I SA/Sz 601/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc marzec 2009 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych P.Z., w związku z wniesioną skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Celnej w S., zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych z powodu złego stanu zdrowia, gdyż leczy się kardiologicznie i endokrynologicznie na choroby przewlekłe. Skarżona decyzja jest jedną z wielu, które w przypadku ich utrzymania w mocy spowodują obowiązek skarżącego zapłaty do Budżetu Państwa kwoty ponad [...] zł, co stanowi dla niego zbyt duże obciążenie. Skarżący wyjaśnił także, że z uwagi na obowiązujące limity i zakazy połowów, koszty utrzymania załogi i jednostki pływającej jego działalność prowadzona jest na granicy opłacalności. Podał również, że posiada pensjonat, który remontuje, wyjaśniając, iż jest to budynek po byłej strażnicy WOP i zarobione pieniądze inwestuje w dalsze prace remontowe w celu doprowadzenia obiektu do 100 % użyteczności. Wskazano także, że obecny sezon letni obłożony jest tylko w 50 %, więc skarżący ma wątpliwości czy dochody z wynajmu pokoi wystarczą na utrzymanie nieruchomości w martwym sezonie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D.Z. Natomiast z oświadczenia majątkowego wynika, że skarżący wraz z żoną są właścicielami: mieszkania o pow. 100 m kw., nieruchomości rolnej o pow. 2 ha (w tym 1 ha łąki, 1 ha grunty orne), pensjonatu z 25 pokojami, dwóch działek budowlanych o pow. 1 ha, samochodów : ciężarowego marki [...] z 2003 r. i [...] z 1997 r., kutra rybackiego – [...]. Skarżący wykazał także spłatę kredytów w ratach po [...]i [...] zł, a także raty leasingowe w kwocie [...] zł. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący podał, że oboje małżonkowie uzyskują dochody z działalności gospodarczej – D.Z. w wysokości [...] zł, a P.Z. w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwana "p.p.s.a.") ze zm), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 tej ustawy). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z Budżetu Państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Prawo pomocy przysługuje osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej jak np. bezrobocie, choroba, klęska żywiołowa, ogólna nieporadność życiowa czy też śmierć jedynego żywiciela rodziny. Żadna z wyżej opisanych sytuacji nie dotyczy skarżącego. Analiza złożonego w niniejszej sprawie oświadczenia o stanie majątkowym prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, nie ma żadnych innych osób na utrzymaniu. Małżonkowie otrzymują stałe dochody z działalności gospodarczych, prowadzonych w zakresie połowów ryb oraz wynajmu pokoi w pensjonacie w miejscowości nadmorskiej. Łączne dochody z tego tytułu wynoszą [...]zł brutto. Prawdopodobnie prowadzona jest także działalność rolnicza, ponieważ skarżący w oświadczeniu majątkowym wykazał grunty orne oraz traktor rolniczy albo istnieje realna możliwość wykorzystania tego majątku w celach zarobkowych. Skarżący nie wykazał wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem dwóch osób, jednakże podał, że ponosi znaczne wydatki związane z ratami kredytów i leasingu – łącznie [...] zł. Należy wskazać, że koszty sądowe na obecnym etapie sprawy to wpis sądowy w kwocie [...] zł, a ewentualne dalsze koszty postępowania (opłata kancelaryjna, wpis od skargi kasacyjnej) wyniosą [...] zł. W ocenie referendarza sądowego skarżący jest w stanie ponieść takie niewygórowane koszty sądowe. Jak wynika z akt sprawy skarżący radzi sobie z wydatkami, nie wykazał żadnych zaległości. Wskazano wprawdzie na znaczne obciążenie budżetu domowego ratami kredytów ([...]zł), jednak w świetle utrwalonego orzecznictwa, co do zasady spłata kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych, zatem nie może być podstawą do uzyskania takiego zwolnienia. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Nie może również stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku nieopłacalność prowadzonej działalności gospodarczej (czy obawa przed tą niewypłacalnością), czy konieczność ponoszenia wydatków z nią związanych, czy też wydatków inwestycyjnych (remont pensjonatu). Zabezpieczenie środków na takie wydatki wiąże się z prowadzeniem działalności, skarżący, jak każdy inny przedsiębiorca, ponosi ryzyko związane ze swoją działalnością oraz inwestycjami i nie może liczyć, że Skarb Państwa poniesie za niego wydatek w postaci kosztów sądowych, które przecież też są elementem prowadzanej działalności (sprawa dotyczy podatku akcyzowego, a więc wiąże się z tą działalnością). O tym, że skarżący powinien uiścić koszty sądowe świadczy także stan majątkowy rodziny, skarżący i jego żona posiadają nieruchomości: mieszkanie, pensjonat z 25 pokojami na wynajem, grunty rolne o pow. 2 ha oraz dwie działki budowlane o pow. 1 ha, a także samochody: ciężarowy, osobowy i kuter rybacki. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym poglądem, osoba dysponująca majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia tej osobie prawa pomocy zawartych w art. 246 p.p.s.a. Podkreślić należy ponownie, że wpis od skargi wynosi jedynie [...] zł. Odnosząc się natomiast do kwestii stanu zdrowia skarżącego i wykazywanych chorób przewlekłych należy podkreślić, że zły stan zdrowia może być pośrednio przyczyną przyznania prawa pomocy tylko wtedy, gdy przekłada się on na sytuację materialną wnioskodawcy, powodując na przykład, że nie jest on w stanie zarobkować czy też zmuszony jest ponosić relatywnie wysokie (w odniesieniu do dochodów i posiadanych oszczędności, mienia) koszty leczenia. W niniejszej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił faktu ponoszenia wysokich kosztów leczenia, a jego oświadczenia o stanie zdrowia są zbyt ogólnikowe. Reasumując, należało zatem uznać, że rodzina skarżącego znajduje się w dobrej sytuacji majątkowej i posiada możliwości finansowe. Wysoki dochód rodziny przede wszystkim z prowadzonej działalności gospodarczej, możliwość wykorzystania majątku jako dodatkowego źródła dochodów (np. środków transportowych, nieruchomości rolnej) nie daje podstaw do przyjęcia, że rodzina nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej w kwocie [...] zł, jak i ewentualnych, dalszych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.