdzie zamieszkuje U.S. - matka skarżącej, a skarżąca przebywa w okresie wakacyjnym. Skarżąca oświadczyła, także że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Opisując stan majątkowy skarżącej i jej matki pozostających we wspólnym gospodarstwie podano, jako jego składniki: dom mieszkalny w zabudowie szeregowej (1/4 - współwłasność), mieszkanie o powierzchni [...] m2, działka o pow. całkowitej [...] m2. Środków pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych skarżąca nie posiada. Dochody skarżącej to: renta rodzinna [...] zł, stypendium za dobre wyniki w nauce [...] zł, natomiast matka skarżącej uzyskuje dochody z tytułu działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. Dodatkowo skarżąca podała wysokość: 1. kosztów utrzymania: kredyt hipoteczny w CHF – ok. [...] zł/miesięcznie, energia elektryczna – ok. [...] zł/miesięcznie, ogrzewanie (gaz) –[...] zł/miesięcznie, woda –[...] zł/miesięcznie, nieczystości [...] zł/miesięcznie, podatek od nieruchomości [...] zł/rocznie, 2. koszty utrzymania skarżącej w czasie roku akademickiego: akademik –[...] zł/miesięcznie, komunikacja miejska –[...] zł/miesięcznie, dojazd do domu – [...] zł/miesięcznie, pomoce naukowe –[...] zł/miesięcznie, wyżywienie –[...] zł/miesięcznie, odzież, środki higieniczne, inne –[...] zł/miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2014 r. skarżąca nadesłała pismo przewodnie zawierające dodatkowe wyjaśnienia, a ponadto dodatkowe dokumenty, tj: – zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 – dot. matki skarżącej (PIT-36), – Informacja o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013 - dot. matki skarżącej (PIT/B), – Informacja o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku w roku podatkowym 2013 - dot. matki skarżącej (PIT/O), – odliczenie zaliczki na podatek dochodowy za maj 2014 r. - dot. matki skarżącej, – wydruk – struktury przychodu dla roku 2014 - dot. matki skarżącej, – wydruk podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2014 r. - dot. matki skarżącej, – kopia umowy kredytu konsolidacyjnego, – zestawienie operacji za okres od 1 czerwca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. dotyczących rachunku bankowego matki skarżącej, – zestawienie operacji za okres od 1 maja 2014 r. do 30 maja 2014 r. dotyczących rachunku bankowego matki skarżącej, – wydruk historii rachunku bankowego obejmujący okres od 15 czerwca 2014 r. do 14 lipca 2014 r. – dot. matki skarżącej, – wydruk historii rachunku bankowego obejmujący okres od 15 czerwca 2014 r. do 14 lipca 2014 r. – dot. Skarżącej; Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, po zbadaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zwolnił skarżącą od wpisu sądowego ponad kwotę [...] zł i odmówił zwolnienia od kosztów sadowych w pozostałym zakresie oraz ustanowił doradcę podatkowego. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca ustosunkowała się do argumentacji zamieszczonej w uzasadnieniu postanowienia wydanego w przedmiocie prawa pomocy. Skarżąca nie zgodziła się z przyjętym przez referendarza sądowego stanowiskiem, wskazując że dochody jej matki nie są wystarczające, aby ponieść nawet część kosztów postępowania sądowego. Doszło bowiem w 2014 r. do utraty zatrudnienia u jednego z pracodawców (ze względu na prace ponad siły), wskutek czego otrzymuje znacznie niższe dochody niż w roku poprzedzającym. Dalej skarżąca wyjaśnia, że dochód jej matki wynosiły sporadycznie [...] zł, a ponadto był to dochód brutto (który pomniejszyć należy o podatek dochodowy, składkę na ubezpieczenie społeczne oraz inne koszty związane z prowadzeniem działalności), ponieważ prowadzi ona działalność gospodarczą. Skarżąca jako studentka nie jest w stanie podjąć pracy, którą udałoby się pogodzić z nauką, a dodatkowo w okresie wakacyjnym tj. od lipca nie otrzymuje stypendium naukowego w kwocie [,..] zł. Obecnie skarżąca oczekuje na decyzję w przedmiocie przyznania stypendium na kolejny rok akademicki. Nieruchomość otrzymana w spadku nie przynosi zysku, generuje natomiast koszty związane z utrzymaniem. Zbliżający się okres zimowy pociąga za sobą konieczność zakupu opału (koszt ok. [...] zł). Podsumowując skarżąca wskazała, że kwota [...] zł i koszt skorzystania z usług pełnomocnika to wydatki, na poniesienie których skarżącej nie stać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej zwanej: "p.p.s.a." wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania przez sąd osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym zostały określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a określa przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które może nastąpić gdy osoba wykaże, ze nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisów tych wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie, są możliwości zarobkowe i potrzeby finansowe strony i jej rodziny. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy osoba wykaże..". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz, w przypadku wniosku osoby fizycznej, o stanie rodzinnym. Przede wszystkim należy wskazać na sytuację materialną skarżącej oraz fakt, iż jej stały dochód stanowi kwota [...] zł z tytułu renty rodzinnej oraz stypendium naukowe w kwocie [...] zł (otrzymywane w okresie trwania roku akademickiego). Skarżąca jest niepracującą studentką i pozostaje na utrzymaniu matki (prowadzącej działalność gospodarczą i uzyskującej dochody w wysokości ok. [...] zł, co potwierdzają wyciągi z rachunków bankowych oraz deklaracje PIT), z którą prowadzi wspólne z gospodarstwo domowe. Suma miesięcznych wydatków miesięcznych przedstawionych przez skarżącą obejmująca wydatki w kwocie (ok. [...] zł) na utrzymania gospodarstwa domowego (kredyt, media) oraz koszty studiów (ok.[...]) odbywanych poza miejscem zamieszkania (akademik, wyżywienie, pomoce naukowe, dojazdy) łącznie wynosi ok. [...] zł. Na majątek skarżącej składają się nieruchomości (udział we własności domu mieszkalnego w zabudowie szeregowej – ¼, mieszkanie - o pow. [...] m2, działka – o pow. [...] m2) oraz samochód osobowy marki [...] – rok prod. 1997. Skarżąca podniosła, iż dochody wynikające z przyznanego stypendium naukowego nie są jej wypłacane w okresie przerwy wakacyjnej. Jednakże zgodnie z informacjami przedstawionymi przez skarżącą w okresie wakacji przebywa ona w rodzinnym domu i zamieszkuje wspólnie z matką, co zmniejsza wymiernie koszty związane z utrzymaniem w miejscu odbywania studiów (tj. m. im. koszty wyżywienia, akademika, komunikacji). Rozpoznając wniosek należało mieć na względzie przede wszystkim fakt, że prawo pomocy jest instytucją, której zasadniczym celem jest umożliwienie realizacji prawa do sądu osobom ubogim, nie dysponującym wystarczającymi środkami na prowadzenie sporów przed sądem. W stanie faktycznym sprawy, nie można uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi niezbędną przesłankę całkowitego zwolnienia od wpisu (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 87 k.r.o. rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. W związku z powyższym dla prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej konieczne było zbadanie możliwości ekonomicznych wszystkich członków wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego. Sąd doszedł do wniosku, że skarżąca może uiścić wpis częściowy w wysokości [...] zł, który odpowiada podstawowej wysokości wpisu w sprawach podatkowych. Dodatkowo materiał zgromadzony w sprawie pozwala na uwzględnienie wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego do reprezentowania jej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. Z uwagi na powyższe, orzeczono na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.