I SA/Sz 606/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi W. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji wierzytelności oddala skargę. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia 26.02.2014 r. nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku W.G. w sprawie wyłączenia spod egzekucji wierzytelności. Z akt sprawy wynika, że Dyrektor Izby Celnej (organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem) na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego z 19.07.2012 r. numer [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec R. sp. z o. o. (zobowiązanego), z siedzibą w [...] . W toku tego postępowania, zawiadomieniem z 21.01.2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej zajął, u dłużnika zajętej wierzytelności, którym był tenże organ, wierzytelności z tytułu zwrotu części kosztów postępowania kasacyjnego zasądzonych wyrokiem WSA z dnia 17.10.2013 r. sygn. akt I SA7Sz 938/13. Ww. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zostało doręczone firmie R. Sp. z o.o. w dniu 27.01.2014r. Pismem z 28.01.2014 r. doradca podatkowy W.G. (osoba trzecia) wniósł o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności zajętych zawiadomieniem z 21.01.2014 r. nr [...] powołując się na umowę cesji z 15.11.2013 r. zgodnie z którą wierzytelności te zostały przeniesione przez zobowiązanego na jego rzecz o czym Dyrektor Izby Celnej został zawiadomiony pismem z 22.1.1.2013 r. W.G. do swojego pisma załączył kopie: umowy cesji wierzytelności oraz jego pisma z 22.11.2013 r. (wraz z dowodem jego nadania na poczcie). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na art. 44 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) – zwanej dalej: "u.p.e.a.". Organ wskazał, że kwota zajętych w toku postępowania egzekucyjnego kosztów postępowania sądowego została uznana na rachunku bankowym organu egzekucyjnego w dniu 21.01.2014 r. Natomiast żądanie wyłączenia spod egzekucji zostało zgłoszone (data wpływu) dnia 28.01.2014 r. tj. w terminie, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., jednak po przeprowadzeniu egzekucji z prawa majątkowego (wierzytelności). W.G. w zażaleniu na postanowienie Dyrektora Izby Celnej argumentowała, że organ egzekucyjny wiedział jeszcze przed dokonaniem zajęcia, iż zobowiązanemu zajęta wierzytelność nie przysługiwała. Strona powołała się na umowę cesji z dnia 15.11.2013 r. przenoszącą na jej rzecz wierzytelność zobowiązanej, Strona wskazała, że o sukcesji ww. wierzytelności organ egzekucyjny został zawiadomiony pismem z dnia 22.11.2014 r. wraz z załączoną kopią cesji wierzytelności. Zdaniem Strony organ egzekucyjny nie miał prawa zająć należności. Dodatkowo Strona podkreśliła, iż organ egzekucyjny i organ u którego dokonano zajęcia przedmiotowej wierzytelności to ten sam organ. Na tej podstawie trudno mówić o uznaniu rachunku, co najwyżej można mówić o przepływie środków pomiędzy rachunkami należącymi do tego samego organu. Postanowieniem z dnia 14.04.2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej – zwany dalej: "organem odwoławczym" utrzymał w mocy zaskarżone przez Stroną ww. postanowienie. Organ odwoławczy podniósł, że 21.01.2014 r. na rachunku bankowym organu egzekucyjnego wskazanym w zawiadomieniu o zajęciu została uznana kwota zajętych kosztów postępowania sądowego (wyrokiem WSA w Szczecinie sygn. akt I SA/Sz 938/13 z dnia 17.10.2013 r.). Strona, zaś swoje żądanie zgłosiła w piśmie z 28.01.2014 r., tj. po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej obejmującej przedmiotową wierzytelność. Zdaniem organu bez znaczenia jest fakt, iż Dyrektor Izby Celnej występuje w podwójnej roli, tj. organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności. Organ odwoławczy występując w roli dłużnika zobowiązanego nie napotkał przeszkód w realizacji zajęcia i zobowiązany był przekazać zajętą wierzytelność na rachunek organu egzekucyjnego wskazany w zawiadomieniu o zajęciu (zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a.). Wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenia na rzecz Skarżącego kosztów postępowania zgodnie z wykazem, który zostanie przedstawiony na rozprawie, a w przypadku nie przedstawienia wykazu wg. norm przepisanych. Ponadto Skarżący zarzucił organowi wydanie postanowienia z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że Dyrektor Izby Celnej jeszcze przed dokonaniem zajęcia wierzytelności wiedział, że nie przysługiwała ona zobowiązanemu (w związku z cesją z dnia 15.11.2013 r.). Zdaniem Skarżącego nie istniały podstawy uzasadniające przekazanie wierzytelności na rachunek organu egzekucyjnego. Skarżący wskazał również, iż istotne znaczenia ma fakt, iż organ egzekucyjny oraz organ od którego pochodzi przedmiotowa wierzytelność, to ten sam organ (Dyrektor Izby Celnej). Zgodnie ze stanowiskiem Skarżącego, bez znaczenia jest fakt, iż Dyrektor Izby Celnej posługuje się odrębnymi rachunkami bankowymi dla obsługi swojej działalności oraz pełnienia roli organu egzekucyjnego. Przekazanie środków na rachunek właściwy dla wypełniania zadań organu egzekucyjnego nie stanowi wykonywania prawa majątkowego, lecz jedynie przepływ środków pomiędzy rachunkami należącymi do tej samej osoby. