I SA/Sz 601/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2009 r. wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zmiany łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r. p o s t a n a w i a: I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę uiszczonego wpisu od skargi, II. ustanowić adwokata J. M. w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF, w którym wniósł o ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach, a także dodatkowych dokumentów i oświadczeń, nadesłanych przez skarżącego w wykonaniu wezwania z dnia [...] r., wynika co następuje. Skarżący zamieszkuje wspólnie z córką M. S. i dwiema wnuczkami A. i P. (w wieku [...] lat). W skład majątku skarżącego wchodzą nieruchomości: budynkowa o pow. [...] m kw, zabudowania gospodarcze – stodoła, 2 obórki i kuchnia, a także grunty stanowiące własność skarżącego o pow. [...] ha oraz grunty wydzierżawione od ANR o pow. [...] ha. Skarżący nie wykazał posiadania zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) ani też wartościowych rzeczy ruchomych. Z dodatkowego oświadczenia skarżącego oraz załączonych dokumentów wynika, iż toczy się postępowanie cywilne o podział majątku. Skarżący przedłożył kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie Wydziału Cywilnego z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt II Ca 184/09 o ustanowieniu dla skarżącego adwokata z urzędu w sprawie o wpis własności oraz wykreślenie ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a także postanowienia Sądu Rejonowego w Szczecinie z 15 września 2009 r., sygn. akt II Ns 1703/09 o zwolnieniu J. M. od kosztów sądowych w całości oraz ustanowieniu radcy prawnego z urzędu w sprawie z wniosku o podział majątku. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, córka skarżącego na stanowisku sprzątaczki otrzymuje kwotę [...] zł miesięcznie, a wnuczki skarżącego z tytułu alimentów i stypendium łączną kwotę [...] zł, a także z pomocy społecznej kwotę [...] zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] r. skarżący wyjaśnił, iż w chwili obecnej zamieszkuje z córką i jedną wnuczką – P., gdyż druga wnuczka – A., po skończeniu szkoły opuściła dom, skarżącemu nie są znane źródła jej utrzymania, podał jedynie informację, iż utraciła prawo do alimentów, nie uczy się ani nie pracuje. Skarżący oświadczył także, iż jego córka oprócz wynagrodzenia za pracę uzyskuje zapomogi z PCK i Caritasu. Ze złożonego oświadczenia wynika także, iż posiadane nieruchomości gruntowe nie są wykorzystywane przez skarżącego w sposób rolniczy, nie otrzymuje z tego tytułu żadnych pożytków. Skarżący kosi na nich jedynie trawę. Ponadto wnioskodawca do oświadczenia załączył : - zaświadczenie z Policealnej Szkoły Rozwoju Zawodowego z dnia [...] ., z którego wynika, iż P. M. kontynuuje naukę w tej szkole, na kierunku technik administracyjny wraz z oświadczeniem wnuczki, iż otrzymuje pomoc z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie na kontynuacje nauki w kwocie [...] zł, - dokumenty dotyczące ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie w tym: paragon, faktury za zakupy węgla z okresu od stycznia 2009 r. do października 2009 r. w łącznej kwocie [...] zł, fakturę za energię elektryczną za listopad 2008 r. w kwocie [...] zł, fakturę za wodę za okres od 23 lutego 2009 r. do 15 kwietnia 2009 r. w kwocie [...] zł, fakturę za wywóz odpadów komunalnych na kwotę [...] zł, faktury za leki w kwotach [...] [...] [...] zł, a także faktury z dnia 30 września 2009 r. za zakup części zamiennych i serwis w kwocie [...] zł i z dnia 5 października 2009 r. za zakup materiałów budowlanych na kwotę[...] zł, - kserokopię świadectwa ukończenia szkoły średniej przez A. M. z dnia 24 kwietnia 2009 r., - zaświadczenie o zarobkach wystawione przez "O." System Spółkę z o.o. z W. z dnia 5 października 2009 r. zaświadczające, że M. S. jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia od 26 grudnia 2008 r. do 25 grudnia 2009 r. w tej firmie i uzyskała w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r. dochód z tego tytułu w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że przedstawione przez skarżącego w oświadczeniu, jak i wynikające z przedłożonych dokumentów okoliczności, uzasadniają uwzględnienie wniosku. Skarżący w sposób dostateczny wykazał bowiem, iż w jego przypadku zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., o czym świadczy przede wszystkim sytuacja osobista i materialna skarżącego. Skarżący uzyskuje dochody z emerytury w kwocie ok. [...] zł miesięcznie, zamieszkuje wspólnie z córką M. i wnuczką, ale prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Podeszły wiek skarżącego, znaczne wydatki na leki, a także na konieczne utrzymanie (w tym na opał), a także niskie dochody córki skarżącego (w kwocie ok. [...] zł), korzystanie z pomocy społecznej przez pozostałych członków rodziny (pomoc PCK, Caritasu, Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie) to okoliczności, które pozwalają uznać, że nie stać skarżącego na poniesienie kosztów postępowania sądowego, w tym opłacenie pełnomocnika. Wprawdzie wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości, ale majątek ten nie jest w chwili obecnej wykorzystywany w sposób przynoszący dochody, skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi na ich zagospodarowanie, co nie pozwala przyjąć, iż z majątku tego powinien sfinansować swój udział w postępowaniu sądowym. Ponadto, wykazane nieruchomości stanową przedmiot postępowań cywilnych o podział majątku, a także o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych w związku, z którymi skarżący ubiegał się przed sądem powszechnym o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika i pomoc taką uzyskał, co dodatkowo przemawia za uwzględnieniem wniosku strony i w niniejszym postępowaniu. Z uwagi na fakt, że skarżący wpłacił już kwotę wpisu sądowego w wysokości 100 zł, nie cofając swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, zasadne było w jego sytuacji przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uwzględnić jego wniosek ponad uiszczoną kwotę. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.