I SA/Sz 597/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 9 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości w 2008 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych E.T., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożył wniosek o zwolnienie od tej opłaty, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF, zaznaczając, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej bez znacznego uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Wskazał, iż prowadzi obecnie działalność gospodarczą, z której nie osiąga dochodu albowiem odlicza straty poniesione w latach ubiegłych. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i 2,5 letnią córką, rodzina pozostaje na jego utrzymaniu. W oświadczeniu o majątku, skarżący wykazał nieruchomość rolną o powierzchni 4,53 ha zajętą przez komornika w sprawie [...] oraz działkę leśną o pow. 0,49 ha obciążoną na rzecz osoby fizycznej. Wnioskodawca podał, że małżonka posiada odrębny majątek (rozdzielność majątkowa) dom o pow. 83 m kw. Skarżący nie wykazał posiadania zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) ani przedmiotów wartościowych o wartości pow. [...]. Ponadto skarżący wykazał, iż spłaca zadłużenie w kwocie [...] zł z tytułu kredytu w Banku [...]. W związku z przysługującym uprawnieniem wynikającym z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) dalej w skrócie p.p.s.a., referendarz sądowy pismem z dnia 4 sierpnia 2011 r. wezwał skarżącego do przedłożenia: odpisów rocznych zeznań podatkowych skarżącego i małżonki za 2010 r. wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym, wyciągu z prowadzonej przez skarżącego podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencji VAT z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciągów z posiadanych przez skarżącego i małżonkę rachunków bankowych, związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, kart kredytowych ze stanem za okres od 4 maja 2011 r. do 4 sierpnia 2011 r., dodatkowego oświadczenia skarżącego, czy małżonka pracuje, przy prowadzi działalność gospodarczą, czy inną działalność zarobkową (umowy zlecenia, o dzieło) i jakie uzyskuje z tego tytułu dochody, czy pobiera inne świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności, zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący i jego rodzina korzystają z pomocy społecznej, czy ubiegali się o jej przyznanie w 2011 r. lub kserokopii decyzji w sprawie takiej pomocy, wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz spłacanego zadłużenia wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, w terminie 10 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Skarżący w zakreślonym terminie, ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożył. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego, który ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał oni, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych. Natomiast skarżący, wezwany do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący w swoim wniosku podał ogólnikowe dane, z których wynikało, iż prowadzi działalność gospodarczą, z której nie osiąga dochodów bowiem rozlicza straty z lat ubiegłych, ma na utrzymaniu niepracującą żonę i dziecko. Majątek skarżącego stanowią nieruchomości: rolna o pow. 4,53 ha i leśna o pow. 0,49 ha. Z żoną ma rozdzielność majątkową, a jej majątek odrębny to dom o pow. 83 m kw. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, spłaca kredyt w wysokości [...] zł. Wobec tego, iż złożone na formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych było niepełne i niewystarczające do oceny czy skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, pismem procesowym z dnia 4 sierpnia 2011 r. został wezwany do nadesłania dokumentów potwierdzających wykazane dane oraz do uzupełnienia informacji m.in. w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, zatrudnienia i dochodów małżonki, wydatków rodziny, stanu rachunków bankowych. Skarżący nie wykonał powyższego zobowiązania, ani też w żaden sposób nie ustosunkował się do niego. Niedostarczenie wymaganych dokumentów uniemożliwia pozytywne załatwienie wniosku. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu majątkowego, wszystkich źródeł dochodów rodziny i ich możliwości zarobkowych będzie można ustalić, czy skarżący ma realne możliwości aby samodzielnie (z własnych dochodów, oszczędności) czy przy pomocy małżonki ponieść koszty sądowe. W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, dopóki skarżący nie przedstawi pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, możliwościach płatniczych i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.