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stawią inaczej. Taki zakres jurysdykcji sądów administracyjnych określony został w przepisie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." sąd rozpoznając sprawę orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a.). Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest ustalenie czy prawidłowe było postępowanie organu odwoławczego, który utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej o umorzeniu jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wyłączenia spod egzekucji wierzytelności z tytułu części kosztów postępowania sądowego w kwocie 2.017 zł zasądzonych od Dyrektora Izby Celnej na rzecz zobowiązanej wyrokiem WSA sygn. akt I SA/Sz 938/13 z dnia 17.10.2013 r. (zajętych zawiadomieniem nr [...] z dnia 21.01.2014 r.). Podstawą prawną podjętego w tym zakresie postanowienia był art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – zwanej dalej: "k.p.a." oraz art. 18, art. 40 § 1 i art. 44 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.) – zwana dalej: "u.p.e.a.". Zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a., kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze czternaście dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (art. 38 § 2 u.p.e.a.). Powyższe przepisy przewidują sposób ochrony osób w przypadku skierowania egzekucji wobec dóbr materialnych (praw majątkowych) nienależących do zobowiązanego, tj. należących do osób trzecich. Osobą trzecią jest każda osoba nieujęta w tytule egzekucyjnym jako zobowiązany. Osobie, która w swoim przekonaniu posiada prawo do rzeczy (prawa majątkowego) przysługuje złożenie żądania wyłączenia spod egzekucji tych dóbr materialnych. Przedmiotem prowadzonego przez organ postępowania zainicjowanego żądaniem osoby trzeciej będzie ocena, czy w rzeczywistości wskazane prawo wnioskodawcy przysługuje, której wynikiem powinno być merytoryczne rozstrzygnięcie żądania. W sytuacji, gdy organ stwierdzi brak uprawnień - odmówi wyłączenia rzeczy spod egzekucji, właśnie z uwagi na tę przesłankę. Natomiast art. 40 § 1 u.p.e.a. stanowi, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie osobie, o której mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. W myśl art. 38 § 2 tego artykułu na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba ta odpis pozwu o zwolnienie kieruje równocześnie do organu egzekucyjnego. Organ egzekucyjny w zakresie przysługujących mu kompetencji nie przesądza definitywnie w przedmiocie prawa do rzeczy, skoro jego negatywna ocena w tej kwestii otwiera drogę do wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego przed sądem powszechnym. Jednocześnie warunkiem tego jest uprzednie wyczerpanie trybu przewidzianego w ustawie egzekucyjnej (art. 842 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego - przynajmniej w I instancji ). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego z uwagi na zaistnienie okoliczności przewidzianych w przepisie art. 44 u.p.e.a., zgodnie z którym żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że środki – wierzytelność, co do której roszczenie sformułował Skarżący, wpłynęły na rachunek bankowy organu egzekucyjnego - zgodnie z treścią zawiadomienia z dnia 21.01.2014 r. przed złożeniem przez Skarżącego pisma dnia 28.01.2014 r. zawierającego wniosek o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nastąpiło zdarzenie, które spowodowało, że postępowanie w sprawie złożonego wniosku o wyłączeniu spod egzekucji zajętych wierzytelności stało się bezprzedmiotowe w świetle wskazanego wyżej art. 44 u.p.e.a. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w doktrynie ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu byłoby bezskuteczne. Dlatego też osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić jedynie odszkodowania za wyrządzoną w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a. (Cezary Kulesza, Komentarz do art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010) . Również w wyroku z dnia 30 marca 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie III SA 5466/98 (publ. LEX nr 44825) stwierdził, że o ile zajęte przedmioty zostały już sprzedane, to żądanie ich wyłączenia spod zajęcia lub uchylenia czynności ich dotyczących stałoby się bezprzedmiotowe. Uzasadniałoby to umorzenie postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.). W takim wypadku skarżącemu przysługiwałoby prawo wystąpienia o odszkodowanie w drodze procesu cywilnego. Sąd podziela prezentowane powyżej poglądy. Jeżeli więc dokonanie przez osobę trzecią czynności złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego nastąpi w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego, to mimo zachowania terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., a więc terminu czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy lub prawa majątkowego, nie będzie ona wywierała skutku prawnego w postaci rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw co do tych rzeczy lub praw majątkowych przed organem egzekucyjnym. Osoba trzecia ma w takim wypadku możliwość dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.